第十六章
Soḷasamo paricchedo
心念生起论
16. Cittuppādakathā
了知诸法生起于心之后,就这样作出判断;
对于心识的生起,接着应当了解它们的分类归纳。
Cittuppādesu dhammānaṃ, iti ñatvā vinicchayaṃ; Cittuppādānamevātha, ñātabbo bhedasaṅgaho.
从受和食的角度,同样也从因和增上主的角度。
从禅那、根、道、力,以及决择道等开始。
Vedanāhārato ceva, hetādhipatito tathā; Jhānindriyamaggabalā, yevāpanapathādito.
在这里,有乐、有苦,也有不苦不乐。
这三种受已经说了,是根据受用目的的差别来说的。
Tattha sukhā ca dukkhā ca, adukkhamasukhāti ca; Tisso ca vedanā vuttā, sambhogatthavisesato.
乐、苦、喜、忧,还有舍受;
舍根也是这样,从五根的分类来说。
Sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ, domanassamathāparaṃ; Upekkhindriyamiccevaṃ, pañcindriyavibhāgato.
在两种身识当中,确实是乐受和苦受;
喜与忧,这两个名字它们都得不到。
Kāyaviññāṇayugaḷe, sukhadukkhā hi vedanā; Somanassaṃ domanassaṃ, iti nāmaṃ labhanti na.
而在其他地方,则到处皆是乐受和苦受;
它们获得喜悦和忧愁这样的名称。
Aññattha pana sabbattha, sukhā dukkhā ca vedanā; Somanassaṃ domanassaṃ, iti nāmaṃ labhanti ca.
不苦、不乐、舍,也称为中舍受;
在五十五种心中,以及在其余那些心中,都已说明。
Adukkhi asukhopekkhā, majjhattāti ca vedanā; Pañcapaññāsacittesu, tadaññesu pakāsitā.
与乐根和苦根相应的,是两种身识。
与忧根相应的双触意识。
Sukhadukkhindriyayuttaṃ, kāyaviññāṇakadvayaṃ; Domanassindriyayuttaṃ, paṭighadvayamānasaṃ.
十八种护卫经,以四禅那为始;
与喜根相应的心,有六十二种。
Aṭṭhārasa parittāni, catukkajjhānamādito; Somanassindriyayuttā, dvāsaṭṭhividha mānasā.
还有三十二种细小的法,以及二十三种以第五禅为基础的。
与舍根相应的,也有五十五种心法。
Dvattiṃsa ca parittāni, tevīsa jhānapañcamā; Hontipekkhindriyayuttā, pañcapaññāsa mānasā.
与乐相应的有六十三种,与苦相应的在那里有三种;
与不苦不乐受相应的有五十五种,那些是舍。
Sukhayuttā tu tesaṭṭhi, dukkhayuttā tayo tahiṃ; Adukkhamasukhayuttā, pañcapaññāsupekkhakā.
以食为第八的色法,以及受、结生心;
名色也被说成是由业力带来的。
Ojaṭṭhamakarūpañca, vedanaṃ sandhimānasaṃ; Nāmarūpañca kamato, āharantīti desitā.
诸食:段食、触食、思食,同样地,
识无边处等四种,以及它们生起的助缘。
Āhārā kabaḷīkāro, phasso sañcetanā tathā; Viññāṇañceti cattāro, upatthambhā ca sambhavā.
在一切心生起之中,
有三种食所成的色法。
段食(抟食)。
在诸欲中守护身体的人。
Cittuppādesu sabbattha, Āhārārūpino tayo; Kabaḷīkāro āhāro, Kāme kāyānupālako.
无贪和无嗔,
无痴也是这样。
贪、嗔和痴,
六种因法已被宣说。
Alobho ca adoso ca, Amoho ca tathāparo; Lobho doso ca moho ca, Hetū dhammā cha desitā.
善因与不善因,以及三种无记因;
在那里,按果报与作用的区别,有九种和十二种。
Kusalākusalā hetū, tayo abyākatāti ca; Navadvādasadhā tattha, vipākakriyabhedato.
地的差别共有十五种,由此而在那里……
福德、果报和行为的分类,共有三十六种。
Dasa pañcādhikā honti, bhūmibhedā tato tahiṃ; Puññapākakriyābhedā, tālīsa catunūnakā.
以推度心、意界和五识心的状态
在确定心和笑心里,找不到所谓的“因”。
Santīraṇamanodhātu-pañcaviññāṇamānase; Voṭṭhabbane ca hasite, hetu nāma na vijjati.
在贪根诸法中,有贪,
痴亦,于二嗔中。
嗔和痴都存在,
痴心只有痴。
Lobhamūlesu lobho ca, Moho ca paṭighadvaye; Doso moho ca labbhanti, Moho ekova momuhe.
与智不相应的事物中,
无贪等两种法应存在于有中。
从那以后,在其余的一切地方,
还有无贪等三类。
Ñāṇena vippayuttesu, Alobhādidvayaṃ bhave; Tato sesesu sabbattha, Alobhāditayopi ca.
有四十七种是三因的,还有二因的;
二十二种二因的,十八种无因的。
Tihetukā sattacattā-līsa honti dvihetukā; Bāvīsa dvekahetukā, aṭṭhārasa ahetukā.
欲、心、精进、观,共有四种。
俱生增上诸法,应被称为所说增上。
Chando cittañca vīriyaṃ, vīmaṃsāti catubbidhā; Sahajātādhipā dhammā, vuttādhipatayo siyuṃ.
把所缘当作根本,名法才生起运转。
以所缘为增上而宣说,那所缘被称为所缘增上。
Yamālambaṃ garuṃ katvā, nāmadhammā pavattare; Ārammaṇādhipanāmena, tadālambaṇamīritaṃ.
在三因速行里有一种,在四种里也都按各自的情况生起。
在二因心中也能生起,只是没有审察增上。
Tihetukajavesveko, catūsupi yathārahaṃ; Dvihetukesu sambhoti, vīmaṃsādhipatiṃ vinā.
在无上的欲福中,在三因大唯作中;
在贪根和有过失的(心所)里,能生起所缘增上。
Anuttare kāmapuññe, tihetukamahākriye; Lobhamūle ca sāvajje, labbhatālambaṇādhipo.
在这里,诸欲是不确定的,但能获得的仍会被获得;
在广大心和无上心里,则一定是按照各自相应的方式。
Tattha cāniyatā kāme, labbhamānāpi labbhare; Mahaggatānuttaresu, niyatāva yathārahaṃ.
对于行动二因障碍
根本没有所缘增上者。
于痴心之因的异熟果
在世俗中,也没有任何人。
Kriyādvihetupaṭighe , Natthevālambaṇādhipo; Momūhāhetuke pāke, Lokiye ca na kocipi.
与两种增上相应,以及与俱生增上相应;
两种不定增上,俱生不定增上。
Ubhayādhipayuttā ca, sahajādhipayogino; Ubhayāniyatādhippā, sahajāniyatādhipā.
和两者都不相应的,在这里有五种心。
依次是十八、二十、六、三十七。
Ubhayavippayuttā ca, pañcadhā tattha mānasā; Aṭṭhaṭṭhārasa vīsaṃ cha, sattatiṃsa yathākkamaṃ.
与五种增上相应者,以及与四种增上相应者。
与三种增上相应,并且以一切方式解脱。
Pañcādhipatiyogā ca, caturādhipayogino; Tividhādhipayuttā ca, vimuttāpi ca sabbathā.
就这样,依次是十六种、三十种和六种。
三十七种,也可以用四种来说明。
Soḷasātha samattiṃsa, chaḷevātha yathākkamaṃ; Sattatiṃsatividhāti, catudhevampi niddise.
与审察增上相应的,以及与俱生增上相应的;
与所缘增上相应的,以及以一切方式彻底解脱的。
Vīmaṃsādhipayuttā ca, sahajādhipayogino; Ālambādhipayuttā ca, vippamuttāpi sabbathā.
三十四、五十二、二十八,按顺序依次排列。
三十七这个数字,也要用四种方式来解说。
Catuttiṃsa dvipaññāsa, aṭṭhavīsa yathākkamaṃ; Sattatiṃsati ceveti, catudhevampi niddise.
由俱生增上所得的,则一切处都唯有五十二法。
还有依靠所缘增上而获得的,以及依靠两者增上而获得的。
Sahajādhipaladdhā tu, dvepaññāseva sabbathā; Ālambādhipaladdhā ca, ubhayādhipalābhino.
全部正好是二十八法,有增上者正好是五十二法;
其余的一切都没有增上者,三十七法也是如此,在一切方面都一样。
Aṭṭhavīseva sabbepi, dvepaññāseva sādhipā; Sesā nirādhipā sabbe, sattatiṃsāpi sabbathā.
这样,依受等的方式,了知四种分别。
也应该从禅那、根、道、力这几个方面来阐明。
Vedanādivasenevaṃ, ñatvā bhedaṃ catubbidhaṃ; Jhānindriyamaggabala-vasenāpi vibhāvaye.
以寻为最低的禅那,以意为上首的意根;
以因为上首的道支,以精进为最后的力。
Vitakkaheṭṭhimaṃ jhānaṃ, manoparaṃ manindriyaṃ; Hetuparañca maggaṅgaṃ, balaṃ vīriyapacchimaṃ.
无寻本身就是它的性质,所以禅那并不存在。
对于无因者与道支,力像没有精进一样。
Avitakke pakatiyā, tasmā jhānaṃ na vijjati; Ahetuke ca maggaṅgaṃ, balañcāvīriye yathā.
这里,八种色根在任何情况下都完全不可执取;
在道根与力等诸法中,定也不应被疑惑。
Aṭṭha rūpindriyānettha, agayhanteva sabbathā; Maggindriyabalaṭṭhesu, samādhi ca na kaṅkhite.
在欲界善法里是不定的,离戒也毫不散乱;
在慧无上诸心中,被分为三种根。
Kāmapuññesvaniyatā, viratīpi anuddhatā; Paññānuttaracittesu, indriyattayabhājitā.
其余的可依照前面所说的方法,证得禅那等。
与这些相应的心生起,应当依次了知。
Sesā vuttānusārena, labbhamānajjhānādikā; Tehi yuttā ca viññeyyā, cittuppādā yathākkamaṃ.
与喜相应的欲界(诸法),以及出世间和广大界中的(诸法);
初禅的心,被认为具有五个禅支。
Somanassayuttā kāme, lokuttaramahaggate; Paṭhamajjhānacittā ca, pañcajhānaṅgikā matā.
与苦和舍相应,在诸欲中,排除五种识;
第二禅的心,则应当有四种禅支。
Dukkhupekkhāyuttā kāme, pañcaviññāṇavajjitā; Dutiyajjhānacittā ca, catujhānaṅgikā siyuṃ.
与三种禅支相应的第三禅心,
第四禅、第五禅及无色界心具备两种禅支。
Jhānaṅgattayasaṃyuttā, tatiyajjhānamānasā; Catutthapañcamāruppā, jhānaṅgadvayayogino.
在五识双对里,连一丝禅支都没有。
心识依禅那的类别,这样分成五种而安住。
Pañcaviññāṇayugaḷe, jhānaṅgaṃ natthi kiñcipi; Itthaṃ jhānānaṃ bhedena, pañcadhā mānasā ṭhitā.
二十九、三十七,以及另外十一个。
三十四和十,而妓女则依次。
Ekūnatiṃsati satta-tiṃsa cekādasāpare; Catuttiṃsa dasevātha, gaṇikā tu yathākkamaṃ.
在一切出世间法中,不宣说诸根。
于一切三因中,然于世间则为八种。
Lokuttaresu sabbesu, indriyāni navuccare; Tihetukesu sabbesu, lokiyesu panaṭṭhadhā.
与智不相应的心,应当归纳为七种。
生笑心与确定心,于善中,应当说明为五种。
Ñāṇena vippayuttesu, sattadhāva samuddhare; Sitavoṭṭhabbanā puññe, pañcadhāva pakāsaye.
与疑心所相应的法,要从四个方面来分别说明;
在其余的无因心中,说有三种根。
Vicikicchāsahagate, catudhāva viniddise; Tīṇindriyāni vuttāni, sesāhetukamānase.
八和三十九,或者十二,然后十三;
一及十六如是,彼处之摄为六种。
Aṭṭha cekūnatālīsa, dvādasa vātha terasa; Ekañca soḷasa ceti, chabbidhā tattha saṅgaho.
第一无上禅那,被认为是具备八道支的。
名为七道支的,以及其余的无上禅那。
Paṭhamānuttaraṃ jhānaṃ, aṭṭhamaggaṅgikaṃ mataṃ; Sattamaggaṅgikaṃ nāma, sesaṃ jhānamanuttaraṃ.
属于世间的初禅,同样地,欲界的三因心。
被称为五道支的心生起,已经阐明。
Lokiyaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ, tathā kāme tihetukaṃ; Pañcamaggaṅgikā nāma, cittuppādā pakāsitā.
其余的广大禅那,以及与邪见相应的法。
与智不相应,也被认为是具备四道支的。
Sesaṃ mahaggataṃ jhānaṃ, sampayuttā ca diṭṭhiyā; Ñāṇena vippayuttā ca, catumaggaṅgikā matā.
两种嗔根心,以及同样属于掉举相应的心。
与见不相应,并且具备三道支。
Dosamūladvayañceva, uddhaccasahitaṃ tathā; Diṭṭhiyā vippayuttā ca, maggaṅgattayayogino.
与疑相应的,被称为二支道;
不是道的,以及无因的,在这里总共归为七种。
Vicikicchāsampayutto , vutto maggo duvaṅgiko; Amaggāhetuko ceti, sattadhā tattha saṅgaho.
八、三十二,还有十和十五;
四十、接着是七,还有一和十八。
Aṭṭha dvattiṃsati ceva, dasa pañcādhikāpare; Tālīsa kamato satta, ekañcaṭṭhadasāpare.
不过,诸力只有七种,而且遍在于一切具有三因的心中。
对于与智不相应的(心),应当说其中有六种力。
Balāni pana satteva, sabbatthāpi tihetuke; Ñāṇena vippayuttesu, cha balāni samuddise.
在不善心里有四种,而在疑相应心里则有三种。
笑与唯作无因有二力,其余则说为无力。
Catudhākusale honti, tividhā kaṅkhite pana; Dvibalaṃ sitavoṭṭhabbaṃ, abalaṃ sesamīritaṃ.
在那里,摄有六种,另外还有四十七种。
十二、十一、一、二、十六,依次排列。
Chabbidho saṅgaho tattha, sattatālīsathāpare; Dvādasekādasekaṃ dve, soḷaseti yathākkamaṃ.
这样,五、六、七、六这些部分依次安立。
二十四,全部依禅支等而说。
Itthaṃ pañca cha satta cha-koṭṭhāsā kamato ṭhitā; Catuvīsati sabbepi, jhānaṅgādivasā kathā.