妄语学处的解释
1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
“明知而妄语”这里,“妄”指不真实、不正确的事;“语”指把这件事当成真实、正确来让对方知道。明知者的妄语,就是“明知而妄语”,意思就是在那种情况下的明知而妄语。因此才说“先前”等话。而这种妄语,是对在说之前那一刻和正在说的那一刻都知道的人才成立的,因为《波逸提》中说:“在说之前他就有‘我要说妄语’的念头,正在说时有‘我正在说妄语’的觉知。”所以说“说之前也知道,正在说的那一刻也知道的人”。这两项是构成条件,其余的有或没有,都不起决定作用。难道仅仅一说不就能知道吗?因此才说“说也名为”等。“非实”就是不正确。
Sampajānamusāvādeti ettha musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu, vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ, sampajānassa musāvādo sampajānamusāvādo, tasmiṃ sampajānamusāvādeti attho. Tenāha ‘‘pubbe’’tiādi. So ca pana musāvādo pubbabhāgakkhaṇe, taṅkhaṇe ca vijānantassa hoti ‘‘pubbevassa hoti ‘musā bhaṇissa’nti, bhaṇantassa hoti ‘musā bhaṇāmī’’’ti (pāci. 4) vuttattāti āha ‘‘pubbepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantassā’’ti. Etañhi dvayaṃ aṅgabhūtaṃ, itaraṃ pana hotu vā, mā vā, akāraṇametaṃ. Nanu cetaṃ bhaṇanameva ñāyatīti āha ‘‘bhaṇanañca nāmā’’tiādi. Abhūtassāti atacchassa.
这里“释迦子哈塔卡”中,“哈塔卡”是那位长老的名字;“释迦子”就是释迦族之子。据说在佛陀在世时,释迦族有八万人出家,他就是其中的一个。在“否认而承认等事”中,所谓“否认而承认”,是指和外道谈论时,看到自己的主张里有某种过失,就否认“这不是我的主张”,后来再谈时,又觉得没有过失,就承认“这正是我的主张”。这里用“等”字,还包括先承认后否认、用别的话题来应付、明知而说妄语、约定之后又欺骗等情况。现在为了显示犯戒种类的差别,所以说了“为宣说上人法”等。
Hatthakaṃ sakyaputtanti ettha hatthakoti tassa therassa nāmaṃ. Sakyānaṃ puttoti sakyaputto. Buddhakāle kira sakyakulato asīti purisasahassāni pabbajiṃsu, tesaṃ so aññataro. Avajānitvā paṭijānanādivatthusminti ettha avajānitvā paṭijānanaṃ nāma titthiyehi saddhiṃ kathento attano vāde kañci dosaṃ sallakkhento ‘‘nāyaṃ mama vādo’’ti avajānitvā puna kathento kathento niddosataṃ sallakkhetvā ‘‘mameva ayaṃ vādo’’ti paṭijānāti. Ādisaddena paṭijānitvā avajānanaṃ, aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ, sampajānamusābhāsanaṃ, saṅketaṃ katvā visaṃvādakaraṇañca saṅgaṇhāti. Idāni āpattibhedadassanatthaṃ ‘‘uttarimanussadhammārocanattha’’ntiādi vuttaṃ.
没有经过审察就急着说话:意思是,没有先弄清楚,就仓促地说,甚至把亲眼见到的事也说成“我没看见”等等。心想“我要说别的”却说成了别的:意思是,有人因为愚笨糊涂而口误,本来该说“衣”,却说成“破布”之类,这就叫“心想说别的却说成了别的”。但如果沙弥问:“尊者,您见到我的师父了吗?”他为了开玩笑而说:“你师父套上木车走了。”或者听到豺狼的叫声,被问“这是什么声音?”就答:“那是你母亲坐车赶路,车轮陷进泥里,正在拔轮子的声音。”像这样,既不是匆忙失言,也不是口误,而是故意说别的,那他就确实犯戒。另外还有一种叫“补足式的话”:比如有人在村里得到一点油,回到精舍对沙弥说:“你今天还去哪儿?村里满是油。”或者得到放在篮子里的饼块,就说:“今天村里都用篮子送饼。”这就是纯粹的妄语。“以欺诳为先导”:所谓“以此欺诳”就是欺诳,以欺骗意图为行相而生起的心,以它为先导,就是“以欺诳为先导”,意思就是把欺诳之心放在前面。
Anupadhāretvā sahasā bhaṇantassāti avīmaṃsitvā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’tiādinā bhaṇantassa . ‘‘Aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassāti yo mandattā momūhattā pakkhalanto ‘‘cīvara’’nti vattabbe ‘‘cīra’’ntiādīni bhaṇati, ayaṃ ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇati nāma. Yo pana sāmaṇerena ‘‘api, bhante, mayhaṃ upajjhāyaṃ passitthā’’ti vutto keḷiṃ kurumāno ‘‘tava upajjhāyo dārusakaṭaṃ yojetvā gato bhavissatī’’ti vā siṅgālasaddaṃ sutvā ‘‘kassāyaṃ saddo’’ti vutto ‘‘mātuyā te yānena gacchantiyā kaddame laggacakkaṃ uddharantānaṃ ayaṃ saddo’’ti vā evaṃ neva davā, na ravā aññaṃ bhaṇati, so āpattiṃ āpajjatiyeva. Aññā pūraṇakathā nāma hoti – eko gāme thokaṃ telaṃ labhitvā vihāraṃ āgato sāmaṇeraṃ bhaṇati ‘‘tvaṃ ajja kuhiṃ gato, gāmo ekatelo ahosī’’ti vā, pacchikāya ṭhapitaṃ pūvakhaṇḍaṃ labhitvā ‘‘ajja gāme pacchikāhi pūve cāresu’’nti vā, ayaṃ musāvādova hoti. Visaṃvādanapurekkhāratāti visaṃ vādenti etenāti visaṃvādanaṃ, vañcanādhippāyavasappavattaṃ cittaṃ, tassa purekkhāratā visaṃvādanapurekkhāratā, visaṃvādanacittassa purato karaṇanti attho.
2. 贬损语学处的解释
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
“贬损语”是指在轻贱、责骂时说的话。不过,因为那种话既不让耳朵舒服,也不让心里舒服,所以它同时刺伤耳朵和心,因此说“刺伤之语”,意思是结合出身等来说的话。因此说“以出身、名字”等等。其中,出身是指婆罗门等高贵出身和旃陀罗等低贱出身。名字是指阿瓦咖纳咖等低贱名字和佛护等高贵的名字。姓氏是指国西亚等低贱姓氏和乔达摩等高贵的姓氏。职业是指弃花者等低贱职业和农耕、经商等高贵的职业。技艺是指编芦匠等低贱技艺和印算等高贵的技艺。疾病是指一切病都算低贱。或者也可以说,糖尿病算高贵,其余的病算低贱,应当这样理解。身体特征是指过长等低贱特征和不过长等高贵的特征。烦恼是指贪等一切烦恼。罪是指入流等高贵之罪和波罗夷等非高贵之罪。辱骂是指“你是厚唇者”等低贱辱骂和“你是智者”等高贵的辱骂。
Omasavādeti khuṃsanagarahaṇavacane. Yasmā pana taṃ neva kaṇṇasukhaṃ, na hadayasukhaṃ, tasmā tena kaṇṇañceva hadayañca vijjhatīti āha ‘‘ovijjhanavacane’’ti, jātiādīhi ghaṭetvā vacaneti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘jātināmā’’tiādi. Tattha jāti nāma brāhmaṇādi ukkaṭṭhā ceva caṇḍālādi hīnā ca jāti. Nāmaṃ nāma avakaṇṇakādi hīnañceva buddharakkhitādi ukkaṭṭhañca nāmaṃ. Gottaṃ nāma kosiyādi hīnañceva gotamādi ukkaṭṭhañca gottaṃ. Kammaṃ nāma pupphachaḍḍakādi hīnañceva kasivaṇijjādi ukkaṭṭhañca kammaṃ. Sippaṃ nāma naḷakārādi hīnañceva muddāgaṇanādi ukkaṭṭhañca sippaṃ. Ābādho nāma sabbopi rogo hīnoyeva. Atha vā madhumeho ukkaṭṭho, seso hīnoti veditabbo. Liṅgaṃ nāma atidīghādi hīnañceva nātidīghādi ukkaṭṭhañca liṅgaṃ. Kileso nāma rāgādiko sabbopi kileso. Āpatti nāma sotāpattādikā ukkaṭṭhā ceva pārājikādi anukkaṭṭhā ca āpatti. Akkoso nāma ‘‘oṭṭhosī’’tiādiko hīno ceva ‘‘paṇḍitosī’’tiādiko (pāci. 15) ukkaṭṭho ca akkoso.
“如如”是指:对巴利圣典中已出现和未出现的语句,以任何一种方式(来说)。在这个学处里,除了比丘之外,比丘尼等一切众生都处在未受具足戒的位置上,所以说“此中且”等语。“戏欲性”就是怀着嬉笑玩乐的目的。“一切处”是指:在已受具足戒者和未受具足戒者那里,以及在巴利圣典中已出现和未出现的语句那里,就是一切处。关于“以义为先导、以法为先导、以教诫为先导”:在这里,用“你是旃陀罗”等巴利经文来阐明义理,就叫“以义为先导”;诵读巴利经文,就叫“以法为先导”;安住在教诫中,用“如今你仍是旃陀罗,不要作恶,不要成为趋向黑暗的人”这类方式来说,就叫“以教诫为先导”。应当这样理解。
Yathātathāti pāḷiāgatānāgatapadānaṃ yena kenaci ākārena. Imasmiṃ sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhuniādayo sabbe sattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitāti āha ‘‘idha cā’’tiādi. Davakamyatā nāma keḷihasādhippāyatā. Sabbatthāti upasampannānupasampannesu ceva pāḷiāgatānāgatapadesu cāti sabbattha. Atthadhammaanusāsanipurekkhārānanti ettha ‘‘caṇḍālosī’’tiādikāya pāḷiyā atthaṃ vaṇṇento atthapurekkhāro nāma. Pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro nāma. Anusiṭṭhiyaṃ ṭhatvā ‘‘idānipi caṇḍālosi, pāpaṃ mā akāsi. Mā tamotamaparāyaṇo ahosī’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 35) nayena kathento anusāsanipurekkhāro nāmāti veditabbo.
3. 离间语学处解释
3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā
比丘离间:所谓“离间”,就是挑拨。用什么样的话,把原本和合一致的众生拆成一块一块、分成不同派别,这样的话就是离间语。离间语本身就是“离间”。说这种话的人,就是离间者;他的行为,就是离间。比丘的离间,就叫比丘离间。在这个比丘离间里,从比丘那里听到之后,再由比丘传话过去,或者传话到比丘那里,这就是这里的意思。所以经文说“以种姓等”。又因为是通过两种原因来传话,所以经文说“为了让比丘喜欢”等等。其中,“为了让比丘喜欢”:就是对所告诉的那个比丘,心里想“这样我就会成为他喜欢的人”,这样希求自己被人喜欢。“以破坏的意图”:就是心里想“这样他就会跟那个人破裂”,想要让别人之间发生分裂。或者,从“让喜欢落空”的角度叫离间,按词源来解释:用这样的话,在被告知的那个比丘心里,让自己成为被喜欢的,同时让另一个人变成空的;这样的话,就是“比丘离间”等等,应该这样理解这里的意思。“如前所说的方法”:就是按“以种姓等作为辱骂的事由”等等所说的方式。
Bhikkhupesuññeti pisatīti pisuṇā, yāya vācāya samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karoti, sā vācā pisuṇā, pisuṇā eva pesuññaṃ, tāya vācāya samannāgato pisuṇo, tassa kammaṃ pesuññaṃ, bhikkhussa pesuññaṃ bhikkhupesuññaṃ, tasmiṃ bhikkhupesuññe, bhikkhuto sutvā bhikkhunā, bhikkhussa vā upasaṃhaṭapesuññeti attho. Tenāha ‘‘jātiādīhī’’tiādi. Tañca kho dvīhi kāraṇehi upasaṃharatīti āha ‘‘bhikkhuno piyakamyatāya vā’’tiādi. Tattha bhikkhuno piyakamyatāyāti yassa taṃ bhāsati, tassa bhikkhuno ‘‘evamahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānatāya. Bhedādhippāyenāti ‘‘evamayaṃ tena saddhiṃ bhijjissatī’’ti parassa parena bhedaṃ icchantena. Atha vā piyasuññakaraṇato pesuññaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.36) niruttinayena, yāya vācāya yassa taṃ bhāsati, tassa hadaye attano piyabhāvaṃ, parassa ca suññabhāvaṃ karoti, sā vācā, ‘‘bhikkhussa pesuññaṃ bhikkhupesuñña’’ntiādinā evampettha attho daṭṭhabbo. ‘‘Vuttanayenevāti ‘‘jātiādīhi akkosavatthūhī’’tiādinā vuttanayena.
“传达经文以外的辱骂”是指:传达“你是贼”这类辱骂的时候。不过有人这样说:“如果不是属于辱骂的事,而是离间行为,他所做的或所说的话,只是为了让对方喜欢而传达,虽然依这条学处看不出有犯戒,但仍然应该算是恶作。” “以恶呵责而说”是指:看到一个人在辱骂、另一个人在忍受,就说:“哎呀!真无耻,像这样的尊者竟然还以为该再说他。” 这就是纯粹以恶呵责而说的情形。
Pāḷimuttakaakkosūpasaṃhāreti ‘‘corosī’’tiādinā akkosassa upasaṃhāre. ‘‘Anakkosavatthubhūtaṃ pana pesuññakaraṃ tassa kiriyaṃ, vacanaṃ vā piyakamyatāya upasaṃharantassa kiñcāpi iminā sikkhāpadena āpatti na dissati, tathāpi dukkaṭena bhavitabba’’nti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.36) vadanti. Pāpagarahitāya vadantassāti ekaṃ akkosantaṃ, ekañca khamantaṃ disvā ‘‘aho nillajjo, īdisampi nāma bhavantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa.
4. 逐句法学处释
4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
逐句诵法的意思是:一句一句地一起诵法,或者一段一段地诵法,这就是它的含义。因为并不是只有对已收入三次结集的法逐句诵念才算犯戒,所以接着说即使未收入三次结集等等。等这个字涵盖了戒的教诫、头陀支、问、所缘论、智者之杖、智之事、不净论等。在门达迦问和弥兰陀问中,长老以自己的辩才说法,不犯戒;但为了说服国王而引述所说的内容,那就犯戒。然而,字母藏、央掘摩罗藏、赖吒啝罗吼、阿拉瓦咖吼、隐密道、隐密须大拏、隐密律、韦达喇藏等,确实不是佛语。
Padaso dhammaṃ vāceyyāti ekato padaṃ padaṃ dhammaṃ vāceyya, koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ vāceyyāti attho. Yasmā na kevalaṃ tisso saṅgītiyo āruḷhadhammaṃyeva padaso vācentassa āpatti, tasmā ‘‘saṅgītittayaṃ anāruḷhampī’’tiādi vuttaṃ. Ādi-saddena (pāci. aṭṭha. 45) sīlūpadesa dhutaṅgapañhaārammaṇakathā buddhikadaṇḍakaññāṇavatthuasubhakathādīnaṃ gahaṇaṃ. Meṇḍakamilindapañhesu therassa sakappaṭibhāne anāpatti. Yaṃ rañño saññāpanatthaṃ āharitvā vuttaṃ, tattha āpatti. Vaṇṇapiṭakaaṅgulimālapiṭakaraṭṭhapālagajjitaāḷavakagajjitagūḷhamaggagūḷhavessantaragūḷhavinayavedallapiṭakādīni pana abuddhavacanāniyeva.
因为“句”有四种,所以为了说明这一点,就说了“句、随句、随字、随文”。其中,“句”指的是一个半偈。“随句”指的是第二句。“随字”指的是每一个字。“随文”指的是与前面的文节相似的后面的文节。或者,任何一个字都叫随字,字的集合叫随文,字和随文的集合叫句。第一句就是句,第二句是随句,应当这样了知其中的差别。在这些句等当中,除了比丘和比丘尼之外,与其余的任何人一起诵任何一个段落,按句等来计算,犯波逸提罪,这就是其中的关联。
Yasmā pana taṃ padaṃ catubbidhaṃ hoti, tasmā taṃ dassetuṃ ‘‘padānupadaanvakkharānubyañjanesū’’ti vuttaṃ. Tattha padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyapādo. Anvakkharanti ekekaṃ akkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjanaṃ. Yaṃ kiñci vā ekaṃ akkharaṃ anvakkharaṃ. Akkharasamūho anubyañjanaṃ. Akkharānubyañjanasamūho padaṃ. Paṭhamaṃ padaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabbaṃ. Etesu padādīsu yaṃ kañci koṭṭhāsaṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā avasesapuggalehi saddhiṃ ekato bhaṇantassa padādigaṇanāya pācittiyanti sambandho.
在这里,偈颂中先说“诸法意先导”等:如果和沙弥一起开始、又一起把每一句念完,就按句数犯波逸提。长老说“诸法意先导”时,沙弥还没等到那一句念完,就在说“意最胜、意所成”的时候跟上,和长老一起念,这就按随句计算犯波逸提。在说“色无常”等的时候,和对方一起只念出“色”这个字,就按随字计算犯波逸提。这个规则也适用于偈颂。诵读“诸比丘,色无常,受无常”这部经时,长老正说“色无常”,沙弥因为智慧敏捷,说出“受无常”,他念出的这个“无常”和长老说的“色无常”里的“无常”同时出口;这样诵念的,就按随文计算犯波逸提。应当这样理解。
Ettha gāthābandhesu (pāci. aṭṭha. 45) tāva ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti (dha. pa. 1, 2) ekamekaṃ padaṃ sāmaṇerena saddhiṃ ekato ārabhitvā ekatoyeva niṭṭhāpentassa padagaṇanāya pācittiyaṃ. Therena ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti vutte taṃ padaṃ apāpuṇitvā ‘‘manoseṭṭhā manomayā’’ti vacanakāle pattena sāmaṇerena ekato bhaṇantassa anupadagaṇanāya. ‘‘Rūpaṃ anicca’’ntiādi (ma. ni. 1.353, 356) vacanakāle tena saddhiṃ ‘‘rū’’ kāramattameva vācentassa anvakkharagaṇanāya. Esa nayo gāthābandhepi. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, vedanā aniccā’’ti (ma. ni. 1.353, 356) imaṃ suttaṃ vācayamāno therena ‘‘rūpaṃ anicca’’nti vuccamāne sāmaṇero sīghapaññatāya ‘‘vedanā aniccā’’ti imaṃ aniccapadaṃ therassa ‘‘rūpaṃ anicca’’nti etena aniccapadena saddhiṃ ekato bhaṇanto vācaṃ nicchāreti, evaṃ vācentassa anubyañjanagaṇanāya pācittiyanti veditabbaṃ.
“三波逸提”是指:针对未受具足戒者、把未受具足戒者想成未受具足戒者的疑想、以及把未受具足戒者想成已受具足戒者这三种情况,所制定的三种波逸提。与未受具足戒者一起诵持、一起念诵时,如果跟着一起说,则无犯——这是这里的关联。这个判定原则也适用于“自己诵持”和“在对方跟前受持诵”这两种情形。
这里的具体判定是这样的:一位已受具足戒者和一位未受具足戒者坐在一起诵持。老师心想“我是为坐着的人说的”,于是和他们一起说,这时只有老师有罪。如果是和未受具足戒者一起背诵,则无犯。两人都站着背诵,也是同样的判定方法。
年轻的比丘坐着,沙弥站着,老师心想“我是为坐着的人说的”而说,无犯。如果年轻者站着,另一人坐着,心想“我是为站着的人说的”而说,也无犯。
如果许多比丘中间坐着一位沙弥,在他坐着的时候,逐句教他诵法,即使没有刻意为之,仍然有罪。如果沙弥离开近处,无论站着还是坐着,因为他不属于所教诵的对象范围,这就像单方面把经文拿走离开一样,所以无犯。
Tikapācittiyanti anupasampanne anupasampannasaññivematikaupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe ekato bhaṇantassa anāpattīti sambandho. Esa nayo ‘‘sajjhāyakaraṇe, tassa santike uddesaggahaṇe’’ti etthāpi. Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno ca anupasampanno ca nisīditvā uddisāpenti. Ācariyo ‘‘nisinnānaṃ bhaṇāmī’’ti tehi saddhiṃ ekato vadati, ācariyasseva āpatti. Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpatti. Dvepi ṭhitā gaṇhanti, eseva nayo. Daharabhikkhu nisinno, sāmaṇero ṭhito, ‘‘nisinnassa bhaṇāmī’’ti bhaṇato anāpatti. Sace daharo tiṭṭhati, itaro nisīdati, ‘‘ṭhitassa bhaṇāmī’’ti bhaṇatopi anāpatti. Sace bahūnaṃ bhikkhūnaṃ antare eko sāmaṇero nisinno hoti, tasmiṃ nisinne padaso dhammaṃ vācentassa acittakā āpatti. Sace sāmaṇero upacāraṃ muñcitvā ṭhito vā nisinno vā hoti, yesaṃ vāceti, tesu apariyāpannattā ekena disābhāgena palāyanakaganthaṃ nāma gaṇhātīti saṅkhaṃ gacchati, tasmā anāpatti.
与未受具足戒者一起念诵,这叫“共诵”。在未受具足戒者跟前受持诵读,这叫“于彼处受持诵”。所谓“诵大多数熟练的文句”,是说如果一首偈颂里有一句想不起来,其余几句还能诵出来,这就叫大多数熟练的文句。按照这个方式,对经文也应该这样理解,也就是诵持经文的人。以及“诵出者”,是指在僧众当中自己诵出经文。
Sajjhāyakaraṇeti anupasampannena saddhiṃ ekato sajjhāyakaraṇe. Tassa santike uddesaggahaṇeti anupasampannassa santike uddesaggahaṇe. Yebhuyyena paguṇaganthaṃ bhaṇantassāti sace ekagāthāya eko pādo nāgacchati, avasesā āgacchanti, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Etena nayena suttepi veditabbo, taṃ bhaṇantassa. Osārentassa cāti parisāmajjhe suttaṃ uccārentassa ca.
5. 第一共宿学处释
5. Paṭhamasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
这里,按照“除了比丘以外,其余都叫作未受具足戒者”这句话,畜生也属于未受具足戒者,但并不是所有畜生都算,只有成为行淫罪对象的那些才算,所以接着说“乃至”等话。它的范围,应当依照行淫罪那里所说的方式来理解。“两夜或三夜”这里,单说“两夜”并没有什么特别的含义,只是随顺世间说法,为了让文句顺口、符合口头习惯才这样说的,应当这样理解。而“两夜或三夜”这个说法,则是为了显示字面上的意思,或者是为了显示连续几夜,所以才取“两夜”来说,应当这样理解。“共宿”即一起卧眠。所谓“卧眠”,既包括以身体伸展为特征的卧具,称为“卧具是卧眠”,也包括在他们卧眠的住所,称为“他们在这里卧眠,所以是卧眠”。这两者在这里都按一般意义,或按省略法而被采取,所以说“一切覆盖、一切遮蔽”等话。
Idha ‘‘bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampanno nāmā’’ti (pāci. 52) vacanato tiracchānagatopi anupasampannoyeva, so ca kho na sabbo, methunadhammāpattiyā vatthubhūtovāti āha ‘‘antamaso’’tiādi. Tassa ca paricchedo methunadhammāpattiyā vuttanayeneva veditabbo. Dirattatirattanti ettha dirattavacanena na koci visesattho labbhati, kevalaṃ lokavohāravasena byañjanasiliṭṭhatāya, mukhāruḷhatāya evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā rattīnanti pana vacanatthamattadassanatthaṃ vuttaṃ, nirantaratirattadassanatthaṃ vā dirattaggahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Sahaseyyanti ekato seyyaṃ. Seyyāti ca kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ sayanampi vuccati ‘‘sayanaṃ seyyā’’ti katvā, yasmiṃ senāsane sayanti, tampi ‘‘sayanti etthāti seyyā’’ti katvā. Tadubhayampi idha sāmaññena, ekasesanayena vā gahitanti āha ‘‘sabbacchannaparicchanne’’tiādi.
其中,如果一处住处上方用五种覆盖物覆盖,或者用别的什么东西,哪怕只是一块布,只要全部盖住;从地面开始一直到屋顶,即使没有碰到屋顶,但至少用一肘半高的围墙,或者用别的什么东西,哪怕只是一块布,四周全部围起来——这就叫全覆全围。如果上方大部分地方盖住了,只有一小部分没盖,四周也是大部分围住了,只有一小部分没围——这就叫大多覆大多围。对于这种全覆全围的,或者大多覆大多围的。
Tattha yaṃ senāsanaṃ upari pañcahi chadanehi (pāci. aṭṭha. 51), aññena vā kenaci antamaso vatthenāpi sabbameva paricchannaṃ, bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca, anāhaccāpi vā sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenāpi parikkhittaṃ, idaṃ sabbacchannasabbaparicchannaṃ nāma. Yassa pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato ca bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, idaṃ yebhuyyena channaṃ yebhuyyena paricchannaṃ nāma. Tasmiṃ sabbacchannaparicchanne, yebhuyyena channaparicchanne vā.
“应作”就是应当去做,而从意义上看,它也就是“应成办”,所以说“应成办”。这里简略的意思就是:进入称为住处的卧处之后,应当作、应当设、应当成办称为伸展身体的卧处。一肘半高,应当按木匠的肘来量取。“一入口”,是就使用门户的单一性来说的。“百室或四堂为一入口”,这是连接起来的说明。其中“或于彼处”,是指在先前那些日子所住的同一住处,或者在其他具有上述特征、先前没有住过的地方。“或与彼”,是指与先前那些日子一起住的人一起,或者与先前那些日子一起住的人以外的其他人一起。“略”就是简略的解释。如果是这样,广说又应当如何理解呢?所以说“然而广说”等。
Vidaheyyāti kareyya, tañca kho atthato sampādananti āha ‘‘sampādeyyā’’ti. Ayañhettha saṅkhepattho ‘‘senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ pavisitvā kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ seyyaṃ kappeyya vidaheyya sampādeyyā’’ti. Diyaḍḍhahatthubbedho vaḍḍhakihatthena gahetabbo. Ekūpacāroti valañjanadvārassa ekattaṃ sandhāya vuttaṃ. Satagabbhaṃ vā catusālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho. Tattha vāti purimapurimadivase yattha vuṭṭhaṃ, tasmiṃyeva senāsane vā. Aññattha vā tādiseti yathāvuttalakkhaṇena samannāgate aññasmiṃ pubbe avuṭṭhasenāsane vā. Tena vāti yena saha purimapurimadivase vuṭṭhaṃ, tena vā. Aññena vāti yena saha purimapurimasmiṃ divase vuṭṭhaṃ, tato aññena vā. Saṅkhepoti saṅkhepavaṇṇanā. Yadi evaṃ vitthāro kathaṃ veditabboti āha ‘‘vitthāro panā’’tiādi.
“半覆半围等”中的“等”字,是用来涵盖注疏里所说的这些内容:全覆小围,恶作;大多数覆小围,恶作;全围小覆,恶作;大多数围小覆,恶作。第三夜在黎明前出去后再住者,是指第三夜在黎明之前出去,让黎明在外面升起,然后在第四日太阳落山时再住。“全覆全不围等”中的“等”字,是用来涵盖圣典中所说的“全围全不覆、大多数不覆大多数不围”,以及注疏中所说的“半覆小围,无犯;半围小覆,无犯;小覆小围,无犯”。
Upaḍḍhacchannaparicchannādīsūti ādisaddena ‘‘sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyena channe cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyena paricchanne cūḷakacchanne dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 53) aṭṭhakathāyaṃ vuttānaṃ gahaṇaṃ. Tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasantassāti tatiyāya rattiyā aruṇato puretarameva nikkhamitvā aruṇaṃ bahi uṭṭhāpetvā catutthadivase atthaṅgate sūriye puna vasantassa. Sabbacchannasabbāparicchannādīsūti ettha pana ādisaddena ‘‘sabbaparicchanne sabbaacchanne, yebhuyyena acchanne yebhuyyena aparicchanne’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ āgatānaṃ, ‘‘upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne anāpatti, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne anāpatti, cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 53) aṭṭhakathāyaṃ āgatānañca gahaṇaṃ.
第六、第二共宿学处的解释
6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
“人女”是指活着的女人。他们说:“死去的女人虽然可以成为波罗夷的对象,但由于她处于未被执取的一分,所以不构成共宿罪。”(《跋耆罗注》波逸提55)然而,对于不现形的夜叉女与饿鬼女,以及不属于行淫对象的畜生道雌性,则无犯。“即使在第一天也”的意思是:不像第一学处那样只在第四天,而是在第一天,这就是此处之义。由此表明此处没有日数的限定。在构成要素方面,波逸提所缘的坐卧处、在该处与女人同卧、以及日落,这三项是构成要素,这也是应当了知的差别。
Manussitthiyāti jīvamānakamanussitthiyā. ‘‘Matitthī pana kiñcāpi pārājikavatthubhūtā, anupādinnapakkhe pana ṭhitattā sahaseyyāpattiṃ na karotī’’ti (vajira. ṭī. pācittiya 55) vadanti. Adissamānarūpāhi pana yakkhipetīhi, methunassa avatthubhūtāya ca tiracchānagatitthiyā anāpatti. Paṭhamadivasepīti paṭhamasmiṃ viya sikkhāpade na catuttheyeva divase, atha kho idha paṭhamadivasepīti attho. Iminā idha divasaparicchedo natthīti dasseti. Aṅgesu pana pācittiyavatthukasenāsanaṃ, tattha mātugāmena saha nipajjanaṃ, sūriyatthaṅgamananti tīṇi aṅgānīti ayampi viseso daṭṭhabbo.
7. 说法学处注释
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
“超过六句或五句”是指用六句或五句来说法。那么,这里语句的界限该怎么理解呢?所以接着用“超过六句或五句”等话来作说明。“在一切处”,是指在经典和注释书里。如果想说注释书、《法句经》、《本生经》等故事,只能说六句的量。如果连同巴利圣典一起说,就应该一句取自圣典、五句取自注释书,这样不超过六句来说。“跟男子”,是指跟人类男子。因此说“但对于取人形者”等等。
Chappañcavācāhīti chahi pañcahi vācāhi. Vācāparicchedo panettha kathaṃ veditabboti āha ‘‘uttari chappañcavācāhī’’tiādi. Sabbatthāti sutte, aṭṭhakathāyañca. Sace aṭṭhakathaṃ, dhammapadaṃ, jātakādivatthuṃ vā kathetukāmo hoti, chappadamattameva kathetuṃ vaṭṭati. Pāḷiyā saddhiṃ kathentena ekaṃ padaṃ pāḷito, pañca aṭṭhakathātoti evaṃ cha padāni anatikkamitvāva kathetabbo. Purisenāti manussapurisena. Tenāha ‘‘manussaviggahaṃ gahetvā panā’’tiādi.
“三种波逸提”是指:对女人作女人想、有疑、作非女人想,依这三种情况而有三种波逸提。“或向另一位女人”是指:向一位女人说法结束后坐着,又向另一位前来的女人说法;但坐在同一个座位上,即使向一百位女人说法也可以。“对能知解的女人”这句话说明,对不能知解的女人说法也无犯。“无威仪变化”是指自己或女人都没有改变威仪。“无净人”是指没有能知解的净人,也就是不存在具备第二不定法中所说特征的男子,这就是所说的意思。“作与不作”在这里应当理解为:超过六句或五句来说法,是“作”;不选定净人,是“不作”。
Tikapācittiyanti mātugāme mātugāmasaññivematikaamātugāmasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Aññassa vā mātugāmassāti ekassa mātugāmassa desetvā nisinne puna āgatassa aññassa mātugāmassa, evaṃ pana ekāsane nisinnena mātugāmasatassāpi desetuṃ vaṭṭati . ‘‘Viññumanussitthiyā’’ti vacanato aviññitthiyāpi desayato anāpatti. Iriyāpathaparivattābhāvoti attano vā mātugāmassa vā iriyāpathaparivattābhāvo. Kappiyakārakassābhāvoti viññussa kappiyakārakassābhāvo, dutiyāniyate vuttalakkhaṇassa manussassa abhāvoti vuttaṃ hoti. Kiriyākiriyanti ettha uttari chappañcavācāhi dhammadesanā kiriyā, kappiyakārakassa aggahaṇaṃ akiriyāti daṭṭhabbaṃ.
8. 实说上人法学处注释
8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā
“非譬喻”是指直接说“证入初禅”等,是直白的说法。“以譬喻告知”是指用“住在你精舍的那位比丘证入初禅、正在证入、已证入”等说法,借其他名目来说。但在般涅槃时,或者中途被过度催促时,对已受具足戒的人告知真实情况,是允许的。即使没有被过度催促,只要有那样的因缘,告知也是允许的。因此,某位长老被某位年少比丘指责时,长老说:“贤友,不必为我这个漏尽者做上道之事,你所指责的是漏尽者。”长老又问:“贤友,你在这教法中有确立吗?”年少比丘回答:“是的,尊者,我是入流者。”即使知道“此人是作者”,圣者们为了展示修行不空,为了激励和令欢喜,还是会显示自己。所以说“有那样的因缘时,对已受具足戒者告知”。然而,所闻、教理、戒、德,即使对未受具足戒者告知,也是允许的。为什么这里没有取痴狂等呢?所以说“然而因为”等。“等”字包括心乱、受痛恼者。“于彼存在时”是指痴狂等状态存在时。“于此未取”是指在学处的句分别中没有取。“无心”是因为没有能了知制戒之心,所以是无心。“以善及无记心为二心”这是按最高限度,只就圣者而说。因为不了知制戒的得禅那凡夫,在那件事上以贪之力,并非不会以不善心告知。又因无苦受,或为与此“二受”相符,才这样说,应当如此理解。
Nippariyāyenāti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā (pāci. 71) ujukameva. Pariyāyena ārocitanti ‘‘yo te vihāre vasi, so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji, samāpajjati, samāpanno’’tiādinā (pāci. 75) aññāpadesena bhaṇitaṃ. Parinibbānakāle (pāci. aṭṭha. 77), pana antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭati. Anatikaḍḍhiyamānenāpi (sārattha. ṭī. pācittiya 3.77) tathārūpe kāraṇe sati ārocetuṃ vaṭṭatiyeva. Teneva aññatarena daharabhikkhunā upavadito aññataro thero ‘‘āvuso, uparimaggatthāya vāyāmaṃ mā akāsi, khīṇāsavo tayā upavadito’’ti āha. Therena ca ‘‘atthi te, āvuso, imasmiṃ sāsane patiṭṭhā’’ti puṭṭho daharabhikkhu ‘‘āma, bhante, sotāpanno āha’’nti avoca. ‘‘Kārako aya’’nti ñatvāpi paṭipattiyā amoghabhāvadassanena samuttejanāya, sampahaṃsanāya ca ariyā attānaṃ pakāsentiyeva. Tenāha ‘‘tathārūpe kāraṇe sati upasampannassa ārocayato’’ti. Sutapariyattisīlaguṇaṃ pana anupasampannassapi ārocetuṃ vaṭṭati. Kasmā na idha ummattakādayo gahitāti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Ādisaddena khittacittavedanāṭṭānaṃ gahaṇaṃ. Tasmiṃ satīti ummattakādibhāve sati. Idha na gahitāti imasmiṃ sikkhāpade padabhājaniyaṃ na gahitā. Acittakanti paṇṇattijānanacittābhāvena acittakaṃ. Kusalābyākatacittehi dvicitta’’nti idaṃ ukkaṭṭhaparicchedena ariyapuggaleyeva sandhāya vuttaṃ. Na hi paṇṇattiṃ ajānantā jhānalābhino puthujjanā vatthumhi lobhavasena akusalacittenāpi na ārocentīti. Dukkhavedanāya vā abhāvato ‘‘dvivedana’’nti imassa anurūpaṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ.
第九、粗罪告说学处的注释
9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā
“两种犯聚”,就是指被称为波罗夷和僧残的两种犯聚。“为了未来的防护”,意思是“这样一来,他也会因为对他人怀有惭愧心,而在未来做到防护”,所以说是为了未来的防护。“不论是否对罪和家作出限定”,意思是“应当告知若干条罪,应当告知于若干户人家”,像这样对罪和家作出限定或不作限定。
Dvinnaṃ‘āpattikkhandhānanti pārājikasaṅghādisesasaṅkhātānaṃ dvinnaṃ āpattikkhandhānaṃ. Āyatiṃ saṃvaratthāyāti ‘‘evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatī’’ti āyatiṃ saṃvaratthāya. Āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vāti ‘‘ettakā āpattiyo ārocetabbā, ettakesu kulesu ārocetabbā’’ti evaṃ āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vā.
“非粗恶”是指:除了波罗夷和僧残以外,其余五种犯聚所摄的非粗恶罪。“其余六种犯聚”是指:除去僧残后剩下的六种犯聚。“把前五学处的违犯称为粗恶”是指:离杀生等最初五学处的违犯,称为粗恶。“另一种非粗恶或恶行”是指:除这些以外,非时食等另外五种,以及漏精、身触、粗恶、自欲,这些是非粗恶或恶行。“仅事”是指:像“此人犯了漏精、粗恶、自欲、身触”这样,只告知事情本身。“仅罪”是指:像“此人犯了波罗夷、僧残、偷兰遮、波逸提、波罗提提舍尼、恶作、恶说”这样,只告知罪本身。“所说相之”是指:对“未犯波罗夷”的疑惑,依《疑惑澄清注》所说相状。“有事”是指:与事相结合。
Aduṭṭhullāyāti pārājikasaṅghādisesaṃ ṭhapetvā avasesapañcāpattikkhandhasaṅkhātāya aduṭṭhullāya āpattiyā. Avasese cha āpattikkhandheti saṅghādisesavajjite sese cha āpattikkhandhe. Purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhātaṃ duṭṭhullanti pāṇātipātaveramaṇiādikassa ādito pañcasikkhāpadassa vītikkamasaṅkhātaṃ duṭṭhullaṃ. Itaraṃ aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti tato aññaṃ vikālabhojanādikapañcakaṃ, sukkavisaṭṭhikāyasaṃsaggaduṭṭhullaattakāmañceti aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāraṃ. Vatthumattanti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno, duṭṭhullaṃ, attakāmaṃ, kāyasaṃsaggaṃ āpanno’’ti evaṃ vatthumattaṃ vā ārocentassa. Āpattimattanti ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, saṅghādisesaṃ, thullaccayaṃ, pācittiyaṃ, pāṭidesanīyaṃ, dukkaṭaṃ, dubbhāsitaṃ āpanno’’ti evaṃ āpattimattaṃ vā ārocentassa. Vuttalakkhaṇassāti ‘‘pārājikaṃ anajjhāpannassā’’ti kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā) evaṃ vuttalakkhaṇassa. Savatthukoti vatthunā saha ghaṭito.
10. 掘地学处注释
10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā
在“石头、碎石、瓦片、碎石块、沙等”这一段里,应当知道:从拳头大小以上的,是石头;拳头大小的,是碎石;所谓瓦片,就是陶器的碎片;所谓碎石块,就是坚硬的碎砾;沙就是细沙。“成为某一种的三分之一”,就是成为第三部分。这里说的是:让人取来尘土或陶土,分开各放一处,两份是尘土或陶土,一份是石头等中的某一种,这就叫作混杂地。“被覆盖”,就是被天覆盖(《波逸提》86)。“所说”,是指在句分别中说的,或者在僧伽罗注释中说的。“杂以较多之石等”,是与较多之石等相杂,其意趣在于,纵使未满一半,但已超过所说的比例而与较多之石等相杂。vā字具有未说之异说义,以此包含不足四个月被覆盖的地。“纯石等种类”,此处为纯石,此纯石为其种类之开端,故称纯石等。以“等”字包含纯碎石等。其种类为纯石等,故为纯石等种类,即彼纯石等种类,也就是纯石等种类之义。
Pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukādīsūti ettha muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā. Muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālukā vālikāyeva. Aññatarassa tatiyabhāgo hotīti tatiyo bhāgo hoti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yato paṃsuṃ vā mattikaṃ vā āharāpetvā visuṃ visuṃ kate dve koṭṭhāsā paṃsu vā mattikā vā eko pāsāṇādīsu aññataro hoti, ayaṃ missakapathavī nāmāti. Ovaṭṭho nāma devena ovaṭṭho (pāci. 86). Vuttanti padabhājaniyaṃ, sīhaḷaṭṭhakathāyameva vā vuttaṃ . Adhikatarapāsāṇādimissāti adhikatarapāsāṇādīhi missā, adaḍḍhāpi vuttappamāṇato adhikatarapāsāṇādimissāti adhippāyo. Vā-saddo avuttavikappattho, tena ūnakacatumāsovaṭṭhapathaviṃ saṅgaṇhāti. Suddhapāsāṇādibhedāyāti suddhā pāsāṇā etthāti suddhapāsāṇā, sā ādi yassa bhedassa so suddhapāsāṇādi. Ādi-saddena suddhasakkharādīnaṃ gahaṇaṃ. Suddhapāsāṇādibhedo yassā sā suddhapāsāṇādibhedā, tāya suddhapāsāṇādibhedāya, suddhapāsāṇādippakārāyāti attho.
自己挖掘,这里的意思是:哪怕只是用脚趾尖去挖,或者倒水时把地弄破,或者用脚趾尖去刮,或者烧钵时把地烧到,这一切都属于“挖”。所以说“以挖掘、破坏、刮划、烧煮等方式而损坏”。烧钵的人,应该在之前已经烧过的地方烧。不可以在没有烧过的地上放火。但在烧钵用的瓦片上放火,是可以的。如果把火放在木材上面,火烧着木材蔓延到地面,那就不可以。放在砖头、石头等上面,也是同样的道理。因为放在砖头等上面才可以。为什么?因为它们不是燃料,不算作火的燃料。在干枯的树桩、枯木等上面也不可以放火。但如果想“我要在火还没烧到地之前就把它熄灭”而放火,那就可以。如果后来没办法熄灭,因为不是故意的,所以不犯。所谓“以那种方式”,就是前面说的“以挖掘、破坏、刮划、烧煮等方式”。所谓“限定”,就是作出确定。所谓“其他”,就是指下命令的人。
Sayaṃ khaṇatīti ettha yo antamaso pādaṅguṭṭhakenapi khaṇati, udakampi chaḍḍento bhindati, pādaṅguṭṭhakenapi vilikhati, pattampi pacanto dahati, so sabbo khaṇatiyevāti veditabbo. Tenāha ‘‘khaṇanabhedanavilekhanapacanādīhi vikopetīti. Pattaṃ pacantena (pāci. aṭṭha. 87) hi pubbe pakkaṭṭhāneyeva pacitabbo. Adaḍḍhāya pathaviyā aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati. Pattapacanakapālassa pana upari aggiṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dārūnaṃ upari ṭhapeti, so aggi tāni dahanto gantvā pathaviṃ dahati, na vaṭṭati. Iṭṭhakapāsāṇādīsupi eseva nayo. Tatrāpi hi iṭṭhakādīnaṃyeva upari ṭhapetuṃ vaṭṭati. Kasmā? Tesaṃ anupādānattā. Na hi tāni aggissa upādānasaṅkhaṃ gacchanti. Sukkhakhāṇurukkhādīsupi aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati. Sace pana ‘‘pathaviṃ apattameva nibbāpetvā gamissāmī’’ti deti, vaṭṭati. Pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti, avisayattā anāpatti. Vuttanayenevāti ‘‘khaṇanabhedanavilikhanapacanādīhī’’ti vutteneva nayena. Niyametvāti sanniṭṭhānaṃ katvā. Itaroti āṇāpako.
被太阳晒干的泥土会裂开,其中凡是底下不连着大地的,只把(那底下不连着大地的)除去,这是可以的。同样的道理也适用于牛刺。因此说“被太阳晒干……(中略)……不连着大地的”。其中,牛刺(律注86)是指被牛蹄切割出的泥块。如果(那泥块)底层与大地相连,则不可以破坏。破裂后落到河岸的,是指破裂后从河边落下、不足四个月被雨淋的河岸。如果破裂后仍在水中,即使下雨超过四个月被淋,因为仍在水中、雨水落于水中,所以可以。大块乃至犁所切之土块,是指在耕作处的大块乃至犁所切、其下不连着大地的土块。如此,以“等”字涵盖顶端洒水、可弯曲的细泥等。无意中使树木等滚动而破坏的,是指使石头、树木等滚动,或用拐杖等不断碰击而行时,大地破裂,那并非“我要以此破坏”这样有意破坏,而是无意中破坏,因此无意中使树木等滚动而破坏者无罪。失念时用脚趾等刮划的,是指有人心在他处、与某人说话时,用脚趾或拐杖等刮划大地而站着,他这样失念时用脚趾等刮划者无罪。
‘‘Pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti (pāci. aṭṭha. 86) vadati, vaṭṭati. Khatāyeva pokkharaṇī nāma hoti, tasmā ayaṃ kappiyavohāro. Esa nayo ‘‘vāpiṃ, taḷākaṃ, āvāṭaṃ khaṇā’’tiādīsupi. ‘‘Imaṃ okāsaṃ khaṇa, imasmiṃ okāse pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti pana vattuṃ na vaṭṭati. ‘‘Kandaṃ khaṇa mūlaṃ khaṇā’’ti aniyametvā vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Imaṃ valliṃ khaṇa, imasmiṃ okāse kandaṃ vā mūlaṃ vā khaṇā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. Tenāha ‘‘okāsaṃ aniyametvā…pe… bhaṇantassā’’ti. Ātapena sukkhakaddamo ca phalati, tatra yo heṭṭhā pathaviyā asambaddho, tameva apanetuṃ vaṭṭati. Esa nayo gokaṇṭakepi . Tenāha ‘‘ātapena…pe… asambaddha’’nti. Tattha gokaṇṭako (pāci. aṭṭha. 86) nāma gāvīnaṃ khuracchinnakaddamo vuccati. Sace pana heṭṭhimatalena bhūmisambandho, vikopetuṃ na vaṭṭati. Bhijjitvā patitanaditaṭanti bhijjitvā nadisāmantā patitaṃ omakacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ naditaṭaṃ. Sace pana bhijjitvā udakeyeva pakati, deve atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhepi udakeyeva udakassa patitattā vaṭṭati. Mahantampi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍanti mahantampi kasitaṭṭhāne heṭṭhā pathaviyā asambaddhaṃ naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ. Evamādisaddena kūṭāsiñcanayoggatanukakaddamādīnaṃ gahaṇaṃ. Asañcicca rukkhādipavaṭṭanena bhindantassāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa, kattaradaṇḍena vā āhacca āhacca gacchantassa pathavī bhijjati, sā ‘‘tena bhindissāmī’’ti evaṃ sañcicca abhinnattā asañcicca bhinnā nāma hoti, iti asañcicca rukkhādippavaṭṭanena bhindantassa anāpatti. Asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilikhantassāti yo aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā kattarayaṭṭhiyā vā pathaviṃ vilikhanto tiṭṭhati, tassa evaṃ asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilikhantassa anāpatti.
第二 生物聚落品
2. Bhūtagāmavaggo
1. 有生命植物学处注释
1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā
“存在”这个词,是通过已经生根、变成青色、正在生长的幼树来显示的。“曾有”这个词,则是通过已经长大、稳固站立的大树等来显示的。因此才说“生起”等话。这里,“存在”的解释是“正在生起、正在增长”,“曾有”的解释是“已经生起、已经增长”。“村”是指聚集。“扎根的绿草树木等”是指扎根在地上的绿草以及绿树等。由“等”这个字,应当知道还包括药草、灌木、藤蔓之类。“于”表示处所义。所成就的意义,就是用“植物聚的可破坏性”等来说明。
‘‘Bhavantī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.90) iminā viruḷhamūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇagacche dasseti. ‘‘Ahesu’’nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahante rukkhagacchādike dasseti. Tenāha ‘‘jāyantī’’tiādi. Ettha ca ‘‘bhavantī’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘jāyanti vaḍḍhantī’’ti, ‘‘ahesu’’nti imassa ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Gāmoti samūho. Patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnanti bhūmiyaṃ patiṭṭhitassa haritatiṇassa ceva haritarukkhādīnañca. Ādisaddena osadhigacchalatādayo veditabbā. Nimittatthe ca bhummaṃ. Yo attho sampajjati, tamāha ‘‘bhūtagāmapātabyatāyā’’tiādinā.
树木这类东西没有心,所以不是命者;没有心可以从它们不会颤动、砍断后还能再长、生出来是不同种类、以及不属于四生这些方面看出来。至于增长,珊瑚、石头、盐这些也都会增长,所以增长不能当作它们有命的理由。它们执取对象也只是自己的想象而已,就像梦中的罗望子等,孕妇嗜欲等也是一样。那为什么把破坏植物聚当作波逸提呢?因为这不适合沙门,也是为了保护依附在植物里住的有情。所以经文说“有命想的愚人对于树”等等。“芥子种苔藓”是指叫做芥子种的苔藓,也就是芥子苔藓、种子苔藓的意思。其中,芥子苔藓是指像芥子那么大的小苔藓。种子苔藓是指上面有小叶、下面有小根的苔藓。
Nanu ca rukkhādayo cittarahitatāya na jīvā, cittarahitatā ca pariphandābhāvato, chinnepi viruhanato, visadisajātikabhāvato, catuyoniyaṃ apariyāpannato ca veditabbā, vuḍḍhi pana pavāḷasilālavaṇānampi vijjatīti na tesaṃ jīvabhāve kāraṇaṃ, visayaggahaṇañca nesaṃ parikappanāmattaṃ supanaṃ viya ciñcādīnaṃ, tathā dohaḷādayo, atha kasmā bhūtagāmassa pātabyatāya pācittiyaṃ icchitanti? Samaṇaasāruppato, tannissitasattānurakkhaṇato ca. Tenevāha ‘‘jīvasaññino hi moghapurisā manussā rukkhasmi’’ntiādi (pāci. 89). Sāsapabījakasevālampīti sāsapabījakasaṅkhātaṃ sevālampi, sāsapasevālaṃ, bījakasevālampīti attho. Tattha sāsapasevālo nāma sāsapamatto khuddakasevālo. Bījakasevālo nāma upari khuddakapatto heṭṭhā khuddakamūlo sevālo.
根种、茎种、节种、顶种、种子种:这里,根本身就是种子,所以叫根种。其余几种也是这样。其中,根种是姜黄这一类;茎种是菩提树这一类;节种是甘蔗这一类;顶种是胡椒这一类;种子种是稻谷这一类。在容器中,是指放在碗等容器里。仅出根而已,是指从这里面只长出了根而已。这里用“而已”这个词,是为了排除叶子长出来的情况。仅出芽而已也是同样的道理。不过,如果根和叶都已经长出来了,那就归入植物类。已出张手许叶卷,是指已经长出张手那么长的、不是青色的叶卷。所以说“已出”等等。非青色,是指不是青绿色的。但如果是绿豆等叶子已经长出来,或者稻谷等的芽已经变成青绿色,它们就归入植物类。酸枣等也是同样的道理。
Mūlabījakhandhabījaphaḷubījaaggabījabījabījānanti ettha mūlameva bījaṃ mūlabījaṃ. Evaṃ sesesupi. Tattha mūlabījaṃ haliddiādikaṃ. Khandhabījaṃ assatthādikaṃ. Phaḷubījaṃ ucchuādikaṃ. Aggabījaṃ hiriverādikaṃ. Bījaṃbījaṃ pubbaṇṇādikaṃ. Bhājanagatanti sarāvādibhājanagataṃ. Nikkhantaṃ mūlamattaṃ etasmāti nikkhantamūlamattaṃ. Matta saddena cettha paṇṇassa nikkhamanaṃ paṭikkhipati. Esa nayo nikkhantaaṅkuramattanti etthāpi. Sace pana mūlañca paṇṇañca niggataṃ, bhūtagāmasaṅkhaṃ gacchati. Vidatthimattā pattavaṭṭi niggacchatīti vidatthimattā anīlavaṇṇā pattavaṭṭi nikkhamati. Tenāha ‘‘nikkhante’’tiādi. Harito na hotīti nīlavaṇṇo na hoti. Muggādīnaṃ pana paṇṇesu uṭṭhitesu, vīhiādīnaṃ vā aṅkure harite bhūtagāmasaṅgahaṃ gacchanti. Esa nayo ambaṭṭhiādīsu.
“植物类与种子类”这里要理解成:从植物类中分出来、还具有生长能力的根种等,才叫种子类。“于两者”是指在植物类和种子类这两者中。“于非如是想者”是指对不是植物类、不是种子类的东西作想。更何况对不是植物类、不是种子类的东西,还作不是植物类、不是种子类的想呢。“非故意”是指:推倒石头、树木等,或者拉扯树枝,或者用手杖打地边走时,草被弄坏了。那些草并不是因为“我要弄坏它”这样的故意而被弄坏,所以叫做非故意弄坏。像这样非故意弄坏的话,无犯。
Bhūtagāmabījagāmeti ettha bhūtagāmato viyojitaṃ viruhanasamatthameva mūlabījādikaṃ bījagāmo nāmāti veditabbaṃ. Ubhayatthāti bhūtagāmabījagāmesu. Atathāsaññissāti abhūtagāmābījagāmasaññissa. Ko pana vādo abhūtagāmābījagāmesu abhūtagāmābījagāmasaññissa. Asañciccāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa, sākhaṃ vā kaḍḍhantassa, kattaradaṇḍena vā bhūmiṃ paharitvā gacchantassa tiṇāni kuppanti. Tāni tena ‘‘vikopessāmī’’ti evaṃ sañcicca avikopitattā asañcicca vikopitāni nāma honti. Iti asañcicca vikopentassa anāpatti.
“失念”是指:心不在焉,和别人说着什么的时候,用脚趾或手去弄坏草或藤蔓,就那么站着。像这样因为失念而弄坏的,无犯。
Asatiyāti aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā hatthena vā tiṇaṃ vā lataṃ vā vikopento tiṭṭhati, evaṃ asatiyā vikopentassa anāpatti.
这里“不知”是指:内心并不知道这是“种子类”还是“植物类”,但知道“我在破坏”。比如,为了收放锄头或铲子,把它放在草丛里、稻草堆里或挖过的地方;或者手被火烧到,就把火把扔出去。在这种情况下,如果草被割断或烧掉,因为不是明知而破坏,所以无犯。
Ajānitvāti ettha abbhantare ‘‘bījagāmo’’ti vā ‘‘bhūtagāmo’’ti vā na jānāti, ‘‘vikopemī’’ti pana jānāti. Evaṃ tiṇe vā palālapuñje vā khaṇittiṃ vā kudālaṃ vā saṅgopanatthāya ṭhapeti, ḍayhamānahattho vā aggiṃ pāteti. Tatra ce tiṇāni chijjanti vā ḍayhanti vā, evaṃ ajānitvā vikopentassa anāpatti.
用任何一种火,就是指柴火、牛粪火等任何的火,哪怕是一块烧红的铁片也算。说了“净”之后,就是用任何一种语言说了“净”之后。“如是”这个词是在说明:先用火碰触,然后才说“净”,那是不可以的。有人说:“先把火放下,不把它取出来,然后说‘净’,这样是可以的。”这个道理在其余情况也一样。“如是”的意思,就是说了“净”之后。而马、水牛、猪、鹿、牛的蹄太尖利,所以不能用它们来作净,就算作了也等于没作,因此说“除了牛、水牛等的蹄”。象的指甲不算蹄,所以用象指甲是可以的。“畜生”指狮子、老虎、豹、猴子,以及各种鸟。它们的爪很尖利,所以可以用它们来作净。“哪怕是用砍断后拿来的”,这句话是在说明:凡是适合用来作净的,就该用当地生长的那些,在这里不必多说。“如刀那部分所说的方法”,这是用切断或穿刺来指出前面“说了‘净’之后”所表达的意思。在这里,虽然“说了‘净’之后才能作”等话只说明了作净的人该怎么做,但还是应当这样理解:比丘说“作净”之后,未受具足戒的人说了“净”之后,才能进行火触等操作。因为前面已经说过,所以不必再说“要再次说‘作净’之后才能受用”。
Yena kenaci aggināti kaṭṭhaggigomayaggiādīsu yena kenaci agginā, antamaso lohakhaṇḍenapi ādittena. ‘‘Kappiya’’nti vatvāvāti yāya kāyaci bhāsāya ‘‘kappiya’’nti vatvāva. Eva-saddena paṭhamaṃ agginā phusitvā pacchā ‘‘kappiya’’nti vattuṃ na vaṭṭatī’’ti dasseti. ‘‘Paṭhamaṃ aggiṃ nikkhipitvā taṃ anuddharitvāva ‘kappiya’nti vutte pana vaṭṭatī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.93) vadanti. Esa nayo sesesupi. Tathevāti ‘kappiya’nti vatvāva. Assamahiṃsasūkaramigagorūpānaṃ pana khurā atikhiṇā, tasmā tehi na kātabbaṃ, katampi akataṃ hotīti āha ‘‘ṭhapetvā gomahiṃsādīnaṃ khure’’ti. Hatthinakhā pana khurā na honti, tasmā tehi vaṭṭati. Tiracchānānanti sīhabyagghadīpimakkaṭānaṃ, sakuntānañca. Tesañhi nakhā tikhiṇā honti, tasmā tehi kātabbaṃ. ‘‘Antamaso chinditvā āhaṭenapī’’ti iminā yehi kātuṃ vaṭṭati, tehi tatthajātakehi kātabbanti ettha vattabbameva natthīti dasseti. ‘‘Satthe vuttanayenevā’’ti iminā chedaṃ vā vedhaṃ vā dassentena ‘‘kappiyanti vatvāvā’’ti vuttamatidisati. Ettha ca kiñcāpi ‘‘kappiyanti vatvāva kātabba’’ntiādinā kappiyaṃ karontena kattabbākārameva dassitaṃ, tathāpi bhikkhunā ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutteyeva anupasampannena ‘‘kappiya’’nti vatvā aggiparijitādi kātabbanti gahetabbaṃ. Avacanaṃ pana ‘‘punapi kappiyaṃ karohīti kāretvāva paribhuñjitabba’’nti paṭhamameva vuttattā.
在某一处……即使以“我把它作净”的意图,对一件允许的物品作了净,因为同属一个整体,一切就都算作净了。说到“穿刺木片”,不管知道还是不知道,自己穿刺还是让别人穿刺,都允许。说到“穿刺米粒”,这里也一样。说到“穿刺它,则不允许”,意思是说,藤蔓之类已经成了容器。说到“破坏之后应当作净”,这是针对种子脱离后、瓜类成了容器的情况说的。“无种子”,是指还没有长出芽的嫩芒果之类果实。所以说“然而果实若是嫩的,无种子”。所谓“已生种子”,是指种子生出后便可分离而受用的芒果、波罗蜜等果实。所以说“除去种子后应当受用”。在那里没有作净之事,它们本身就是允许的,这是其意趣。
Ekasmiṃ…pe… kappiye kate sabbaṃ kataṃ hotīti ekaṃyeva ‘‘kappiyaṃ karomī’’ti adhippāyenapi kappiye kate ekābaddhattā sabbaṃ kataṃ hoti. Dārukaṃ vijjhatīti jānitvā vā ajānitvā vā vijjhati vā vijjhāpeti vā, vaṭṭatiyeva. Bhattasitthe vijjhatīti etthāpi eseva nayo. Taṃ vijjhati, na vaṭṭatīti valliādīnaṃ bhājanagatikattāti adhippāyo. Bhindāpetvā kappiyaṃ kāretabbanti bījato muttassa kaṭāhassa bhājanagatikattā vuttaṃ. Abījanti aṅkurajananasamatthabījarahitataruṇambaphalādi. Tenāha ‘‘yaṃ pana phalaṃ taruṇaṃ hoti, abīja’’nti. Nibbattabījaṃ nāma bījaṃ nibbattetvā visuṃ katvā paribhuñjituṃ sakkuṇeyyaṃ ambapanasādiphalaṃ. Tenāha ‘‘bījaṃ apanetvā paribhuñjitabba’’nti. Tattha kappiyakaraṇakiccaṃ natthi, sayameva kappiyānīti adhippāyo.
2. 异语学处注释
2. Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā
“所问之义”,就是指“听说你犯了恶作罪”这一类所问的任何含义。“异于彼”,是指与所问之义不同的另一种含义。“以异答异”,是指持律者所说的话本来是为了问罪,却用另外的话来遮掩。“行”这个字也有遮掩的意思,因为词根有多种含义。“所说”,是指在圣典中所说的。
Yamatthanti ‘‘tvaṃ kira dukkaṭāpattiṃ āpanno’’tiādikaṃ yaṃ kiñci atthaṃ. Tato aññanti pucchitatthato aññamatthaṃ. Aññenaññaṃ paṭicaraṇassāti vinayadharena yaṃ vacanaṃ dosapucchanatthaṃ vuttaṃ, tato aññena vacanena paṭicchādanassa. Paṭicchādanatthopi hi carasaddo hoti anekatthattā dhātūnaṃ. Vuttanti pāḷiyaṃ vuttaṃ.
犯了有余罪:在这里,除了波罗夷罪,其余的都叫有余罪,他犯了那种罪。被追问时:被问“贤友,你犯了某某罪吗?”的时候。用别的话:就是用“谁犯了?犯了什么?在哪里犯的?怎么犯的?你们说谁?你们说什么?”这类别的话来回应。别的话:指追问者说的“你犯了某某罪吗?”等话。这样那样地岔开:用种种方式岔开话题。这话说的是什么呢?就是有人看到某种违犯,在僧团中被追问罪时,说“贤友,你犯罪了吗?”他说“谁犯了?”接着对方说“是你”,他就说“我犯了什么?”然后对方说“波逸提或恶作”,他就说“我在哪里犯的?”接着对方说“在某件事上”,他就问“我是怎么犯的?我做了什么才犯的?”然后对方说“做了这件事就犯了”,他就说“你们说谁?”接着对方说“说的就是你”,他又说“你们说什么?”像这样用许多方式岔开话题,这就是所说的意思。
Sāvasesaṃ āpattiṃ āpannoti ettha ṭhapetvā pārājikaṃ sesā sāvasesāpatti nāma, taṃ āpanno. Anuyuñjiyamānoti ‘‘kiṃ, āvuso, itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti pucchiyamāno. Aññena vacanenāti ‘‘ko āpanno? Kiṃ āpanno? Kismiṃ āpanno? Kathaṃ āpanno? Kaṃ bhaṇatha? Kiṃ bhaṇathā’’ti aññena vacanena. Aññanti ‘‘kiṃ tvaṃ itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’tiādikaṃ anuyuñjakavacanaṃ. Tathā tathā vikkhipatīti tena tena pakārena vikkhipati. Kiṃ vuttaṃ hoti? So (pāci. aṭṭha. 94) kiñci vītikkamaṃ disvā ‘‘āvuso, āpattiṃ āpannosī’’ti saṅghamajjhe āpattiyā anuyuñjiyamāno ‘‘ko āpanno’’ti vadati. Tato ‘‘tva’’nti vutte ‘‘ahaṃ kiṃ āpanno’’ti vadati. Atha ‘‘pācittiyaṃ vā dukkaṭaṃ vā’’ti vutte ‘‘ahaṃ kismiṃ āpanno’’ti vadati. Tato ‘‘amukasmiṃ nāma vatthusmi’’nti vutte ‘‘ahaṃ kathaṃ āpanno, kiṃ karonto āpannomhī’’ti pucchati. Atha ‘‘idaṃ nāma karonto āpanno’’ti vutte ‘‘kaṃ bhaṇathā’’ti vadati. Tato ‘‘taṃ bhaṇāmā’’ti vutte ‘‘kiṃ bhaṇathā’’ti evamanekehi pakārehi vikkhipatīti vuttaṃ hoti.
如果有比丘犯了有余罪,却不愿意说出来,用沉默来恼乱别人,这就是这句话的关联。所谓恼乱,就是通过久坐、久说导致背痛、口干等,来恼乱僧团,让他们疲劳,这就是恼乱的意思。疲劳确实就叫恼乱。异语者羯磨,就是为了给异语者比丘定异语者之名而应当作的白二羯磨。恼乱者羯磨,这里道理也一样。当僧团对其作时,就是当僧团以白二羯磨语对那异语者羯磨和恼乱者羯磨作了的时候。如是作者,就是做那种行为的人,也就是作异语者羯磨和恼乱者羯磨的人,这是其含义。
Yo pana bhikkhu sāvasesaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ na kathetukāmo tuṇhībhāvena vihesetīti sambandho. Vihesetīti ciranisajjācirabhāsanehi piṭṭhiāgilāyanatālusosādivasena saṅghaṃ viheseti, parissamaṃ tesaṃ karotīti attho. Parissamo hi vihesā nāma. Aññavādakakammanti aññavādakassa bhikkhuno aññavādakāropanatthaṃ kātabbaṃ ñattidutiyakammaṃ. Vihesakakammanti etthāpi eseva nayo. Tasmiṃ saṅghena kateti tasmiṃ aññavādakakamme ca vihesakakamme ca saṅghena ñattidutiyakammavācāya kate. Tathā karontānanti taṃ pakāraṃ karontānaṃ, aññavādakañca vihesakañca karontānanti attho.
关于“恼乱”,这里说“这是未宣布”,之所以不这么说,是因为《疑惑注》在解释第一波罗夷时已经说过“这也构成犯戒,就像在异语者学处等中那样”,由此就能明白。这个道理也适用于后面的诸学处。于法羯磨有三波逸提,是指对如法羯磨,依如法羯磨想、疑惑、非法羯磨想这三种情况,有三种波逸提。于非法羯磨有三恶作,这里道理也一样。未令成就,是指没有通过羯磨语使之成立、令其确立,这就是它的意思。因病,是指因为口中患有那样的(病)。“僧团将有诤论等”,是指在僧团中言说此事时,将以此因缘导致僧团生起争论、争吵、争执、论议,乃至僧团破裂、僧团分派。“依非法”,是指依据不实之事。
‘‘Vihesaketi ayamettha anupaññattī’’ti avacanañcettha ‘‘āpattikarā ca hoti aññavādakasikkhāpadādīsu viyā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttattāyeva paññāyatīti katvā. Esa nayo upari sikkhāpadesu. Dhammakamme tikapācittiyanti dhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Adhammakamme tikadukkaṭanti etthāpi eseva nayo. Anāropiteti kammavācāya anāropite, appatiṭṭhāpiteti attho. Gelaññenāti yena kathetuṃ na sakkoti, mukhe tādisena byādhinā. Saṅghassa bhaṇḍanādīni bhavissantīti saṅghamajjhe kathite tappaccayā saṅghassa bhaṇḍanaṃ vā kalaho vā viggaho vā vivādo vā saṅghabhedo vā saṅgharāji vā bhavissantīti iminā vā adhippāyena na kathentassa. Ettha ca adhammenāti abhūtena vatthunā.
“生起处等,与不与取相同。”这样笼统地指出之后,为了显示其中的差别,才说了“然而这个”等话。有时是以有所作为的方式,指用别的话来搪塞应付的人;有时是以无所作为的方式,指用沉默来恼害他人的人。
‘‘Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānī’’ti avisesaṃ atidisitvā visesaṃ dassetuṃ ‘‘idaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Siyā kiriyaṃ aññenaññaṃ paṭicarantassa. Siyā akiriyaṃ tuṇhībhāvena vihesentassa.
3. 讥嫌学处的注释
3. Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā
所谓“用什么话”,就是指像“某某因为偏心而做这件事”这一类的话。因此接着说“因为偏心”等等。这里“因为偏心”就是出于偏爱、出于偏私。就像在“让他按字母念诵”等句子里那样,这是词性的颠倒。“做这件事”的意思是:给自己的亲信、熟人安排上等的住处,或者分配食物等,这就是这里要表达的意思。“安排住处者等的差别”这里,用“等”字包括了分配食物者、分配粥者、分配水果者等。因为词根有多种含义,“jhe”这个音也有“看”的意思,所以说“轻视地让人看”。或者应当取“思量”的意思,所以说“或者从低劣的角度让人思量”。那些这样说的人,就是像说“某某因为偏心而做这件事”等话的人。所说的,就是在巴利文中所说的。“对于呵责者”这一句,在这里是随制。
Yenavacanenāti ‘‘chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī’’tiādikena yena vacanena. Tenāha ‘‘chandāyā’’tiādi. Tattha chandāyāti chandena pakkhapātena. ‘‘Akkharāya vācetī’’tiādīsu (pāci. 46) viya liṅgavipallāso esa. Idaṃ nāma karotīti attano sandiṭṭhasambhattānaṃ paṇītaṃ senāsanaṃ vā paññapeti, bhattādikaṃ vāti adhippāyo. Senāsanapaññāpakādibhedanti ettha ādisaddena bhattuddesakayāgubhājakaphalabhājakādīnaṃ gahaṇaṃ. Anekatthattā dhātūnaṃ jhe-saddo olokanatthopi hotīti āha ‘‘avaññāya olokāpentī’’ti. Cintanatthoyeva vā gahetabboti āha ‘‘lāmakato vā cintāpentī’’ti. Tatheva vadantāti ‘‘chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī’’tiādīni vadantā. Vuttanti pāḷiyaṃ vuttaṃ. ‘‘Khiyyanake’’ti (pāci. aṭṭha. 105) ayamettha anupaññatti.
“未受认可者”:指没有经过僧团以羯磨语认可的。这里的意思是:僧团只是把“这个担子归你”这样的任务交给他;或者他为了比丘们安住舒适,自己主动承担任务;或者有两三位比丘住在一起,他在那里做类似的事。“无论对谁”:指对已受具足戒的人或未受具足戒的人,无论对哪一个。不过,对于未受具足戒的人,不论他是否受过认可——在这里,虽然不应该给未受具足戒的人授予十三种认可,但如果有人在受具足戒时得到了认可,后来退回到未受具足戒的状态,针对这种情况才说“受认可者”。而如果有一位聪明的沙弥,僧团或一位受认可比丘只是把“你来做这件事”这个任务交给他,针对这种情况就说“未受认可者”。因为讥嫌和抱怨都是以妄语的方式生起的,所以对最初做这件事的人,仅凭这一点并不犯戒;但如果以妄语来做,那就是犯戒。
Asammatassāti saṅghena kammavācāya asammatassa. Kevalaṃ ‘‘taveso bhāro’’ti saṅghena āropitabhārassa, bhikkhūnaṃ vā phāsuvihāratthāya sayameva bhāraṃ vahantassa, yatra vā dve tayo bhikkhū viharanti, tatra tādisaṃ kammaṃ karontassāti adhippāyo. Yassa kassacīti upasampannassa vā anupasampannassa vā yassa kassaci. Anupasampannassa pana sammatassa vā asammatassavāti ettha pana (pāci. aṭṭha. 106) kiñcāpi anupasampannassa terasa sammatiyo dātuṃ na vaṭṭanti, tathāpi yo upasampannakāle laddhasammutiko pacchā anupasampannabhāve ṭhito, taṃ sandhāya ‘‘sammatassa vā’’ti vuttaṃ. Yassa pana byattassa sāmaṇerassa kevalaṃ saṅghena vā sammatena vā bhikkhunā ‘‘tvaṃ idaṃ kammaṃ karohī’’ti bhāro kato, taṃ sandhāya ‘‘asammatassa vā’’ti vuttaṃ. Yasmā ujjhāpanañca khiyyanañca musāvādavasena pavattaṃ, tasmā ādikammikassa imināva anāpatti, musāvādena pana āpattiyevāti gahetabbaṃ.
第一坐卧处学处的注释
4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
“床”是指:绳床、布带床、蟹脚床、穿孔脚床这四种床当中的任何一种。“椅”也是同样的道理。“褥”是指:羊毛褥、布褥、树皮褥、草褥、叶褥这五种褥当中的任何一种。所以说“床等”这样的话。其中,用“床的省略”这个说法,是为了排除椅的省略。“如法的皮”是指黑鹿、风鹿、白鹿、麋鹿、母鹿、赤鹿这些的皮。不过在这里,只有黑鹿、风鹿、白鹿、麋鹿、母鹿、赤鹿这些的皮才可以使用,至于其他的——
Mañcaṃvāti masārako, bundikābaddho, kuḷīrapādako, āhaccapādakoti imesu catūsu yaṃ kañci mañcaṃ vā. Pīṭhaṃ vāti etthāpi eseva nayo. Bhisiṃ vāti uṇṇabhisi, coḷabhisi, vākabhisi, tiṇabhisi, paṇṇabhisīti imāsu pañcasu bhisīsu yaṃ kañci bhisiṃ vā. Tenāha ‘‘mañcādīsū’’tiādi. Tattha ‘‘mañcasaṅkhepenā’’ti iminā pīṭhasaṅkhepaṃ paṭikkhipati. Kappiyacammenāti migājeḷakacammena. Ettha pana migacamme eṇimigo, vātamigo, pasadamigo, kuruṅgamigo, migamātuko, rohitamigoti etesaṃyeva cammāni vaṭṭanti, aññesaṃ pana –
猕猴、黑狮、萨罗婆兽和芭蕉鹿;
有些猛兽的皮是不可以用的。
Makkaṭo kāḷasīho ca, sarabho kadalīmigo; Ye ca vāḷamigā keci, tesaṃ cammaṃ na vaṭṭatīti. (mahāva. aṭṭha. 259);
这里,“猛兽”指狮子、老虎、熊、鬣狗。不只是这些而已;凡是说过“它的皮可以用”的,除了那些以外,剩下的哪怕只是牛、水牛、兔、猫等,在这个意思里也全都应该理解为“猛兽”。因为这一切的皮都不能用。“多罗叶”指纯粹的多罗树叶,如果和其他东西混在一起,那就可以用。草、树皮、布这些,没有什么不如法的。那么,这里难道不是像铺开一样坐和躺都不允许吗?所以说“其中”等话。不只是这一点,所以说“这里也没有尺寸限定”,意思是说没有“应该做成这么大”的褥子尺寸规定。不过,床褥、椅褥、地敷褥、经行褥、擦脚褥这些,应该根据相应情况,按自己的喜好来定尺寸。“向内卷起来绑好”是指像中间收拢那样,在中间好好卷起来绑好。
Tattha vāḷamigāti sīhabyagghaacchataracchā. Na kevalañca eteyeva, yesaṃ pana cammaṃ vaṭṭatīti vuttaṃ, te ṭhapetvā avasesā antamaso gomahiṃsasasabiḷārādayopi sabbe imasmiṃ atthe ‘‘vāḷamigā’’tveva veditabbā. Etesañhi sabbesaṃ cammaṃ na vaṭṭati. Tālīsapattanti suddhaṃ tamālapattaṃ, aññena missaṃ pana vaṭṭati. Tiṇavākacoḷesu akappiyaṃ nāma natthi. Kiṃ panettha bibbohane viya nisīdituñca nipajjituñca na vaṭṭatīti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Na kevalañcedamevāti āha ‘‘pamāṇaparicchedopi cettha natthī’’ti, ‘‘ettakameva kātabba’’nti bhisiyā pamāṇaniyamopi natthīti attho. Mañcabhisipīṭhabhisibhūmattharaṇabhisicaṅkamanabhisipādapuñchanabhisīti etāsaṃ pana anurūpato sallakkhetvā attano rucivasena pamāṇaṃ kātabbaṃ. Anto saṃvellitvā baddhanti yathā vemajjhaṃ saṃkhittaṃ hoti, evaṃ majjhe suṭṭhu veṭhetvā baddhaṃ.
“八个月”是关联语。对“非雨季标志”这个词的解释是“雨季的月份,像这样不被知道”,意思是没有成立、没有成就。也有“未指定”这个读法,那里的意思是未了知。“八个月”就是四个月冬季、四个月夏季,共八个月。“雨棚”是指在树枝棚、木板棚等任何一种避雨棚中。“何处”是指哪些地区。“一切处”是指在所有地区。“乌鸦等固定住处树下”是指乌鸦、鹳或其他鸟长期筑巢居住的地方,也就是这类乌鸦等固定栖息的任何一棵树下面。但如果只是鸟为了觅食而来,休息一下就走的树,那在树根处放置是可以的。用“任何时候”这个词,是表明不只是在雨季标志的时候。“何处”是指在哪个地点。“何时”是指在哪个时候。
Ye aṭṭha māsāti sambandho. ‘‘Avassikasaṅketā’’ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘vassānamāsāti evaṃ apaññātā’’ti, appatitā appasiddhāti attho. ‘‘Asaññitā’’tipi pāṭho, tattha aviññātāti attho. Aṭṭha māsāti cattāro hemantikā, cattāro gimhikā māsāti aṭṭha māsā. Ovassakamaṇḍapeti sākhāmaṇḍapapadaramaṇḍapānaṃ yattha katthaci ovassake maṇḍape. Yatthāti yesu janapadesu. Sabbatthāti sabbesu janapadesu . Kākādīnaṃ nibaddhavāsarukkhamūleti yattha dhuvanivāsena kākā vā kulālā vā aññe vā sakuntā kulāvake katvā vasanti, tādisassa kākādīnaṃ nibaddhavāsassa yassa kassaci rukkhassa heṭṭhā. Yattha pana gocarappasutā sakuntā vissamitvā gacchanti, tassa rukkhassa mūle nikkhipituṃ vaṭṭati. ‘‘Kadācipī’’ti iminā na kevalaṃ vassikasaṅketeyevāti dasseti. Yatthāti yasmiṃ padese. Yadāti yasmiṃ kāle.
所谓“彼”,是指为了某个目的而铺设的东西,就是那个。所谓“本性铺设”,是指原本就已经铺好的,不是自己铺的,也不是让别人铺的,所以说“于彼”。有惭耻心,就是有知耻的习性,意思是害怕资具被损坏。因此说“视为如自己的障碍一般”,以此说明:问过无惭者再离去是不合适的。所谓“无顾恋”,是指没有“我回来后再拿”这样的顾恋;以此说明:如果是有顾恋而离去,则不犯。因此,在无犯的段落中说道:“一边晒暖一边离去。”所谓“到别处去”,是指越过那条路而到别处去。由于站在投石所及范围之外,所以说“应当以举足来判定”;意思是:到别处去的人,第一步举足犯突吉罗,第二步举足犯波逸提。
Soti yassatthāya santhato, so. Pakatisanthateti pakatiyāva santhate, yaṃ nevattanā santhataṃ, na parena santharāpitaṃ, tasminti vuttaṃ hoti. Lajjī hotīti lajjanasīlo hoti, parikkhāravināsane bhītoti attho. Tenāha ‘‘attano palibodhaṃ viya maññatī’’ti, iminā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Nirapekkhoti ‘‘āgantvā uddharissāmī’’ti apekkhārahito, iminā sāpekkho ce gacchati, anāpattīti dasseti. Teneva hi anāpattivāre ‘‘otāpento gacchatī’’ti (pāci. 113) vuttaṃ. Aññattha gacchantoti taṃ maggaṃ atikkamitvā aññattha gacchanto. Leḍḍupātūpacārato bahi ṭhitattā ‘‘pāduddhārena kāretabbo’’ti vuttaṃ, aññattha gacchantassa paṭhamapāduddhāre dukkaṭaṃ, dutiyapāduddhāre pācittiyanti attho.
三种波逸提,是按对僧团物品作僧团物品想、有疑惑、作个人物品想这三种情况来判定的。用同样的方法,也该知道三种恶作。绵垫等的含义,在第二条学处里已经讲过了。所谓“足拭布”,就是用绳子或碎布做成、专门用来擦脚的东西。所谓“板凳”,就是用木板做成的凳子。并不是只有把绵垫等放在露天处然后离开才犯恶作,所以经文说“或任何……”等等。任何木器、任何陶器,这样连接起来理解。“乃至钵架”这句话,是用来说明:对于多罗扇、拂尘、种子盒、饮水器、水瓮、螺贝等物品,根本没有需要特别说明的犯戒情况。
Tikapācittiyaṃ saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena. Imināva nayena tikadukkaṭampi veditabbaṃ. Cimilikādīnaṃ attho dutiyasikkhāpade dassitova. Pādapuñchanī (pāci. aṭṭha. 112) nāma rajjukehi vā pilotikāhi vā pādapuñchanatthaṃ katā. Phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭhaṃ. Na kevalaṃ cimilikādīniyeva ajjhokāse ṭhapetvā gacchantassa dukkaṭanti āha ‘‘yaṃ vā panā’’tiādi. Yaṃ kiñci dārubhaṇḍaṃ, yaṃ kiñci mattikābhaṇḍanti sambandho. ‘‘Antamaso pattādhārakampī’’ti iminā tālavaṇṭabījanipattapānīyauḷauṅkapānīyasaṅkhādīsu vattabbameva natthīti dasseti.
住在林野的比丘们住在树叶搭的小屋里,人们因为对他们的戒行清净生起信心,就布施床、凳子等东西,说“你们可以当作僧团的东西来用”。那么在这种情况下该怎么做呢?所以接着就说“然而林野比丘……”等等。其中,“如果没有淋不到雨的地方”,就是指没有岩壁下等能遮雨的地方。这也是一种特征性的说法,因为应当理解为“如果没有同类的比丘”。林野比丘在那里住过之后,要去别处时,应当把东西送给附近精舍的比丘们,然后再走。如果没有同类的比丘,就放在不会淋到雨的地方,然后再走。如果连不会淋到雨的地方也没有,就挂在树上,然后再走。
Araññe (pāci. aṭṭha. 110) paṇṇakuṭīsu vasantānaṃ sīlasampadāya pasannacittā manussā mañcapīṭhādīni denti ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti, tattha kiṃ kātabbanti āha ‘‘āraññakena panā’’tiādi. Tattha asati anovassaketi pabbhārādianovassakaṭṭhāne asati. Idañca lakkhaṇavacanaṃ ‘‘sabhāgānaṃ abhāve’’ti ca icchitabbattā. Āraññakena hi bhikkhunā tattha vasitvā aññattha gacchantena sāmantavihāre bhikkhūnaṃ pesetvā gantabbaṃ. Sabhāgānaṃ abhāve anovassake nikkhipitvā gantabbaṃ. Anovassake asati rukkhe laggetvā gantabbaṃ.
不只是做完这件事就可以走了,所以(世尊)又说“或者像……”。所谓“或者像不被白蚁蛀咬那样”,意思是:就像把住处安放在(石头上)后,白蚁不会蛀咬它;同样地,要把(床座)安放在石头上。这里要表达的是:把床放在四块石头上,在床上再叠放其余的床和凳子,然后在上面堆上褥垫等物,把木器和陶器收拾好,做完要离开的人该做的事,然后才可以走。
Na kevalaṃ idaṃyeva katvā gantuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘yathā vā’’tiādi. Yathā vā upacikāhi na khajjatīti yathā ṭhapite upacikāhi senāsanaṃ na khajjati, evaṃ tathā pāsāṇānaṃ upari ṭhapanaṃ katvāti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – catūsu (pāci. aṭṭha. 116) pāsāṇesu mañcaṃ ṭhapetvā mañce avasesamañcapīṭhāni āropetvā upari bhisiādikaṃ rāsiṃ katvā dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā gamikavattaṃ pūretvā gantabbanti.
即使是露地住的人,也不该想“我是最严格的露地住者”,就不搭衣屋,在非时把卧具铺在露地上坐着或躺着。为了说明这一点,才说了“露地住者”等话。不过,如果即使用四重衣料搭成的衣屋也保护不了这些卧具,又碰上连续七天大雨等情况,为了随护比丘的身体,那是允许的。树下住的人也是同样的道理。
Abbhokāsikenāpi ‘‘ahaṃ ukkaṭṭhaabbhokāsiko’’ti cīvarakuṭimpi akatvā asamaye ajjhokāse paññapetvā nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘abbhokāsikenā’’tiādi. Sace pana catugguṇenapi cīvarena katakuṭi atementaṃ rakkhituṃ neva sakkoti, sattāhavaddalikādīni bhavanti, bhikkhuno kāyānugatikattā vaṭṭati. Rukkhamūlikassāpi eseva nayo.
如果对某个人生起了信赖的执取,他的东西就像自己的私人物品一样,所以说“信赖者的个人物品”。但如果对某个人没有生起信赖,拿他的东西就只是犯突吉罗罪。非人,指的是亚卡或饿鬼。被障碍,就是受到扰乱。
Yasmiṃ vissāsaggāho ruhati, tassa santakaṃ attano puggalikamiva hotīti āha ‘‘vissāsikapuggalike’’ti. Yasmiṃ pana vissāso na ruhati, tassa santake dukkaṭameva. Amanussoti yakkho vā peto vā. Palibuddhaṃ hotīti upaddutaṃ hoti.
5. 第二住处学处注释
5. Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
“任何皮革”是指任何如法或不如法的皮革。难道在篇集中不是已经禁止了狮皮等吗?规定说:“比丘们,不应持有大皮革——狮皮、虎皮、豹皮,谁持有就犯恶作。”所以论主说“狮皮等”。禁止的只是自己持有并受用的情况:把它当作自己的东西,带到这个那个精舍,铺在床上、凳子上受用,这才被禁止;但如果是属于住处的东西,铺在地上受用,就没有过失。因此说“而在住处的受用中,并没有所谓不如法的皮革”。“被覆”是指用它覆盖身体,所以叫被覆。“毛毯”是指粗毛、单面毛等毛毯铺物。“其余”是指褥、坐具、草铺、叶铺等剩下的住处物品。其中,“褥”是指床褥或凳褥。“坐具”应理解为有边缘的坐具。“草铺”是指用某种草铺成的,“叶铺”也是同样的道理。这里,褥因为下文已经提到,所以是清楚的;坐具在坐具学处本身就已清楚;至于草铺和叶铺,只是世间普遍知道的名称,所以说“本来就是清楚的”。
Yaṃkiñci cammanti kappiyākappiyaṃ yaṃ kiñci cammaṃ. Nanu ‘‘na, bhikkhave, mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 255) khandhake sīhacammādīnaṃ paṭikkhepo katoti āha ‘‘sīhacammādīnañhī’’tiādi. Pariharaṇeyeva paṭikkhepoti attano santakaṃ katvā taṃ taṃ vihāraṃ haritvā mañcapīṭhādīsu attharitvā paribhogeyeva paṭikkhepo, senāsanasantakaṃ katvā bhūmattharaṇavasena pana paribhoge nevatthi doso. Tenāha ‘‘senāsanaparibhoge pana akappiyacammaṃ nāma natthī’’ti. Pāvārenti sañchādenti sarīraṃ etenāti pāvāro. Kojavoti uddalomiekantalomiādikojavattharaṇaṃ. Sesanti bhisi nisīdanaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāroti avasiṭṭhaṃ senāsanaṃ. Tattha bhisīti mañcakabhisi vā pīṭhakabhisi vā. Nisīdananti sadasaṃ veditabbaṃ. Tiṇasanthāroti yesaṃ kesañci tiṇānaṃ santhāro. Esa nayo paṇṇasanthāre. Ettha ca bhisi heṭṭhā vuttattā pākaṭā. Nisīdanaṃ nisīdanasikkhāpadeneva (pāci. 531 ādayo) pākaṭaṃ. Tiṇasanthārapaṇṇasanthārāni pana lokapasiddhāniyeva. Tenevāha ‘‘pākaṭamevā’’ti.
不应自己拿起,也不应让别人拿起,意思是:自己拿起后,不应放在合适的地方;也不应让别人这样做。因此说“如所放置”等。放置时,应按照前面所说“放在四块石头上”等方法,安放在屋内不漏雨的地方。如果住处漏雨,为了遮盖而拿来了草或砖,自己能做就应该遮盖;如果做不到,就放在不漏雨的地方。如果整个住处都漏雨,有能力的人应把它放在村内近事男的家中。如果他们不接受,说“尊者,僧团的东西很沉重,我们怕火烧等”,那就应在露天的石头上放好床,其余物品按前面所说的方法放好后,用草和叶子盖起来。凡是留在那里的哪怕一点点东西,对以后来到那里的其他比丘都会有帮助。“附近”是指从最后那个住处起两掷石的距离。
Neva uddhareyya, na uddharāpeyyāti attanā vā uddharitvā patirūpe ṭhāne na ṭhapeyya, parena vā tathā na kāreyya. Tenāha ‘‘yathā ṭhapita’’ntiādi. Taṃ ṭhapentena ca ‘‘catūsu pāsāṇesū’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 116) pubbe vuttanayeneva antogehe anovassake nikkhipitabbaṃ. Sace pana senāsanaṃ ovassati, chadanatthañca tiṇaṃ vā iṭṭhakā vā ānītā honti. Sace ussahati, chādetabbaṃ. No ce sakkoti, yo okāso anovassako, tattha nikkhipitabbaṃ. Sace sabbampi ovassati, ussahantena antogāme upāsakānaṃ ghare ṭhapetabbaṃ. Sace tepi ‘‘saṅghikaṃ nāma, bhante, bhāriyaṃ, aggidāhādīnaṃ bhāyāmā’’ti na sampaṭicchanti, ajjhokāse pāsāṇānaṃ upari mañcaṃ ṭhapetvā sesaṃ pubbe vuttanayeneva nikkhipitvā tiṇehi ca paṇṇehi ca paṭicchādetabbaṃ. Yañhi tattha aṅgamattampi avasissati, taṃ aññesaṃ tattha āgatānaṃ bhikkhūnaṃ upakāraṃ bhavissatīti. Upacāranti sabbapacchimasenāsanato dve leḍḍupātā.
这里要判定的是:离开住处时,哪些情况必须先打招呼,哪些情况可以不打招呼。
如果住处是建在地上的长形茅屋或树叶屋,或者是在树柱上搭的屋子,而这些地方正是白蚁出没之处,那么离开时就必须先打招呼再走。因为那种地方只要几天没人看管,白蚁就会像蚁冢一样堆起来。
但如果住处是建在石板、石柱上的,或者是石洞、涂了灰泥的住所,那里没有白蚁的疑虑,那么离开时打不打招呼都可以走。所以论中说“然而在那些地方”等等。
假如即使是那样的住处,白蚁从一侧爬上来,那就必须先打招呼才能走。
所谓“应问”,说的是要打招呼的规矩。这是为了说明应当这样做,并不是为了说明不打招呼就只是恶作。有些人说“是为了说明恶作”,这说不通,因为《小品注》里说:“在石板或石柱上搭的住处,白蚁爬不上去,即使不打招呼也没有罪。”
要打招呼的时候,如果有比丘在,就向比丘打招呼;没有比丘,就向沙弥打招呼;没有沙弥,就向园民打招呼;连园民也没有,就像建造精舍的人——也就是精舍的主人——或者他家里的任何人打招呼。
Ayamettha āpucchitabbānāpucchitabbavinicchayo – (pāci. aṭṭha. 118) yā tāva bhūmiyaṃ dīghasālā vā paṇṇasālā vā hoti, yaṃ vā rukkhatthambhesu katagehaṃ upacikānaṃ uṭṭhānaṭṭhānaṃ hoti, tato pakkamantena āpucchitvāva pakkamitabbaṃ. Tasmiñhi katipayāni divasāni ajaggiyamāne vammikāva santiṭṭhanti. Yaṃ pana pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ siluccayaleṇaṃ vā sudhālittasenāsanaṃ vā, yattha upacikāsaṅkā natthi, tato pakkamantassa āpucchitvāpi anāpucchitvāpi gantuṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘yattha panā’’tiādi. Sace tādisepi senāsane ekena passena upacikā ārohanti, āpucchitvāva gantabbaṃ. Āpucchanaṃ pana vattanti āpucchanaṃ gamikavattaṃ. Idañca itikattabbatādassanatthaṃ vuttaṃ, na pana vattabhedadukkaṭanti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.118) dassanatthaṃ. Keci pana ‘‘dukkaṭanti dassanattha’’nti vadanti, taṃ na yujjati vattakkhandhakaṭṭhakathāya ‘‘yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ, yattha upacikānārohanti, taṃ anāpucchantassāpi anāpattī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 360) vuttattā. Āpucchantena pana bhikkhumhi (pāci. aṭṭha. 116) sati bhikkhu āpucchitabbo, tasmiṃ asati sāmaṇero, tasmiṃ asati ārāmiko, tasmimpi asati yena vihāro kārāpito, so vihārasāmiko, tassa vā kule yo koci āpucchitabbo.
“附近”是对这个词的解释,也就是“外面靠近的地方”,意思是寺院外面靠近的位置。或者是在集会堂,或者是在斋堂。只是恶作:按照上面所说的那样,把这十种卧具铺在室内等有保护的地方然后离开,因为卧具和住处都会被白蚁毁坏,只剩下蚁冢,所以说是波逸提。但如果是在外面的集会堂等处铺好之后离开,由于那个地方没有保护,只会损坏卧具本身,不会损坏住处,所以这里说是恶作。至于床和椅子,因为不可能被白蚁一下子啃掉,所以在寺院里铺好之后离开,也只说是恶作。不过,如果在寺院附近,寺院的勤务人员在巡视时看到了,就会收起来。
‘‘Upacāre’’ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘bahi āsanne’’ti, vihārassa bahi āsannaṭṭhāneti attho. Upaṭṭhānasālāya vāti bhojanasālāyaṃ vā. Dukkaṭamevāti vuttappakārañhi dasavidhaṃ seyyaṃ antogabbhādimhi guttaṭṭhāne paññapetvā gacchantassa yasmā seyyāpi senāsanampi upacikāhi palujjati, vammikarāsiyeva hoti, tasmā pācittiyaṃ vuttaṃ. Bahi pana upaṭṭhānasālādīsu paññapetvā gacchantassa seyyāmattameva nasseyya ṭhānassa aguttatāya, na senāsanaṃ, tasmā ettha dukkaṭaṃ vuttaṃ. Mañcapīṭhaṃ pana yasmā na sakkā sahasā upacikāhi khāyituṃ, tasmā taṃ vihārepi santharitvā gacchantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ. Vihārūpacāre pana taṃ vihāracārikaṃ āhiṇḍantā disvāva paṭisāmenti.
如果做了举起之后,在此处举起床椅等走的人,应当把床、椅、帐等全部撤下,收拾好,挂在衣架上再离开。后来回来住的比丘,如果又重新铺好床或椅子,躺下休息后离开,也要同样这么做。如果是从内墙把卧具拿到外墙铺着住,走的时候要把它收回原来拿取的地方。从上层楼搬下来、住到下层楼的人,也是同样的做法。在夜间住处或白天住处铺了床椅之后,走的时候也要放回原来拿取的地方。叫人把床椅举起来后再走,做法也一样。但如果是告辞之后再走,就应当按照“有比丘在,就应向比丘告辞”等下文所说的方法,先告辞再离开。
Uddharaṇāni katvāti ettha uddharitvā gacchantena mañcapīṭhakavānaṃ sabbaṃ apanetvā (pāci. aṭṭha. 118) saṃharitvā cīvaravaṃse laggetvā gantabbaṃ. Pacchā āgantvā vasanakabhikkhunāpi puna mañcapīṭhaṃ vā paññapetvā sayitvā gacchantena tatheva kātabbaṃ. Antokuṭṭato seyyaṃ bahikuṭṭe paññapetvā vasantena gamanakāle puna gahitaṭṭhāneyeva paṭisāmetabbaṃ. Uparipāsādato oropetvā heṭṭhāpāsāde vasantassāpi eseva nayo. Rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu mañcapīṭhaṃ paññapetvāpi gamanakāle puna gahitaṭṭhāneyeva ṭhapetabbaṃ. Uddharāpetvā gamanepi eseva nayo. Āpucchitvā gacchantena pana ‘‘bhikkhumhi sati bhikkhu āpucchitabbo’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 116) heṭṭhā vuttanayeneva āpucchitvā gantabbaṃ.
第六、不强行入坐学处的解释
6. Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā
有人问:说到“知”的时候,那个“知道‘此人不该被叫起来’”的差别,到底从哪里看出来?为了回答这个问题,就说了“因此彼”等话。难道在词语分别解释里,不也只是说到知道年老等情况,并没有说到“不该被叫起来”这个性质吗?针对这个追问,才说了“长老”等话。“多利益”,是指“担任库藏管理等带来的多种利益”。不只是这一点,所以又说“以及具德殊胜”等。这是为了说明:即使有多利益却没有具德殊胜,或者有具德殊胜却没有多利益,都不应该授予。有人解释说:“观察作为库藏管理者的多利益,以及作为说法者等的具德殊胜。”“为常住”,就是为了长期居住。“认可后”,指通过征求同意的羯磨得到认可之后。这里虽然僧团也会给病人合适的住所,但为了说明:即使病人已征求同意,僧团仍未授予住所,也不该逼迫他,而应怜悯他,所以另外作了说明。
‘‘Jāna’’nti vutte ‘‘anuṭṭhāpanīyo ‘aya’nti jānanto’’ti ayaṃ viseso kuto labbhatīti āha ‘‘tenevassā’’tiādi. Nanu padabhājanepi vuḍḍhabhāvādijānanameva vuttaṃ, na tu anuṭṭhāpanīyabhāvanti anuyogaṃ sandhāyāha ‘‘vuḍḍho hī’’tiādi. Bahūpakāratanti ‘‘bhaṇḍāgārikattādibahuupakārabhāvaṃ’’. Na kevalaṃ idamevāti āha ‘‘guṇavisiṭṭhatañcā’’tiādi, tena bahūpakārattepi guṇavisiṭṭhattābhāve, guṇavisiṭṭhattepi bahūpakārattābhāve dātuṃ na vaṭṭatīti dasseti. ‘‘Bhaṇḍāgārikassa bahūpakārataṃ, dhammakathikādīnaṃ guṇavisiṭṭhatañca sallakkhetvā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.119-121) keci. Dhuvavāsatthāyāti niccavāsatthāya. Sammannitvāti apalokanena kammena sammannitvā. Kāmañcettha gilānassāpi saṅghoyeva anucchavikaṃ senāsanaṃ deti, gilāno pana apaloketvā saṅghena adinnasenāsanopi na pīḷetabbo anukampitabboti dassetuṃ visuṃ vutto.
“周围一肘半”这句话,是针对设在中间的床或椅而说的。如果从一侧看过去,觉得那边有足够的空间,就应该从那边量取。“从洗足石”是指从放在门口的洗足石那里算起。“坐着或躺着,犯波逸提”:在这里,只要坐下,或者只要躺下,就犯波逸提。“一再地做”:指站起来又坐下,或者站起来又躺下。
Samantā diyaḍḍho hatthoti majjhe paññattaṃ mañcapīṭhaṃ sandhāya vuttaṃ. Ekapassena ce pahonakadisā dissati, tato gahetabbaṃ. Pādadhovanapāsāṇatoti dvāre nikkhittapādadhovanapāsāṇato. Nisīdantassa vā nipajjantassa vā pācittiyanti ettha nisīdanamattena, nipajjanamatteneva vā pācittiyaṃ. Punappunaṃ karontassāti uṭṭhāyuṭṭhāya nisīdato vā nipajjato vā.
对僧团的东西,如果把它当成僧团的东西、心里有疑惑、或者当成个人的东西,这三种情况都构成波逸提,应当知道。对个人的东西,如果把它当成僧团的东西、心里有疑惑、或者当成别的个人的东西,这三种情况都构成恶作。“住所的附近”,是指那住所外面邻近的地方。
Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ veditabbaṃ. Tikadukkaṭaṃ pana puggalike saṅghikasaññivematikaaññapuggalikasaññīnaṃ vasena. Vihārassa upacāreti tassa bahi āsannappadese.
7. 驱出学处注释
7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā
“多门房”是指多门的门屋。他们说:“如果听到‘出去’这句话之后,按照自己的意愿出去,那就无犯。”
Anekakoṭṭhakānīti anekadvārakoṭṭhakāni. ‘‘Nikkhamāti vacanaṃ sutvā attano ruciyā ce nikkhamati, anāpattī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 126) vadanti.
把他自己的资具搬走,意思是:属于他的任何东西,比如钵、袈裟、滤水囊、作法的器具、床、椅子、坐卧用具、枕头等各类物品,哪怕只是一小块染布,把这些资具搬走。“且”这个字,是指犯恶作罪。如果是指使别人搬走,方式也一样。不过,对于已经牢牢捆好放着的物品,只犯一条罪。
Tassaparikkhāranikkaḍḍhaneti tassa santakaṃ yaṃ kiñci pattacīvaraparissāvanadhammakaraṇamañcapīṭhabhisibibbohanādibhedaṃ antamaso rajanachallipi atthi, tassa parikkhārassa nikkaḍḍhane. Tañcāti dukkaṭaṃ parāmasati. Nikkaḍḍhāpanepi eseva nayo. Gāḷhaṃ bandhitvā ṭhapitesu pana ekāva āpatti.
只有制造争吵、制造斗诤的人,才能被从整个僧团园林中赶出去。因为他一旦得到拥护,甚至可能分裂僧团。而像无惭这类人,只应从他们自己的住处赶出去,不可以从整个僧团园林中赶出去。因此说“即使从整个僧团园林”等等。
Bhaṇḍanakārakakalahakārakameva sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ labhati. So hi pakkhaṃ labhitvā saṅghampi bhindeyya. Alajjiādayo pana attano vasanaṭṭhānatoyeva nikkaḍḍhitabbā. Sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ na vaṭṭati. Tenāha ‘‘sakalasaṅghārāmatopī’’tiādi.
8. 空中小屋学处的注释
8. Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā
“上层空中屋”是指上层楼面没有铺地板的屋子。所以接着说“上层未覆盖楼面”等等。凡是上层楼面没有覆盖的两层小屋、三层小屋等,都称为“空中屋”。这就是空中屋的特征。如果是这样,那为什么在词句分别中说“中等身量的人不碰头”呢?因此说“但在词句分别中”等等。为了显示这里所说的屋子,也就是为了显示这个学处中所说的空中屋。“中等身量的人”是指身量中等的人。“不碰头”是指连最低的横梁也不碰到头。“穿过木钉”是指穿过横梁木。“已放入脚”是指已放入脚趾。因此,以“或于地义”等所说的义理为因由,再次提及那层意思。因为对于已放入脚等,所说的义理成立,所以说“因此”。
Uparivehāsakuṭiyāti uparimatale asanthatapadarāya kuṭiyā. Tenāha ‘‘upari acchannatalāyā’’tiādi. Yā hi kāci upari acchannatalā dvibhūmikakuṭikā vā tibhūmikādikuṭikā vā, sā ‘‘vehāsakuṭī’’ti vuccati. Idañhi vehāsakuṭilakkhaṇaṃ. Yadi evaṃ kasmā padabhājane ‘‘majjhimassa purisassa asīsaghaṭṭā’’ti (pāci. 131) vuttanti āha ‘‘padabhājane panā’’tiādi. Idha adhippetaṃ kuṭiṃ dassetunti imasmiṃ sikkhāpade adhippetaṃ vehāsakuṭiṃ dassetuṃ. Majjhimassa purisassāti pamāṇamajjhimassa purisassa. Sabbaheṭṭhimāhi tulāhi sīsaṃ na ghaṭṭetīti asīsaghaṭṭā. Aṅge vijjhitvāti aṭaniyo vijjhitvā. Pavesitapādakanti pavesitapādasikhaṃ. Tasmāti ‘‘bhūmatthe vā’’tiādinā vuttamevatthaṃ kāraṇabhāvena paccāmasati. Yasmā āhaccapādakādīsu yathāvutto attho hoti, tasmāti vuttaṃ hoti.
“强行”是指压制、霸占。“在非空中屋”,是指在平地上搭建的草叶屋等地方,在那里不犯戒。因为在那里不可能对别人造成压迫。“在触头处”,是指碰到头的地方,在那里也不犯戒。因为在下层殿堂里,不弯腰就没法走动,所以因为那不是通行的地方,就不会对别人造成压迫。“或上层楼面铺设木板”,是指上层楼面用木板密密铺成。“或拿任何东西”,是指拿上面挂在象牙钩等上的衣等任何物品。“或挂”,这里也是同样的道理。与它们相反的是木钉和铁钉。意思是说:即使安好了,坐上去脚也不会掉下来,这样的木钉、铁钉,是安在床和椅子的脚尖上的。所以说“在脚尖”等。
Sahasāti abhibhavitvā ajjhottharitvā. Avehāsakuṭikāyāti bhūmiyaṃ katapaṇṇasālādīsu, tattha anāpatti. Na hi sakkā tattha parassa pīḷā kātuṃ. Sīsaghaṭṭāyāti yā sīsaṃ ghaṭṭā hoti, tatthāpi anāpatti. Na hi sakkā tattha heṭṭhāpāsāde anoṇatena vicarituṃ, tasmā asañcaraṇaṭṭhānattā parapīḷā na bhavissati. Uparitalaṃ vā padarasañcitanti uparimatalaṃ dāruphalakehi ghanasanthataṃ. Kiñci gaṇhāti vāti upari nāgadantakādīsu laggitaṃ cīvarādiṃ yaṃ kiñci gaṇhāti vā. Laggati vāti etthāpi eseva nayo. Paṭipakkhabhūtā āṇi paṭāṇi. Yassā dinnāya nisīdantepi pādā na nipatanti, evaṃbhūtā āṇi mañcapīṭhānaṃ pādasikhāsu dinnā hotīti attho. Tenāha ‘‘pādasīsāna’’ntiādi.
9. 大住处学处之解释
9. Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā
“背板”指的是门框。周围两肘半的地方,是说如果中间有门、上方有高墙,那么它的三个方向周围各有两肘半的范围。如果是小精舍,则只有两个方向有。在那里,门扇打开时碰到的那面墙,即使还没有达到完整的邻近范围,也是可以的。如果门的下方也有需要涂抹的地方,那也可以涂抹。“为了安放门闩”,这里“门闩”这个词,因为和它相关联,指的是连同门板的门框装置。所以说“有门扇的”等等。“为了不动的缘故”,用这句话表明,那个安放确实是为了让它不动的缘故。那么这里的意思是什么呢?所以说“门扇确实”等等。“摇动”,就是移动。“乃至为了安放门闩,门框要反复涂抹或让人涂抹”,意思是:为了安放门闩的缘故,一直到门框,应该自己反复涂抹,或者让别人来涂抹。
Piṭṭhasaṅghāṭassāti dvārabandhassa. Sāmantā aḍḍhateyyahattho padesoti yassa (pāci. aṭṭha. 135) vemajjhe dvāraṃ hoti, uparibhāge ca uccā bhitti, tassa tīsu disāsu sāmantā aḍḍhateyyahattho padeso. Khuddakassa pana vihārassa dvīsu disāsu. Tatrāpi yaṃ bhittiṃ vivariyamānaṃ kavāṭaṃ āhanati, sā aparipuṇṇūpacārāpi hoti. Sace pana dvārassa adhobhāgepi lepokāso atthi, tampi limpituṃ vaṭṭati. Aggaḷaṭṭhapanāyāti ettha aggaḷasaddena taṃsambandhato dvāraphalakasahitaṃ dvārabandhanaṃ adhippetaṃ. Tenāha ‘‘sakavāṭakassā’’tiādi. ‘‘Niccalabhāvatthāyā’’ti iminā tañca kho ṭhapanaṃ idha niccalabhāvenāti dasseti. Ko panettha adhippāyoti āha ‘‘kavāṭañhī’’tiādi. Kampatīti calati. Yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vāti aggaḷaṭṭhapanatthāya yāva dvārakosā punappunaṃ attanā limpitabbo vā, parehi lepāpetabbo vāti attho.
难道这个含义既没有在论母中说过,也没有在句分别中说过,那要从哪里看出来呢?所以他说“在那里”等等。“虽然”,就是即使。“在制戒因缘中”,就是在学处的缘起中。“从所摄”,就是由于随转。“光明缝”,就是遮蔽光明的缝隙。因此说“光明缝,就是窗扇”。这里“窗扇”,就是窗板。不过,在允许的地方之外,反复涂抹或让人涂抹,是不允许的。有人说:“泥土该做的事做完后,再给第四次涂抹,就犯波逸提。”另一些人说:“在所说限量之外反复涂抹,除了已被明确遮止的地方外,因为没有说犯波逸提,所以是恶作。”
Nanu cāyamattho neva mātikāyaṃ, na padabhājane vutto, atha kuto daṭṭhabboti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Kiñcāpīti yadipi. Aṭṭhuppattiyanti sikkhāpadassa nidāne. Adhikāratoti anuvattanato. Ālokaṃ sandheti pidhetīti ālokasandhi. Tenāha ‘‘ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccantī’’ti. Tattha vātapānakavāṭakāti vātapānaphalakā. Anuññātappadesato pana aññattha punappunaṃ vilimpituṃ vā vilimpāpetuṃ vā na vaṭṭati. ‘‘Mattikāya kattabbakiccaṃ niṭṭhāpetvā puna catutthalepe dinne pācittiya’’nti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.135) keci. ‘‘Punappunaṃ lepadānassa vuttappamāṇato aññattha paṭikkhittamattaṃ ṭhapetvā pācittiyassa avuttattā dukkaṭa’’nti apare.
应当决意,就是应当安排处理。在“没有谷物”这一说法里,“没有”这个词,就像“少欲”等词中的用法一样,是“不存在”的意思,所以说“没有谷物”。稻谷、大麦等属于早谷,把它们看作“优先的谷果”;与此相反的绿豆、豆类等,则是晚谷。“已说”,就是已经播种。通过“站在那里决意的人,犯恶作”这句话,说明的是:在哪个地方的周围、按所说的范围划定的界限内没有早谷等谷物,就应该在那里建造精舍;如果那里有谷物,就不允许建造。“就在那里”,是指至檐口边缘为止。“应当站在那里”,意思是:精舍倒塌时,因为没有倒塌的地方,不应倒在那位比丘身上。然而,在划定范围的内部,有精舍倒塌的地方,所以即使那里没有谷物,站在那个地方也不得决意。因此说“在它的内部,即使在没有谷物的地方,也不得站立”。
Adhiṭṭhātabbanti saṃvidhātabbaṃ. Appahariteti ettha appasaddo ‘‘appiccho’’tiādīsu (ma. ni. 1.252, 336; saṃ. ni. 2.148) viya abhāvatthoti āha ‘‘aharite’’ti. Sālivīhiādi (sārattha. ṭī. 2.30) pubbaṇṇaṃ ‘‘purakkhataṃ sassaphala’’nti katvā, tabbipariyāyato muggamāsādi aparaṇṇaṃ. Vuttanti vapitaṃ. ‘‘Tasmiṃ ṭhatvā adhiṭṭhahanto dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti iminā yasmiṃ padese samantā vuttappamāṇe paricchede pubbaṇṇādīni na santi, tattha vihāro kāretabbo. Yattha pana santi, tattha kārāpetuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Tathevāti mukhavaṭṭiantena. Tasmiṃ ṭhātabbaṃ patantassa vihārassa apatanokāsattā, tassa bhikkhuno upari na pateyyāti adhippāyo. Yathāparicchinnassa pana okāsassa abbhantaraṃ vihārassa patantassa okāso hotīti appaharitepi tasmiṃ ṭhatvā adhiṭṭhātuṃ na labhati. Tenāha ‘‘tassa anto aharitepi ṭhātuṃ na labhatī’’ti.
如果要比那个更进一步,意思就是:在三道或三种围绕方式之上,还有第四道或第四种围绕方式。所以经文说“以道覆盖时”等等。其中,“以道覆盖”是指不围起来,直接覆盖过去;“以围绕方式”是指围起来覆盖。在这里,用道来覆盖可以用砖、石、灰泥来做,用围绕方式来覆盖可以用草和叶子来做,所以说“用砖、石、灰泥”等等。因此,随自己的意愿,决定用两道或两种围绕方式之后,再命令“照这样覆盖”到第三道或第三种围绕方式,然后就应该离开。如果不离开,就应该默不作声地站着。这所有的覆盖,都应理解为是在覆盖之上再加覆盖。因为人们认为精舍上面再覆盖一层,就能长久不漏雨,所以这样覆盖。“以草把计数”,就是用草束来计数。
Tato ce uttarīti tiṇṇaṃ maggānaṃ vā pariyāyānaṃ vā upari catutthe magge vā pariyāye vāti attho. Tenāha ‘‘maggena chādiyamāne’’tiādi. Tattha maggena chādiyamāneti aparikkhipitvā ujukameva chādiyamāne. Pariyāyenāti parikkhepena. Tattha maggena chādanaṃ iṭṭhakasilāsudhāhi labbhati, pariyāyena chādanaṃ tiṇapaṇṇehīti āha ‘‘iṭṭhakasilāsudhāhī’’tiādi. Tasmā yathā icchati, tathā dve magge vā dve pariyāye vā adhiṭṭhahitvā tatiyaṃ maggaṃ vā pariyāyaṃ vā ‘‘evaṃ chādehī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbaṃ. Sace na pakkamati, tuṇhībhāvena ṭhātabbaṃ. Sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabbaṃ. Uparūparichanno hi vihāro ciraṃ anovassako hotīti maññamānā evaṃ chādenti. Tiṇamuṭṭhigaṇanāyāti tiṇakaraḷagaṇanāya.
“三波逸提”:当超过两周或三周时,按照超过想、疑、未满想这三种情况,就有三种波逸提。“作白色等”:指制作白色、黑色、赭色、装饰、花环、藤蔓、鳄鱼牙板、五图案等。“洞窟、岩洞、草屋等”中,这里的“洞窟”指连着门框的住处;“岩洞”就是单纯的山洞;“草屋”则显而易见。
Tikapācittiyanti atirekadvattipariyāye atirekasaññivematikaūnakasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Setavaṇṇādikaraṇeti setavaṇṇakāḷavaṇṇagerukaparikammamālākammalatākammamakaradantakapañcapaṭikānaṃ karaṇe. Leṇaguhātiṇakuṭikādīsūti ettha leṇanti dvārabaddhaṃ. Guhāti kevalā pabbataguhā. Tiṇakuṭikā pākaṭā eva.
10. 有生命物学处释
10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
在一个水瓶里,就只有一条罪。这个规则适用于所有容器。“截断者”,是指截断水流的人。“逐一投入者”,是指逐一投入草、叶子、泥土,或者其他柴薪、牛粪等物的人。“耗尽”,就是灭尽。
Ekasmiṃ ghaṭe ekāva āpattīti ekasmiṃ udakaghaṭe ekāva āpatti. Esa nayo sabbabhājanesu . Vicchindantassāti dhāraṃ vicchindantassa. Ekekaṃ pakkhipantassāti ekekaṃ tiṇaṃ vā paṇṇaṃ vā mattikaṃ vā aññaṃ vā kaṭṭhagomayādiṃ pakkhipantassa. Pariyādānanti khayaṃ.
有人虽然知道“飞蛾等小虫会扑向灯火而死”,却仍以善心点燃灯火;同样,有人虽然事先就知道“浇水会弄死小虫”,但他在浇水时想的是“我在浇这水”,并没有杀害的心。所以论中说“没有杀害的意图”等等。这样说来,“只是违犯施设(概念)的罪”这一点也就得到了说明。
“三心”是指按善、不善、无记分成三种心。也就是说,践踏了施设(概念)而浇水,或者叫人浇水,这是以不善心;以“我要洗座位”的心,为了洗涤而浇水,或者叫人浇水,这是以善心;不知施设(概念)的阿罗汉在浇水等行为时,是以无记心。因此,按善、不善、无记这三种心,就有三种心。
‘‘Padīpe (sārattha. ṭī. pācittiya 3.140) patitvā paṭaṅgādipāṇakā marissantī’’ti jānantassāpi kusalacittena padīpujjalanaṃ viya ‘‘siñcanena pāṇakā marissantī’’ti pubbabhāge jānantassāpi ‘‘idaṃ jalaṃ siñcāmī’’ti siñcantassa vadhakacittaṃ na hotīti āha ‘‘vinā vadhakacetanāyā’’tiādi. Evañca katvā ‘‘paṇṇattivajja’’nti idampi samatthitaṃ hoti. Ticittanti kusalākusalābyākatavasena ticittaṃ. Tathā hi paṇṇattiṃ madditvā siñcantassa vā siñcāpentassa vā akusalacittena hoti, ‘‘āsanaṃ dhovissāmī’’ti cittena dhovanatthaṃ siñcantassa vā siñcāpentassa vā kusalacittena hoti, paṇṇattiṃ ajānatā arahatā siñcanādikaraṇe abyākatacittena hotīti kusalākusalābyākatacittavasena ticittaṃ hoti.
教诫学处的解释
1. Ovādasikkhāpadavaṇṇanā
“具足八支者”,就是具足“具戒”等八支的人。“被允许”,是在这条学处的因缘中被允许的。“已达百腊者”等,是接下来要讲的八敬法的说明。其中,“适宜之仪”指准备道路、扇风、询问饮水等合适的行持。用“等”字……
Aṭṭhaṅgasamannāgatassāti ‘‘sīlavā hotī’’tiādīhi (pāci. 147) aṭṭhahi aṅgehi samannāgatassa. Anuññātāti imassa sikkhāpadassa nidāne anuññātā . ‘‘Vassasatūpasampannāyā’’tiādi vakkhamānaaṭṭhagarudhammadassanaṃ. Tattha sāmīcikammanti maggasampadānabījanapānīyāpucchanādikaṃ anucchavikaṃ vattaṃ. Ādisaddena –
比丘尼不能在没有比丘的住处结雨安居。每半个月,比丘尼应当从比丘僧团求两件事:询问布萨日和前去接受教诫。雨安居结束后,比丘尼应当在两部僧众中,以三件事来邀请(自恣):根据所见、所闻或所疑。比丘尼若犯了敬法,应当在两部僧众中行半个月的摩那埵。正学女已经学习六法满两年,应当在两部僧众中求受具足戒。比丘尼不能以任何理由辱骂、指责比丘。从今天起,比丘尼对比丘的言说之路被封闭,而比丘对比丘尼的言说之路不被封闭。
‘‘Na bhikkhuniyā abhikkhuke āvāse vassaṃ vasitabbaṃ, anvaddhamāsaṃ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā uposathapucchakañca ovādūpasaṅkamanañca, vassaṃvuṭṭhāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi pavāretabbaṃ diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, garudhammaṃ ajjhāpannāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabbaṃ, dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhāya sikkhamānāya ubhatosaṅghe upasampadā pariyesitabbā, na bhikkhuniyā kenaci pariyāyena bhikkhu akkositabbo paribhāsitabbo, ajjatagge ovaṭo bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu vacanapatho, anovaṭo bhikkhūnaṃ bhikkhunīsu vacanapatho’’ti (cūḷava. 403; a. ni. 8.51) –
这里总摄了七种法。敬法,就是应当敬重的法。因为比丘尼们必须对这些法生起恭敬心而接受它们,所以称为敬法。
Ime satta dhamme saṅgaṇhāti. Garudhammeti garuke dhamme. Te hi gāravaṃ katvā bhikkhunīhi sampaṭicchitabbattā ‘‘garudhammā’’ti vuccanti.
“以其他法”是指除了八敬法之外,以任何其他法。教诫在比丘尼众中刚受具足戒者,或者以敬法教诫在比丘尼众中刚受具足戒者。对于在比丘们面前受具足戒的比丘尼,则按实际情况处理。在“非法羯磨”等语句中,应当把比丘尼教诫的认可羯磨理解为“羯磨”,所以说“即使已被认可”等话。在别众的比丘尼僧团中教诫,有三条波逸提。也就是说,在别众的比丘尼僧团中教诫,依别众想、疑、和合想,有三种波逸提。同样地,对于疑者——即在非法羯磨中疑惑的人,在别众的比丘尼僧团中教诫,也有三条波逸提,这就是这里的含义。这个道理也适用于有法羯磨想的人。正如在别众的比丘尼僧团中教诫有九条波逸提,同样地,在非法羯磨中,有非法羯磨想的人在和合比丘尼僧团中教诫,对于那个僧团,依别众想、疑、和合想,有三种波逸提;同样地,对于疑者和有法羯磨想的人,也有九条波逸提。因此说“在和合比丘尼僧团中也有九条”等。然而在法羯磨中,有非法羯磨想的人教诫别众比丘尼僧团,有三条恶作;同样地,对于疑者和有法羯磨想的人,共有九条恶作。而教诫和合比丘尼僧团则有八条,依别众想、疑、和合想等组合,总共十七条恶作。因此说“然而如果”等。“其他法”是指其他经或阿毗达摩。因为她们说“我们是和合的”这句话,就是期待教诫。所以除了教诫之外,宣说其他法的人,得恶作。没有指定教诫,就是没有说“姐妹,这就是教诫”。作反复询问,就是宣说那已熟习的敬法圣典的意义。“令诵”就是诵出,意思是宣说。“诵之”就是宣说八敬法圣典。“被问及问题”就是被比丘尼问及依于敬法或依于蕴等的问题。
Aññena vā dhammenāti ṭhapetvā aṭṭha garudhamme aññena yena kenaci dhammena. Bhikkhunīsu upasampannamattaṃ vā ovadatoti bhikkhunīsu upasampannamattaṃ garudhammena ovadato vā. Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya yathāvatthukameva. ‘‘Adhammakamme’’tiādīsu bhikkhunovādasammutikammaṃ ‘‘kamma’’nti veditabbanti āha ‘‘sammatassāpī’’tiādi. Vagge bhikkhunisaṅghe ovadato tikapācittiyanti vagge bhikkhunisaṅghe ovadato vaggasaññivematikasamaggasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Tathā vematikassa cāti adhammakamme vematikassa ca vagge bhikkhunisaṅghe ovadato tikapācittiyanti attho. Esa nayo dhammakammasaññino cāti etthāpi. Yathā ca vagge bhikkhunisaṅghe ovadato nava pācittiyāni, evaṃ adhammakamme adhammakammasaññino samagge bhikkhunisaṅghe ovadato tasmiṃ saṅghe vaggasaññivematikasamaggasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ, tathā vematikassa ca dhammakammasaññino cāti nava pācittiyāni. Tenāha ‘‘samaggepi bhikkhunisaṅghe navā’’tiādi. Dhammakamme pana adhammakammasaññino vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ ovadato tikadukkaṭaṃ, tathā vematikassa, dhammakammasaññino cāti nava dukkaṭāni. Samaggaṃ pana bhikkhunisaṅghaṃ ovadato aṭṭhāti sattarasa dukkaṭāni. Tenāha ‘‘sace panā’’tiādi. Aññaṃ dhammanti aññaṃ suttantaṃ vā abhidhammaṃ vā. ‘‘Samaggāmhāyyā’’ti vacanena hi ovādaṃ paccāsīsanti. Tasmā ṭhapetvā ovādaṃ aññaṃ dhammaṃ bhaṇantassa dukkaṭaṃ. Ovādañca aniyyātetvāti ‘‘eso bhagini ovādo’’ti avatvā. Paripucchaṃ detīti tassāyeva paguṇāya garudhammapāḷiyā atthaṃ bhaṇati. Osārehīti uccārehi, kathehīti attho. Osāretīti aṭṭhagarudhammapāḷiṃ vadati. Pañhaṃ puṭṭhoti garudhammanissitaṃ vā khandhādinissitaṃ vā pañhaṃ bhikkhuniyā puṭṭho.
2. 八支学处注释
2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
“一方达上”是指在比丘尼僧团中受具足戒。从此以后,凡是说到“一方达上”的地方,都应理解为这个意思。
Ekatoupasampannanti bhikkhunisaṅghe upasampannamattaṃ. Ito parampi ca yattha yattha ‘‘ekatoupasampanna’’nti vuccati, sabbattha ayameva attho daṭṭhabbo.
第三,比丘尼住处学处的注释
3. Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā
“共住”是指为了布萨等目的。“另一方”是指在两方僧团中已受具足戒的人。
Saṃvāsāyāti uposathādiatthaṃ. Itaranti ubhatosaṅghe upasampannaṃ.
4. 利养学处注释
4. Āmisasikkhāpadavaṇṇanā
因为会被渴爱和邪见所触取,所以叫利养,也就是衣服等物品;以利养本身为因,所以叫利养因。因此说“以衣服等中任何一种为因”。用“等”字涵盖了钵食、住所、病缘药、恭敬、尊重、崇敬、礼拜和供养。“想要坏名声”,就是想要失去名声。
Taṇhādiṭṭhīhi āmasitabbato āmisaṃ, cīvarādi, āmisameva hetu āmisahetu. Tenāha ‘‘cīvarādīnaṃ aññatarahetū’’ti. Ādisaddena piṇḍapātasenāsanagilānapaccayasakkāragarukāramānanavandanapūjanānaṃ gahaṇaṃ. Avaṇṇakāmatāyāti ayasakāmatāyeva.
在“法羯磨”等说法里,比丘尼教诫的认可羯磨应当理解为“羯磨”。其中,“三波逸提”,是指在法羯磨中,依“法羯磨想”“疑惑”“非法羯磨想”这三种情况,有三种波逸提罪。同样地,在非法羯磨中,应当知道有三种恶作罪。“未被认可者”,是指由认可者或僧团委以重任而安立的达上者。教诫的认可难道不是只给予达上者,而不是沙弥吗?所以说“于此”等。不过,由认可者或僧团安立的多闻沙弥,在这里也应当知道属于“未被认可者”。“对那本性就因衣等利养而教诫的人,如是而说”,是指对那个本性就因衣等利养而教诫的人,带着“此人因衣等利养而教诫”的想法,这样去说。如果带着“并非因衣等利养而教诫”的想法而说,就成了恶作罪。“没有利养之隔”,就是没有利养心,意思是并没有生起“我要以利养为因而教诫”这样的意乐。“隔”这个词在这里是心的同义词,就像“其内无诸忿”等句中的用法一样。
Dhammakammetiādīsu bhikkhunovādasammutikammaṃ ‘‘kamma’’nti veditabbaṃ. Tattha tikapācittiyanti dhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Tatheva adhammakamme tikadukkaṭaṃ veditabbaṃ. Asammatanti sammatena vā saṅghena vā bhāraṃ katvā ṭhapitaṃ upasampannaṃ. Nanu ovādasammuti upasampannasseva dīyati, na sāmaṇerassāti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Sammatena vā saṅghena vā ṭhapito pana bahussuto sāmaṇero ‘‘asammato’’ti veditabbo. Pakatiyā cīvarādihetu ovadantaṃ pana evaṃ bhaṇantassāti pakatiyā cīvarādihetu ovadantaṃ ‘‘esa cīvarādihetu ovadatī’’ti saññāya evaṃ bhaṇantassa. ‘‘Na cīvarādihetu ovadatī’’ti saññāya pana evaṃ bhaṇantassa dukkaṭaṃ. Anāmisantaratāti āmisacittābhāvo, ‘‘āmisahetu ovadissāmī’’ti evaṃ pavattaajjhāsayābhāvoti attho. Cittapariyāyo hettha antarasaddo ‘‘yassantarato na santi kopā’’tiādīsu (udā. 20) viya.
5. 施衣学处注释
5. Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā
第五学处的含义本身就很浅显。
Pañcamasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
6. 缝衣学处注释
6. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā
把针穿进去又穿进去再拔出来:每缝一针,就犯一次波逸提。但如果心里想着“我要缝”而移动针,或者把线弄断,也犯恶作。即使刺了一百次才拔出来一次:这是说为了穿长线,不把整根针拔出来,即使刺了一百次也只拔出来一次。被说了“缝”:就是被说了一次“缝这件衣”。令完成:就是把所有针线活做完。他每缝一针就犯一次波逸提:被吩咐的人每把针穿进去又穿进去再拔出来,每一次都犯一次波逸提。
Sūciṃ pavesetvā pavesetvā nīharaṇeti ārāpathe ārāpathe pācittiyaṃ. ‘‘Sibbissāmī’’ti pana vicārentassa, chindantassāpi dukkaṭaṃ. Satakkhattumpi vijjhitvā sakiṃ nīharantassāti sakalasūciṃ anīharanto dīghasuttappavesanatthaṃ satakkhattumpi vijjhitvā sakiṃ nīharantassa. ‘‘Sibbā’’ti vuttoti sakiṃ ‘‘cīvaraṃ sibbā’’ti vutto. Niṭṭhāpetīti sabbaṃ sūcikammaṃ pariyosāpeti. Tassa ārāpathe ārāpathe pācittiyanti āṇattassa sūciṃ pavesetvā pavesetvā nīharaṇe ekamekaṃ pācittiyaṃ.
优陀夷长老,指的是懒人优陀夷长老。所谓“缝”或“叫人缝”,就是按照“把针穿进去”等等所说的方式,自己缝或者叫别人缝。
Udāyittheranti lāḷudāyittheraṃ. Vuttalakkhaṇaṃ sibbanaṃ vā sibbāpanaṃ vāti ‘‘sūciṃ pavesetvā’’tiādinā vuttalakkhaṇaṃ sibbanaṃ vā sibbāpanaṃ vā.
第七、关于约定学处的注释
7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā
“约定”是指说“来,我们去某个村子”,或者说“我明天去,你也一起来”。这种约定,从意义上说就是事先商定,所以说“出行时先作约定,这就是意思”。在非允许的地方作约定,是指站在村子里、比丘尼住所门口、街道上,或者其他像十字路口、象厩之类的地方作约定。因此说“在那里除外”等等。即使是很近的,意思是即使非常近,近到只隔一颗宝珠的距离。另一个村子,是指从出发的那个村子以外的另一个村子。进入那个,是指进入那个中间村子的邻接范围。如果想到远处去,按进入村邻接范围计算,每进入一次,都按前面的方式结罪。因此说“按进入村邻接范围计算,有波逸提”。然而越过每一个村子都无犯。村不存在时,是指半由旬内没有村时。但如果那个村子存在,就按进入村与村之间计算,有波逸提。按半由旬计算有波逸提,是指每半由旬有波逸提;越过每一个半由旬时,想“我现在要越过”,第一步突吉罗,第二步波逸提,这就是意思。因为在这个方式中,越过时有罪,进入时无犯。
Saṃvidahitvāti ‘‘ehi, asukagāmaṃ gacchāmā’’ti vā ‘‘sve ahaṃ gacchāmi, tvampi āgaccheyyāsī’’ti vā vatvā. Tañca kho saṃvidahanaṃ atthato saṅketakammanti āha ‘‘gamanakāle saṅketaṃ katvāti attho’’ti. Akappiyabhūmiyaṃ saṃvidahantassāti antogāme, bhikkhuniupassayadvāre, rathikāya, aññesu vā catukkasiṅghāṭakahatthisālādīsu ṭhatvā saṃvidahantassa. Tenāha ‘‘tattha ṭhapetvā’’tiādi. Āsannassāpīti accāsannassāpi, ratanamattantarassāpīti adhippāyo. Aññassa gāmassāti yato nikkhamati, tato aññassa gāmassa. Taṃ okkamantassāti taṃ antaragāmassa upacāraṃ okkamantassa. Sace dūraṃ gantukāmo hoti, gāmūpacāragaṇanāya okkamante okkamante purimanayeneva āpatti. Tenāha ‘‘iti gāmūpacārokkamanagaṇanāya pācittiyānī’’ti. Tassa tassa pana gāmassa atikkamane anāpatti. Gāme asatīti addhayojanabbhantare gāme asati. Tasmiṃ pana gāme sati gāmantaragaṇanāyeva pācittiyāni. Addhayojanagaṇanāya pācittiyanti addhayojane addhayojane pācittiyaṃ, ekamekaṃ addhayojanaṃ atikkamantassa ‘‘idāni atikkamissāmī’’ti paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyanti attho. Imasmiñhi naye atikkamane āpatti, okkamane anāpatti.
“变更约定”这条(《波逸提》185):这里说的是,如果先说“我们午前去”,结果午后才去;或者说“今天去”,结果明天才去——像这样只是时间变了,不算犯戒。但如果是换了门、换了路,就算只是换了这些,仍然算犯戒。“在灾难中”:比如国家分裂的时候,乘车的百姓四处流离,在这种灾难情况下不算犯戒。“乘车”的意思是,坐上路途中的车或者货车。“关于女人学处”这条,指的是有生命之水品里的第七条学处。
Visaṅketenāti (pāci. aṭṭha. 185) ettha ‘‘purebhattaṃ gamissāmā’’ti vatvā pacchābhattaṃ gacchanti, ‘‘ajja vā gamissāmā’’ti sve gacchanti, evaṃ kālavisaṅketeyeva anāpatti. Dvāravisaṅkete, pana maggavisaṅkete, vā satipi āpattiyeva. Āpadāsūti raṭṭhabhede cakkasamāruḷhā jānapadā pariyāyanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Cakkasamāruḷhāti ca iriyāpathacakkaṃ vā sakaṭacakkaṃ vā samāruḷhāti attho. Mātugāmasikkhāpadenāti (pāci. 413 ādayo) sappāṇakavagge sattamasikkhāpadena.
8. 登船学处的注释
8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā
以游戏为先:因为贪著世间的享乐、结交朋友,所以以游戏为先。同样如此:就是纯粹以游戏的方式。没有村落的岸边:因为半由旬之内没有村落,所以叫没有村落的岸边。不过,依照巴利原文“或向上游、或向下游”的说法,在湖泊、海洋等地方,即使以游戏为先的心前往,也无犯。因此说“但在海中可以随意而行”。以变更:这里也唯有时间变更才无犯;如果是以渡口变更或船只变更而前往,那就有犯。
Kīḷāpurekkhāroti lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro. Tathevāti kīḷāvaseneva. Agāmakatīrapassenāti addhayojanabbhantare gāmānaṃ abhāvato agāmakatīrapassena. Pāḷiyaṃ ‘‘uddhaṃgāminiṃ vā adhogāminiṃ vā’’ti (pāci. 186) vacanato pana vāpisamuddādīsu kīḷāpurekkhāratāyapi gacchantassa anāpatti. Tenāha ‘‘samudde pana yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Visaṅketenāti idhāpi kālavisaṅketeneva anāpatti, titthavisaṅketena, pana nāvāvisaṅketena vā gacchantassa āpattiyeva.
“其余”是指连同生起等在内的剩余部分。但有些人说:“从‘以游戏为先’和‘约定’这一说法来看,这条学处属于不善心、世间罪,所以所谓‘其余’,就是除去‘制限罪’和‘三心’这两者之后剩下的部分。”这种说法不能采纳。因为即使以游戏为先而登船,在进入村落之间时,或者超过半由旬时,如果生起悚惧而证得阿罗汉果,或者入睡,或者作意业处而行,他怎么会具足不善心,从而使这条学处成为不善心和世间罪呢?
Sesanti saddhiṃ samuṭṭhānādīhi avasesaṃ, keci pana ‘‘kīḷāpurekkhāro ‘saṃvidahitvā’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.188) vacanato imaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajjaṃ, tasmā sesaṃ nāma ṭhapetvā ‘paṇṇattivajjaṃ ticitta’nti idaṃ dvayaṃ avasesa’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Kīḷāpurekkhāratāya hi abhiruhitvāpi gāmantarokkamane, addhayojanātikkame vā saṃvegaṃ paṭilabhitvā arahattaṃ vā sacchikareyya, niddaṃ vā okkameyya, kammaṭṭhānaṃ vā manasi karonto gaccheyya, kuto cassa akusalacittasamaṅgitā, yenidaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ, lokavajjañca siyāti.
第9章 熟食学处的注释
9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā
“令成熟”是指让它达到成熟的状态,按照能得到的方式处理好之后放着,这就是所说的意思。因此说“非彼”等。“彼”是指那位将要受用食物的比丘。“显示比丘的功德”是指用“这位尊者是诵经者、这位尊者是博学者”等话来彰显他的功德。“钵食”是指五种食物中的任何一种。这里“发起”一词是业成就的用法,所以说“已发起”。“已准备”是指已经做好。因为亲属或受邀者为了比丘而准备的钵食,即使还没有正式发起,在意义上也等同于已经发起,可以随意让人拿去,所以说“或是亲属、受邀者所有的”。
Paripācitanti paripākamāpāditaṃ, yathā labhati, tathā katvā ṭhapitanti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘neva tassā’’tiādi tassāti yo paribhuñjeyya, tassa bhikkhuno. Bhikkhussa guṇaṃ pakāsetvāti ‘‘ayyo bhāṇako, ayyo bahussuto’’tiādinā (pāci. 195) guṇaṃ pakāsetvā . Piṇḍapātanti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ. Kammasādhanoyaṃ samārambhasaddoti āha ‘‘samāraddha’’nti. Paṭiyāditassāti sampāditassa. Yasmā ñātakappavāritehi bhikkhussa atthāya asamāraddhopi piṇḍapāto atthato samāraddhova hoti yathāsukhaṃ harāpetabbato, tasmā ‘‘ñātakappavāritānaṃ vā santaka’’nti vuttaṃ.
“两方面”是指在已制备和未制备这两种情况上。“其余”是指在比丘尼所制备的粥、嚼食、果实等一切食物上。不过,若通过暗示、示意、间接言语、请求等方式,即使在其余这一切情况下,也还是不能摆脱恶作罪。
Ubhayatthāti paripācitāparipācitesu. Avaseseti bhikkhuniparipācitepi yāgukhajjakaphalāphalādike sabbattha. Nimittobhāsaparikathāviññattivasena pana avasesepi dukkaṭato na muccati.
10. 屏处坐学处的解释
10. Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā
“在上”是指裸行者品。“乌巴难达的第四学处”是指与女人在隐蔽处独坐的学处(波逸提第284条等)。因为这条学处在以乌巴难达长老为起因所制定的诸学处中排在第四,所以说“乌巴难达的第四学处”。如果它属于同一章,那为什么又单独制定呢?对此回答说“然而因为是按事缘分别制定的”。其中“因为是按事缘”是指按事缘的生起,也就是仅因与比丘尼独坐这一事缘的生起。这里的意趣是这样的:从第四学处的事缘来看,由于这条学处的事缘最先发生,所以即使在同一章中,这条学处也是最先被单独制定的。
Uparīti acelakavagge. Upanandassa catutthasikkhāpadenāti appaṭicchanne mātugāmena saddhiṃ rahonisajjasikkhāpadena (pāci. 284 ādayo). Tañhi upanandattheraṃ ārabbha paññattesu catutthabhāvato ‘‘upanandassa catutthasikkhāpada’’nti vuttaṃ. Yadi ekaparicchedaṃ, atha kasmā visuṃ paññattanti āha ‘‘aṭṭhuppattivasena pana visuṃ paññatta’’nti. Tattha aṭṭhuppattivasenāti atthassa uppattivasena, bhikkhuniyā eva rahonisajjāya uppattivasenāti attho. Ayaṃ hetthādhippāyo – catutthasikkhāpadavatthuto imassa sikkhāpadassa vatthuno paṭhamaṃ uppannattā ekaparicchedepi idaṃ paṭhamaṃ visuṃ paññattanti.
住处学处的解释
1. Āvasathasikkhāpadavaṇṇanā
“无病”在这里是指,最低限度能走两拘卢舍的人。所以注释里说“能走半由旬的人”。“住处食”就是住处施给的食物,意思是在讲堂等地方,不指定对象而随需要摆好的五种食物中的任何一种。因此说“这些或”等等。其中“这些或”是指这些外道,或者“若干或”是指在这个外道团体中的若干外道。“外道”是指九十六种沙门、游方者之类。因为他们撒开、张开渴爱之网和邪见之网,所以叫外道。“不指定”就是不指明、不限定。“在堂等处随何处”就是在讲堂、树下、露地等任何地方。“只应一日食”就是一天只应吃一次,同一天里不可以反复吃。“从第二天起”就是从吃过的那天的第二天开始。“每吞咽一次就犯波逸提”就是每一口、每一团都犯波逸提。不过,《波逸提注》第二百零六条说,如果是多处人家分别施设,在一个地方一天吃过之后,第二天可以到别处吃,但不能把次序跳过去,又从最开始的地方再吃。在一群与多群、一村与多村中,也是同样的规则。即使是一家或多家人共同施设,如果因为米等食物没有了而中断,也不应该再吃。但如果他们是因为“我们没办法再给”而中断,后来又生起善心,重新开始给,那么还可以再吃一天。
‘‘Agilāno’’ti ettha antamaso dvigāvutaṃ gantuṃ samattho adhippetoti āha ‘‘addhayojanampi gantuṃ samatthenā’’ti. Āvasathapiṇḍoti āvasathe piṇḍo, sālādīsu anodissa yāvadatthaṃ paññattaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojananti attho. Tenāha ‘‘imesaṃ vā’’tiādi. Tattha imesaṃ vāti imesaṃ pāsaṇḍānaṃ vā. Ettakānaṃ vāti imasmiṃ pāsaṇḍe ettakānaṃ pāsaṇḍānaṃ vā. Pāsaṇḍanti channavutividhaṃ samaṇaparibbājakādiṃ. Te hi taṇhāpāsañceva diṭṭhipāsañca ḍenti oḍḍentīti pāsaṇḍāti vuccanti. Anodissāti anuddisitvā, aparicchinditvāti attho. Sālādīsu yattha katthacīti sālārukkhamūlaabbhokāsādīsu yattha katthaci ṭhānesu. Ekadivasameva bhuñjitabboti ekadivasaṃ sakiṃyeva bhuñjitabbo, ekasmiṃ divase punappunaṃ bhuñjituṃ na vaṭṭati. Dutiyadivasato paṭṭhāyāti bhuttadivasassa dutiyadivasato paṭṭhāya. Ajjhohāre ajjhohāre pācittiyanti ālope ālope kabaḷe kabaḷe pācittiyaṃ. Nānākulehi (pāci. aṭṭha. 206) pana nānāṭṭhānesu paññattaṃ, ekasmiṃ ṭhāne ekadivasaṃ bhuñjitvā dutiyadivase aññattha bhuñjituṃ vaṭṭati, paṭipāṭiṃ pana khepetvā puna ādito paṭṭhāya bhuñjituṃ na vaṭṭati. Ekapūganānāpūgaekagāmanānāgāmesupi eseva nayo. Yopi ekakulassa vā nānākulānaṃ vā ekato paññatto taṇḍulādīnaṃ abhāvena antarantarā chijjati, sopi na bhuñjitabbo. Sace pana ‘‘na sakkoma dātu’’nti upacchinditvā puna kalyāṇacitte uppanne dātuṃ ārabhanti, etaṃ puna ekadivasaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati.
“三波逸提”是指:对没病的人,如果把他想成没病、心里犹豫不决、或者把他想成有病,这三种情况各自构成一条波逸提。
“病者作病想”是指:病人自己知道“我是病人”,住下来之后继续吃,不算犯戒。
“一次食”是指吃一天。
“行去者”这里要按半由旬来理解;同样,“返回”也是这么算,他们也是这么说的。
“由某种危难”是指因为河水暴涨、盗贼、恐惧等某种危难。
“其他”是指粥、硬食、果实等不同种类的任何其他食物。
“续住后”就是再次住下来之后。
Tikapācittiyanti agilāne agilānasaññivematikagilānasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Gilānassa gilānasaññinoti gilānassa pana ‘‘gilāno aha’’nti saññino anuvasitvā bhuñjantassa anāpatti. Sakiṃ bhuñjatīti ekadivasaṃ bhuñjati. ‘‘Gacchanto vā’’ti idaṃ addhayojanavasena gahetabbaṃ, tathā ‘‘paccāgacchanto’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.208) idampīti vadanti. Kenaci upaddavenāti nadipūracorabhayādinā kenaci upaddavena. Aññanti yāgukhajjakaphalāphalādibhedaṃ yaṃ kiñci aññaṃ. Anuvasitvāti puna vasitvā.
2. 众食学处注释
2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
“别众食”是指因为是从团体那里得到的,所以属于团体的食物。因此说“团体的食物”。这里虽然说的是“团体的食物”,但那个“团体”在别处有“有的地方两人、有的地方三人”等多种含义,这里是指多少人呢?所以说“这里……”。然而,这种别众食通过两种方式产生:由邀请或由乞求,因此说“他们由邀请……”等。其中,“由邀请”是指由不如法的邀请。“五种饭等”是指饭、麦粥、炒麦、鱼、肉这五种。
Gaṇabhojaneti gaṇena laddhattā gaṇassa santake bhojane. Tenāha ‘‘gaṇassa bhojane’’ti. Nanu cettha ‘‘gaṇassa bhojane’’ti vuccati, so ca kho gaṇo ‘‘katthaci dvīhi, katthaci tīhī’’tiādinā anekadhā adhippeto, idha katihīti āha ‘‘idha cā’’tiādi. Taṃ panetaṃ gaṇabhojanaṃ dvīhi pakārehi pasavati nimantanato vā viññattito vāti āha ‘‘tesaṃ nimantanato vā’’tiādi. Tattha nimantanato vāti akappiyanimantanato vā. Odanādīnaṃ pañcannanti odanasattukummāsamacchamaṃsānaṃ pañcannaṃ.
用“我用饭食邀请你,请接受我的饭食”这类说法,或者用任何同义词、别的语言,说出五种食物中某一种的名称来邀请,这就是这里的关联。所谓“四位”,是指站在同一个地方或不同地方的比丘有四位。这是一种特征性的表述,所以意思是四位或更多的比丘。所谓“用同义词”,就是用饭、麦粥等代称词。所谓“用别的语言”,就是用安达语、达米拉语等其他语言。所谓“说出五种食物的名称”,就是说出五种食物中任何一种的名称。所谓“我用饭食邀请”,就是“尊者,我用饭食邀请您”。“等”这个字还包括“请期待、请看看、请接受、请等候,我用麦粥邀请你,请接受我的麦粥,请期待、请看看、请接受、请等候”这一类说法。所谓“在一处”,就是看到比丘们站在或坐在同一个地方,就说“尊者,我用饭食邀请你们”等等,像这样在同一个地方邀请。所谓“在不同处被邀请”,就是去了四个住处或精舍,在不同地方受到邀请。即使比丘们站在同一个地方,但其中一位是被儿子邀请,另一位是被父亲邀请,这样被邀请的也叫做在不同处被邀请。所谓“在一处拿”,就是彼此站在十二肘的范围内拿取。
‘‘Odanena nimantemi, odanaṃ me gaṇhathā’’tiādinā nayena yena kenaci vevacanena vā bhāsantarena vā pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvā nimantetīti sambandho. Cattāroti ekaṭṭhāne vā nānāṭṭhānesu vā ṭhite cattāro bhikkhū. Lakkhaṇavacanañcetaṃ, tasmā cattāro vā tato vā adhike bhikkhūti attho. Vevacanena vāti bhattaannādipariyāyasaddena vā. Bhāsantarena vāti andhadamiḷādibhāsantarena vā. Pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvāti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa nāmaṃ gahetvā. Odanena nimantemīti tumhe bhante odanena nimantemi. Ādisaddena ‘‘ākaṅkhatha oloketha adhivāsetha paṭimānetha, sattunā nimantemi, sattuṃ me gaṇhatha ākaṅkhatha oloketha adhivāsetha paṭimānethā’’tiādīnaṃ (pāci. aṭṭha. 217-218) gahaṇaṃ. Ekato vāti ekattha ṭhite vā nisinne vā bhikkhū disvā ‘‘tumhe, bhante, odanena nimantemī’’tiādinā evaṃ ekato nimantitā. Nānāto vā nimantitāti cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānāto vā nimantitā. Ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena, eko pitarāti evampi nimantitā nānātoyeva nimantitā nāma honti. Ekato gaṇhantiti aññamaññassa dvādasahatthūpacāre ṭhitā gaṇhanti.
那为什么即使在不同地方吃,也还是算别众食呢?所以回答说:“在这里,接受本身就是判断标准。”如果是这样,那为什么在圣典里说:“所谓别众食,就是四位比丘被五种食物中的任何一种邀请而吃,这叫作别众食”?那是为了限定接受这件事。因为比丘们不会吃没有接受过的食物,所以“吃”这个词就是在说明接受的限定。所谓“一起或分别地告知”,就是四位比丘站在一起或坐在一起,看见施主后说“请给我们四个人食物”,或者各自进去分别说“请给我食物,请给我食物”,这就是一起或分别地告知。所谓“对那两种”,就是对从邀请得到的别众食,以及对从告知得到的别众食,对这两种别众食。所谓“这样接受”,就是在一起接受。
Kasmā pana nānāto bhuttepi gaṇabhojanaṃ hotīti āha ‘‘paṭiggahaṇameva hettha pamāṇa’’nti. Yadi evaṃ atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘gaṇabhojanaṃ nāma yattha cattāro bhikkhū pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantitā bhuñjanti, etaṃ gaṇabhojanaṃ nāmā’’ti (pāci. 218) vuttaṃ? Taṃ paṭiggahaṇaniyamanatthameva . Na hi appaṭiggahitakaṃ bhikkhū bhuñjantīti ‘‘bhuñjantī’’ti padaṃ paṭiggahaṇaniyamavacanaṃ hoti. Ekato vā nānāto vā viññāpetvāti cattāro bhikkhū ekato ṭhitā vā nisinnā vā upāsakaṃ disvā ‘‘amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’ti vā pāṭekkaṃ pavisitvā ‘‘mayhaṃ bhattaṃ dehi, mayhaṃ bhattaṃ dehī’’ti vā ekato vā nānāto vā viññāpetvā. Tassa duvidhassāpīti yañca nimantanato laddhaṃ gaṇabhojanaṃ, yañca viññattito laddhaṃ, tassa duvidhassāpi gaṇabhojanassa. Evaṃ paṭiggahaṇeti ekato paṭiggahaṇe.
脚底也裂开:乃至脚底,就像大皮革的外侧露出肉来那样裂开。不能去乞食:因为一碰到沙子或碎石就会生起痛苦,所以在村子里也无法乞食。在制作衣时:得到布料和线,正在制作衣的时候。任何在衣上应做之事:指检查衣、裁剪、穿针引线、缝合等,凡是衣上应做的任何事,哪怕只是穿针,都包括在内。“半由旬”等是就最低限度说的。然而对于想走远路的人,这里根本不必说,走在路上时,在半由旬以内,乃至一伽浮他之内也可以吃,但到了之后则限一天。当他想登船、或已登船、或已下船时,这叫作登船时,所以说“在登船时也一样”。不过这里有个差别:已经登船的人,即使到了想去的地方,只要还没下船,就都可以吃。四位比丘:这是最终限定。然而在百人或千人聚集的地方,那里根本不必说。所以在那种时候,应当决意为“大集会”而吃。任何出家者:指同法者或外道中的任何一种。
Pādānampi phalitattāti (pāci. aṭṭha. 217-218) antamaso pādānampi yathā mahācammassa parato maṃsaṃ dissati, evaṃ phalitattā. Na sakkā piṇḍāya caritunti vālikāya vā sakkharāya vā phuṭṭhamatte dukkhuppattito antogāme piṇḍāya carituṃ na sakkoti. Cīvare kariyamāneti sāṭakañca suttañca labhitvā cīvare kariyamāne. Yaṃ kiñci cīvare kattabbakammanti cīvaravicāraṇachindanamoghasuttāropanādi yaṃ kiñci cīvare kattabbaṃ kammaṃ, antamaso sūcivedhanampīti adhippāyo. ‘‘Addhayojanampī’’tiādi avakaṃsato vuttaṃ. Yo pana dūraṃ gantukāmo, tattha vattabbameva natthi, gacchanto addhayojanabbhantare gāvutepi bhuñjituṃ labhati, gato pana ekadivasaṃ. Yadā nāvaṃ abhiruhitukāmo vā hoti āruḷho vā oruḷho vā, ayaṃ nāvābhiruhanasamayo nāmāti āha ‘‘nāvābhiruhanasamayepi eseva nayo’’ti. Ayaṃ pana viseso – abhiruḷhena icchitaṭṭhānaṃ gantvāpi yāva na orohati, tāva bhuñjitabbaṃ. Cattāro bhikkhūti antimaparicchedo. Yattha pana sataṃ vā sahassaṃ vā sannipatitaṃ, tattha vattabbameva natthi. Tasmā tādise kāle ‘‘mahāsamayo’’ti adhiṭṭhahitvā bhuñjitabbaṃ. Yo koci pabbajitoti sahadhammikesu vā titthiyesu vā aññataro.
如果有人接受了不如法的邀请,然后两三个人聚在一起吃,他们也没有犯戒。不过有人说,如果通过开口索要精美食物、汤和饭来吃,那就犯戒了,这一点需要再考察。“在常食等中”:就是在常食、筹食、半月食、布萨食、月初食当中。其中“常食”指的是固定食。如果有人说“请来取常食”,即使很多人聚在一起吃也可以。在筹食等当中,也是同样的规则。
Ye ca dve tayo ekato gaṇhantīti yepi akappiyanimantanaṃ sādiyitvā dve vā tayo vā ekato gaṇhanti, tesampi anāpatti. Paṇītabhojanasūpodanaviññattīhi pana āpattiyevāti vadanti, upaparikkhitabbaṃ. Niccabhattādīsūti niccabhatte salākabhatte pakkhike uposathike pāṭipadike. Tattha niccabhattanti dhuvabhattaṃ vuccati. ‘‘Niccabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti , bahūnampi ekato gaṇhituṃ vaṭṭati. Salākabhattādīsupi eseva nayo.
3. 辗转食学处的注释
3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
像在“别众食”那条里已经说过的那样:走到比丘跟前,用“尊者,我用饭食邀请您,请受我的饭食”这类说法,或者用任何同义词、别的语言,说出五种饮食中任何一种的名字来邀请,就是按照已经说过的那种方式。“被邀请者”:是指被不合法的邀请所邀请的人。“没有分配”:是指没有从当面或不当面的角度作分配,也就是没有舍弃。因为这种食物分配,当面或不当面都可以。所以说“若有比丘在五位同法者中”等等。
Gaṇabhojane vuttanayenevāti bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘tumhe, bhante, odanena nimantemi, odanaṃ me gaṇhathā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 217-218) nayena yena kenaci vevacanena vā bhāsantarena vā pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa nāmaṃ gahetvā nimantetīti vutteneva nayena . Nimantitassāti akappiyanimantanena nimantitassa. Avikappetvāti sammukhāsammukhavasena avikappetvā, apariccajitvāti attho. Ayañhi bhattavikappanā nāma sammukhāparammukhāpi vaṭṭati. Tenāha ‘‘yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesū’’tiādi.
“除了受请食”是指:先已经受了邀请,然后在另一个邀请中吃饭的情况。如果只有三种随制,那为什么在《附随》里说有“四种随制”呢?所以说了“然而在《附随》中”等话。“也取分配”是指:把允许分配也算作和随制同等的,因为它具有随制的性质。“混合在一处”是指混在同一个地方。这里说的是:邀请两三家,让他们坐在同一个地方,从这里那里把饭拿来,把饭和菜倒进去,混成一团,在这种情况下没有犯戒。但如果最初的根本邀请在下面,后来的邀请一层层叠在上面,从上面开始吃的人就有罪过。不过,如果把手伸到里面,从最初邀请的食物中取出哪怕一团,从吃下去的那一刻起,之后无论怎么吃都没有犯戒。“把两三处邀请合在一起吃”是指:把两三处邀请的食物放在一起,混合成一份来吃。“以全村”等情形中,以全村合在一起而受邀请的人,在任何地方吃都没有犯戒。在群体中也是同样的道理。“受邀请时说‘我要去乞食’”是指:有人邀请说“请拿食物吧”,他回答说:“我不需要你的食物,我要去乞食。”“作与不作”中,吃是“作”,不分配就是“不作”。
Aññatra nimantanabhojanavatthusminti aññatra paṭhamaṃ nimantitā hutvā aññasmiṃ nimantane bhuñjanavatthusmiṃ. Yadi tividhā anupaññatti, atha kasmā parivāre ‘‘catasso anupaññattiyo’’ti vuttanti āha ‘‘parivāre panā’’tiādi. Vikappanampi gahetvāti vikappanānujānanampi anupaññattisamānanti anupaññattibhāvena gahetvā. Ekasaṃsaṭṭhānīti ekasmiṃ missitāni. Idaṃ vuttaṃ hoti (pāci. aṭṭha. 229) – dve tīṇi kulāni nimantetvā ekasmiṃ ṭhāne nisīdāpetvā ito cito ca āharitvā bhattaṃ ākiranti, sūpabyañjanaṃ ākiranti, ekamissakaṃ hoti, ettha anāpattīti. Sace pana mūlanimantanaṃ heṭṭhā hoti, pacchimaṃ pacchimaṃ upari, taṃ uparito paṭṭhāya bhuñjantassa āpatti. Hatthaṃ pana anto pavesetvā paṭhamanimantanato ekampi kabaḷaṃ uddharitvā bhuttakālato paṭṭhāya yathā tathā vā bhuñjantassa anāpatti. Dve tīṇi nimantanāni ekato vā katvā bhuñjatīti dve tīṇi nimantanāni ekato pakkhipitvā missetvā ekaṃ katvā bhuñjatīti attho. ‘‘Sakalena gāmena vā’’tiādīsu sakalena gāmena ekato hutvā nimantitasseva yattha katthaci bhuñjato anāpatti. Pūgepi eseva nayo. Nimantiyamāno vā ‘‘bhikkhaṃ gahessāmī’’ti vadatīti ‘‘bhattaṃ gaṇhā’’ti nimantiyamāno ‘‘na mayhaṃ tava bhattena attho, bhikkhaṃ gahessāmī’’ti bhaṇati. Kiriyākiriyanti ettha bhojanaṃ kiriyaṃ, avikappanaṃ akiriyaṃ.
独眼母学处注释
4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
“为了送礼物”是指为了送礼这件事。“为了路粮”是指为了让赶路的人在途中吃。“炒面”是指团状的炒面和散状的炒面两种。“接受两三钵满”是指取与钵口下缘线齐平的满满两三钵而接受,意思是这样。“于此”等话,是为了说明这个含义已经按前面所说的方式清楚了,所以在这里只显示应当怎么做。“其余”是指从那些之外的另一钵。如果取了三钵满,其余就是两钵;如果取了两钵,其余就是一钵,说的是这个意思。
Paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāya. Pātheyyatthāyāti maggaṃ gacchantānaṃ antarāmaggatthāya. Sattūti baddhasattu, abaddhasattu ca. Dvattipattapūre paṭiggahetvāti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhāya samaṃ pūre dvattipattapūre gahetvāti attho. Imassa catthassa heṭṭhā vuttanayeneva pākaṭattā tattha kattabbappakārameva dassetuṃ ‘‘etthā’’tiādimāha. Sesanti tato ekapattato aññaṃ pattaṃ. Sace tayo pattapūrā gahitā dve, sace dve gahitā, ekanti vuttaṃ hoti.
在路上看到有危险,或者因为不再需要了,就说“我们现在不派人送去,也不去了”,这样中途取消了行程,他们还是给了。
Gamanevā paṭippassaddheti antarāmagge upaddavaṃ disvā, anatthikatāya vā ‘‘mayaṃ idāni na pesissāma na gamissāmā’’ti evaṃ gamane upacchinne dentānanti attho.
第五,第一自恣学处的注释
5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā
已食是指已经完成吃饭这件事。即使只有芥子那么一点点也已经咽下去,意思是说,哪怕食物少到这种程度,不管是嚼过还是没嚼过,只要吞下去了,就算数。已受请是指已经被拒绝了。因为如果有人正在吃饭,侍者把食物送上来,他不想接受就拒绝了,那么他就因为这次拒绝而叫作已受请、已拒绝。不过这里并不是只取拒绝这个动作本身,而是要从五个方面来成立。所以在词句分析里才说座位已指示等等。
Bhuttavāti katabhattakicco. Sāsapamattampi ajjhoharitanti evaṃ parittampi bhojanaṃ saṅkhāditvā vā asaṅkhāditvā vā gilitaṃ. Pavāritoti paṭikkhepito. Yo hi bhuñjanto parivesakena upanītaṃ bhojanaṃ anicchanto paṭikkhipati, so tena pavārito paṭikkhipito nāma hoti. Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘katappavāraṇo katappaṭikkhepoti attho’’ti vuttaṃ. Sopi ca paṭikkhepo yasmā na paṭikkhepamattena, atha kho pañcaṅgavasena. Tenassa padabhājane ‘‘asanaṃ paññāyatī’’tiādi (pāci. 239) vuttaṃ.
“食物已现前”是指五种食物中的任何一种出现在钵等器皿里。因此说“足以举行自恣的食物”等等。“沙利米”是指从最下等的尼瓦拉米开始,一切沙利米的种类。“维希米”是指一切维希米的种类。亚瓦麦和果度麦之间没有区别。“康古米”是指白色、红色、黑色等一切康古米的种类。“瓦拉咖米”是指从最下等的瓦拉咖乔拉咖开始,一切白色的瓦拉咖米种类。“库德儒萨咖米”是指黑色的库德拉瓦以及萨玛咖等,一切草谷的种类。
Bhojanaṃpaññāyatīti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ pattādīsu dissati. Tenāha ‘‘pavāraṇappahonakaṃ ce bhojana’’ntiādi. Sālīti (pāci. aṭṭha. 238-239) antamaso nīvāraṃ upādāya sabbāpi sālijāti. Vīhīti sabbāpi vīhijāti. Yavagodhumesu bhedo natthi. Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujāti. Varakoti antamaso varakacorakaṃ upādāya sabbāpi setavaṇṇā varakajāti. Kudrūsakoti kāḷakodravo ceva sāmākādibhedā ca sabbāpi tiṇadhaññajāti.
尼瓦拉、瓦拉卡这些盗贼谷物,在这里被称为“随顺于谷物”。所谓“亚古”,就是酸粥、乳粥等任何种类的粥。因为巴亚萨(乳饭)也已经被包含在这里面了,所以没有再另外说“在酸巴亚萨等当中,随便哪一种,或者煮”这样的话。“生起自恣”的意思是:成就了以非剩余食堕罪为根据的拒绝。但如果稠度不明显,那就归入粥这一类,不生起自恣。一旦达到浓稠的状态,就又会生起自恣,因为它已经归入食物这一类了——这就是这里的意趣。
Nīvāravarakacorakā cettha ‘‘dhaññānulomā’’ti vadanti. Yāgunti ambilayāgukhīrayāguādibhedaṃ yaṃ kiñci yāguṃ. Imināva pāyāsassāpi gahitattā ‘‘ambilapāyāsādīsu aññataraṃ pacāmāti vā’’ti na vuttaṃ. Pavāraṇaṃ janetīti anatirittabhojanāpattinibandhanaṃ paṭikkhepaṃ sādheti. Sace pana odhi na paññāyati, yāgusaṅgahaṃ gacchati, pavāraṇaṃ na janeti. Puna pavāraṇaṃ janeti ghanabhāvagamanato paṭṭhāya bhojanasaṅgahitattāti adhippāyo.
把水、酸粥水、牛奶等倒进去,是指把水、酸粥水、牛奶等倒进去之后,不用它们一起搅拌,而是做成掺在饭里的混合物。因此说“取粥”等等。但如果是在饭里倒进水、酸粥水、牛奶等,搅拌之后再给他说“取粥”,那就不构成自恣。即使是以粥,是指这样归入粥类之中的,或者别的以粥为名的。但纯粹的汁液,或者汁液做的粥,则不生起自恣。
Udakakañjikakhīrādīni ākiritvāti udakañceva kañjikañca khīrādīni ca ākiritvā tehi saddhiṃ amadditvā bhattamissake katvā. Tenāha ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’tiādi. Sace pana bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā madditvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti denti, pavāraṇā na hoti. Yāguyāpīti evaṃ yāgusaṅgahaṃ gatāya vā aññāya vā yāguyāpi. Suddharasako, pana rasakayāgu vā na janeti.
因为五种食物中任何一种导致已经开始的进食状态中断,所以说“两个都已吃……乃至……不成自恣”。对于不如法的肉和不如法的食物,由于是佛陀所呵责而加以拒绝的,不构成自恣的事由,因此不成自恣,所以经文说“然而……”等。比丘可以食用的,只有拒绝它才成自恣。而这个人知道它不如法而拒绝;即使不知道,只要所拒绝的属于应当拒绝的情形,也算拒绝,所以不成自恣。但如果正在吃不如法的肉时,拒绝如法的肉或如法的食物,那就成自恣。为什么?因为构成了自恣的事由。他所拒绝的,正是自恣的事由。而正在吃的那个,虽然属于应当拒绝的情形,但正在被吃时并没有失去肉的性质,所以成自恣。更何况吃如法的肉时拒绝如法的肉和食物呢。这个道理同样适用于吃不如法食物时拒绝如法食物的情况。
Pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataravasena vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā ‘‘dvepi khāditāni honti…pe… na pavāretī’’ti vuttaṃ. Akappiyamaṃsaṃ (pāci. aṭṭha. 238-239), akappiyabhojanañca buddhapaṭikuṭṭhaṃ paṭikkhipato pavāraṇāya avatthutāya na pavāraṇā hotīti āha ‘‘yo panā’’tiādi. Yañhi bhikkhuno khādituṃ vaṭṭati, taṃ eva paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Idaṃ pana jānanto akappiyattā paṭikkhipati. Ajānantopi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitameva paṭikkhipati nāma, tasmā na pavāreti. Sace pana akappiyamaṃsaṃ khādanto kappiyamaṃsaṃ vā bhojanaṃ vā paṭikkhipati, pavāreti. Kasmā? Vatthutāya. Yañhi tena paṭikkhittaṃ, taṃ pavāraṇāya vatthu. Yaṃ pana khādati, taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ, khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahati, tasmā pavāreti. Ko pana vādo kappiyamaṃsaṃ khādato kappiyamaṃsabhojanappaṭikkhepe. Esa nayo akappiyabhojanaṃ khādato kappiyabhojanappaṭikkhepe.
“在食物上存在时”是指:在五种食物当中,哪怕只有一种食物存在。所谓“另一种具有所说特征的食物”,是指除了钵里等处的食物之外,另一种具有所说特征的食物,也就是五种食物中的任何一种。“成为无期待者”这句话的解释,就是“凡在钵等处”等。并不只是无期待,所以又说“或者”等。“即使拒绝也不成自恣”:如果在那时另有食物被送来,他即使拒绝,也不成自恣。为什么?因为已开始的进食状态已经中断了。
Bhojane satīti pañcasu bhojanesu ekasmimpi bhojane sati. Aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ bhojananti pattādigatato aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ pañcasu bhojanesu ekampi bhojanaṃ. ‘‘Nirapekkho hotī’’ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘yaṃ pattādīsū’’tiādi. Na kevalaṃ nirapekkho vāti āha ‘‘aññatra vā’’tiādi. So paṭikkhipantopi na pavāretīti tasmiṃ ce antare aññaṃ bhojanaṃ abhihaṭaṃ, taṃ so paṭikkhipantopi na pavāreti. Kasmā? Vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā.
“递过来”这句话,是用来说明身体的递送动作。在“手上或器皿上”这里,“或”字表示一种没有说出来的选项,因此可以补充“或在大腿上”这一可能。对于坐在远处的年轻比丘,把钵递过去说“从这里拿饭”,他拿了之后走过来,默默站着,拒绝这种情况,道理也是一样的。为什么?因为比丘在远处,而使者并没有把食物送过来。不过,如果拿了食物走过来的比丘说“请拿这份食物”,拒绝他的话,就构成自恣。虽然这样说了,也就是说,即使说了“请拿食物”。
‘‘Upanāmetī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) iminā kāyābhihāraṃ dasseti. Hatthe vā ādhārake vāti ettha vā-saddo avuttavikappattho, tena ‘‘ūrūsu vā’’ti vikappeti. Dūre nisinnassa daharabhikkhussa pattaṃ pesetvā ‘‘ito odanaṃ gaṇhāhī’’ti vadati, gaṇhitvā pana gato tuṇhī tiṭṭhati, tampi paṭikkhipato eseva nayo. Kasmā? Bhikkhussa dūrabhāvato, dūtassa ca anabhiharaṇato. Sace pana gahetvā āgato bhikkhu ‘‘imaṃ bhattaṃ gaṇhā’’ti vadati, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Evaṃ vuttepīti ‘‘bhattaṃ gaṇhā’’ti vuttepi.
“拿着饭篮在分配”是指:一只手拿着饭篮,另一只手拿着饭匙在分配。另一个人走过来说“我来拿篮子,你给饭”,然后只是拿着而已。“已被送来”是指:就是由分配者送来的。现在为了说明——如果没有那位布施者送来的动作,即使在拿取的时候拒绝,也不构成受请——所以说了“然而如果”等话。“已提起”是指在食物已被提起的时候。意思是:饭匙的送来就是那食物的送来。“正在给紧邻的人”是指在给紧邻的比丘食物时。“以身动作”是指通过前面所说的“摇动手指、手、拂尘或衣角,或者以眉毛做样子,或者生气地看”等摇手指之类的身体动作。“以‘够了,别给’等言语动作”是指通过“够了”“我不拿”“别倒了”“走开”等任何言语动作。
Bhattapacchiṃ gahetvā parivisantassāti ekena hatthena bhattapacchiṃ gahetvā ekena hatthena kaṭacchuṃ gahetvā parivisantassa. Añño ‘‘ahaṃ dhāressāmī’’ti gahitamattakameva karotīti añño āgantvā ‘‘ahaṃ pacchiṃ dhāressāmi, tvaṃ odanaṃ dehī’’ti vatvā gahitamattakameva karoti. Abhihaṭāva hotīti parivesakeneva abhihaṭāva hoti. Idāni asati tassa dātukāmābhihāre gahaṇasamayepi paṭikkhipato na hotīti dassetuṃ ‘‘sace panā’’tiādi vuttaṃ. Uddhaṭeti uddhaṭe bhatte. Kaṭacchuabhihāroyeva hi tassa abhihāroti adhippāyo. Anantarassa diyyamāneti anantarassa bhikkhuno bhatte diyyamāne. Kāyavikārenāti ‘‘aṅguliṃ vā hatthaṃ vā macchikabījaniṃ vā cīvarakaṇṇaṃ vā cāleti, bhamukāya vā ākāraṃ karoti, kuddho vā oloketī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) evaṃ vuttena aṅgulicalanādinā kāyavikārena. ‘‘Alaṃ mā dehī’’tiādinā vacīvikārenāti ‘‘ala’’nti vā ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā ‘‘mā ākirā’’ti vā ‘‘apagacchā’’ti vā evaṃ yena kenaci vacīvikārena.
不过,如果食物已经被送上来,他因为害怕自恣而把手缩回去,却又对一再往钵里倒饭的人说“倒吧倒吧,压紧了装满”,这就不构成自恣。同样的道理,如果先观察送食物来的比丘,然后说“贤友,你还要从这里拿点什么吗?我给你一点”,也不构成自恣。
Abhihaṭe pana bhatte pavāraṇāya bhīto hatthe apanetvā punappunaṃ patte odanaṃ ākirantaṃ ‘‘ākira ākira, koṭṭetvā pūrehī’’ti vadato pavāraṇā na hoti. Esa nayo bhattaṃ abhiharantaṃ bhikkhuṃ sallakkhetvā ‘‘kiṃ, āvuso, itopi kiñci gaṇhissasi, dammi te kiñcī’’ti vadatopi.
“接受肉汁”这句话,是因为取了不构成邀请的名称才这样说,所以接着说了“听了之后拒绝,就不构成邀请”。而在“肉汁”这里,并不是只把肉的汁液理解为“肉汁”,而是同时指肉和汁两者,这样也是依构成邀请的名称来说的。因此,拒绝它仍然构成邀请,所以说“然而,说了肉汁之后拒绝,就构成邀请”。后面“鱼肉菜肴”这里,道理也是一样的。
无论以哪种姿势受邀请,都不应该改变那个姿势而吃。也就是说,如果走着的时候受邀请,就应该走着吃。遇到泥地或水,可以站着请人作余食。如果途中河水满了,就沿着河岸绕过灌木丛吃。如果有船或桥,上了船或桥之后,也应该边走边吃,不应中断行走。这个道理也适用于其他姿势。如果改变了各自的姿势,就应该请人作余食。
如果有人蹲着受邀请,就应该蹲着吃。不过应该在他下面给一张草席或某种坐具。坐在小凳上受邀请的人,可以不移动座位而转向四方吃。坐在床上受邀请的人,不能从这里移到那里。但如果连床一起被抬到别处,那是可以的。躺着受邀请的人,也应该躺着吃。转身时,不应超出原来躺着那一侧的范围。
‘‘Rasaṃ paṭiggaṇhathā’’ti appavāraṇājanakassa nāmaṃ gahetvā vuttattā ‘‘taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthī’’ti vuttaṃ. Maṃsarasanti ettha pana na kevalaṃ maṃsassa rasaṃ ‘‘maṃsarasa’’micceva viññāyati, atha kho maṃsañca rasañca maṃsarasanti evaṃ pavāraṇājanakanāmavasenāpi. Tasmā taṃ paṭikkhipato pavāraṇāva hotīti āha ‘‘maṃsarasanti vutte pana paṭikkhipato pavāraṇā hotī’’ti. Parato macchamaṃsaṃ byañjananti etthāpi eseva nayo. Yasmiṃ iriyāpathe pavāreti, taṃ avikopenteneva bhuñjitabbanti yo gacchanto (pāci. aṭṭha. 238-239) pavāreti, tena gacchanteneva bhuñjitabbaṃ. Kaddamaṃ vā udakaṃ vā patvā ṭhitena atirittaṃ kāretabbaṃ. Sace antarā nadī pūrā hoti, naditīre gumbaṃ anupariyāyantena bhuñjitabbaṃ. Atha nāvā vā setu vā atthi, taṃ abhiruhitvāpi caṅkamanteneva bhuñjitabbaṃ, gamanaṃ na upacchinditabbaṃ. Esa nayo itarairiyāpathesupi. Taṃ taṃ iriyāpathaṃ kopentena atirittaṃ kāretabbaṃ. Yo ukkuṭikova nisīditvā pavāreti, tena ukkuṭikeneva bhuñjitabbaṃ. Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanaṃ dātabbaṃ. Pīṭhake nisīditvā pavāritena pana āsanaṃ acāletvāva catasso disā parivattantena bhuñjituṃ labbhati. Mañce nisīditvā pavāritena ito vā etto vā saṃsarituṃ na labbhati. Sace pana saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti, vaṭṭati. Nipajjitvā pavāritenāpi nipanneneva bhuñjitabbaṃ. Parivattantena yena passena nipanno, tassa ṭhānaṃ nātikkametabbaṃ.
这句话的意思是:这些对你就够了,全都够了、足够了,这些对你是多余的,除此之外你再也得不到别的了。所谓“做余食的人”,就是指以说“这些对你就够了,全都够了”而作成余食的人。
“以对治的方式”是指:以对治它的方式——通过“已作净、已受取、已说出、已在手臂范围内、由已食者所作、由已食且已请辞者所作、由已食且已请辞而未离座者说出‘这些对你就够了,全都够了’”这七种律行方式,凡以这些作成余食净的,以及病人的余食,这两者都是余食,就是这样以对治它的方式。这里,“这些对你就够了,全都够了”据说按惯例要说三遍。不过持律者们说,只说一遍就可以。
Alametaṃ sabbanti etaṃ sabbaṃ alaṃ pariyattaṃ, idampi te adhikaṃ, ito aññaṃ na lacchasīti adhippāyo. Yo atirittaṃ karotīti yo ‘‘alametaṃ sabba’’nti atirittaṃ karoti. Paṭipakkhanayenāti ‘‘kappiyakataṃ, paṭiggahitakataṃ, uccāritakataṃ, hatthapāse kataṃ, bhuttāvinā kataṃ, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ ‘alametaṃ sabba’nti vutta’’nti (pāci. 239) imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ kappiyaṃ kataṃ, yañca gilānātirittaṃ, tadubhayampi atirittanti evaṃ tasseva paṭipakkhanayena. Ettha ca ‘‘alametaṃ sabba’’nti tikkhattuṃ vattabbaṃ, ayaṃ kira āciṇṇo. Vinayadharā pana ‘‘sakiṃ eva vattabba’’nti vadanti.
为什么他不能再那样做呢?为了说明这一点,才说了“凡未作”等话。其中,“凡未作”是指:对最初已作净的那个人来说,凡是他还没作净的,就应当作净。但在最初的容器里不能作净。“以未作者”的意思是:应由另一位最初没有作净的比丘来作净。“已说”是指在僧伽罗义注中已经说过。“于另一容器中”:则是说从最初作净的那个容器,倒入放在面前的另一个钵、锅、篮或任何容器里。
Kasmā taṃ so puna kātuṃ na labhatīti āha ‘‘yañhī’’tiādi. Tattha yañhi akatanti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, tena yaṃ akataṃ, taṃ kātabbaṃ. Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati. Yena ca akatanti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ, tena ca kātabbanti attho. Vuttanti sīhaḷaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Aññasmiṃ pana bhājaneti yasmiṃ pana bhājane paṭhamaṃ kataṃ, tato aññasmiṃ patte vā kuṇḍe vā pacchiyaṃ vā yattha katthaci purato ṭhapetvā onāmitabhājane.
除了用餐的场合之外,是指已经吃过、已经谢绝之后再吃,那就属于除用餐场合之外的情况。三条波逸提,是按非剩余、非剩余想、疑、剩余想这四种情况中的三种来说的。吞咽时犯恶作,是指每吞咽一口就犯一次恶作。不过,如果那些食物是混合在一起的,那么无论为了当食物吃还是为了别的目的,接受后吞咽,都只是波逸提。所谓按他们被允许受用的方式,是指夜分药等被允许受用的方式:夜分药在口渴时用来止渴,七日药和尽形寿药则在相应的疾病生起时,用来平息那个病。这里说的就是这个意思。这吞咽也是身业;而由于口头上不让人说“尊者,请作剩余”,就构成不作的语业,所以说“生起等相状和第一咖提那衣学处相同”。关于作与不作:在这里,拒绝之后再吃,是作;应当知道,不作剩余,就是不作。
Aññatra bhuñjanavatthusminti bhuttāvinā pavāritena hutvā aññatra bhuñjanavatthusmiṃ. Tikapācittiyanti anatiritte anatirittasaññivematikaatirittasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Ajjhoharato ca dukkaṭanti ajjhoharato ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ. Sace pana āmisasaṃsaṭṭhāni honti, āhāratthāyapi anāhāratthāyapi paṭiggahetvā ajjhoharantassa pācittiyameva. Tesaṃ anuññātaparibhogavasenāti yāmakālikādīnaṃ anuññātaparibhogavasena, yāmakālikaṃ pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ, sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca tena tena upasametabbake ābādhe sati tassa upasamanatthanti vuttaṃ hoti. Idampi ajjhoharaṇato kāyakammaṃ, vācāya ‘‘atirittaṃ karotha bhante’’ti akārāpanena vacīkammanti āha ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevā’’ti. Kiriyākiriyanti ettha paṭikkhipitvā bhuñjanaṃ kiriyaṃ. Atirittassa akaraṇaṃ akiriyanti veditabbaṃ.
6. 第二自恣学处注释
6. Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā
“听闻之后”是指:由别人告知,或者由那个人自己告知之后而听闻。因为经中说“在已经吃过的时候,波逸提”,所以说“在吃饭结束的时候,波逸提”。
Sutvāvāti aññena vā teneva vā ārocitaṃ sutvā. ‘‘Bhuttasmiṃ pācittiya’’nti (pāci. 243) vuttattā bhojanapariyosāne pācittiya’’nti vuttaṃ.
7. 非时食学处注释
7. Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
这里说的“非时”:从太阳升起直到正午,这段时间是佛陀等圣者们一向惯行、常行的进食时间。除此之外就叫“非时”,意思是“时间已经过去”。所以说“时间已过”等等。正午那一刻也算在时间范围内。从正午之后开始,就不能嚼食或吃食了。匆匆喝下去或许可以,但不应该带着疑虑去做。为了知道时间的界限,应该设置时间标记。应当在时间范围内完成吃饭的事。“凡任何……乃至……嚼食或吃食”这句话,是在说明:像糖球、馍馍等由前食后食所做成的那些,在这里根本不必再说。所谓主食,就是五种主食。
Vikāleti ettha aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhiko, ayaṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo bhojanassa kālo nāma. Tadañño vikālo ‘‘vigato kālo’’ti katvā. Tenāha ‘‘vigate kāle’’tiādi. Ṭhitamajjhanhikopi (pāci. aṭṭha. 248-249) kālasaṅgahaṃ gacchati. Tato paṭṭhāya pana khādituṃ vā bhuñjituṃ vā na sakkā. Sahasā pivituṃ sakkā bhaveyya, kukkuccakena pana na kātabbaṃ. Kālaparicchedajānanatthañca kālatthambho yojetabbo. Kālabbhantareva bhattakiccaṃ kātabbaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci…pe… khādanīyaṃ vā’’ti iminā yaṃ tāva sakkhalimodakādi pubbaṇṇāparaṇṇamayaṃ, tattha vattabbameva natthīti dasseti. Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni.
“有因缘”是指渴等因缘存在的时候。所谓“罗玛塔咖”,是指罗玛塔咖比丘把食物吞下去又吐出来,只留在嘴里,从口门出去、从食道出去,这样才叫“罗玛塔咖”。但这里指的是吞下去又吐出来、只留在嘴里的情况。因此说“诸比丘,不应……”等。除了罗玛塔咖以外,其余已经吐出来的呕吐物,含在嘴里再咽下去,就有罪。如果并没有含着,而是自己顺着喉咙流下去,那就没问题。
Sati paccayeti pipāsādikāraṇe vijjamāne. Romaṭṭhakassāti romaṭṭhakassa bhikkhuno ajjhoharitvā uggiritvā mukheva ṭhapito bahi mukhadvārā viniggato bhojanassa maggā bahi niggato ‘‘romaṭṭho’’ti pavuccati. Idha pana ajjhoharitvā uggiritvā mukheva ṭhapitoti adhippeto. Tenāha ‘‘na ca, bhikkhave’’tiādi. Ṭhapetvā romaṭṭhakaṃ sesānaṃ āgataṃ uggāraṃ mukhe sandhāretvā gilantānaṃ āpatti. Sace pana asandhārentameva paragalaṃ gacchati, vaṭṭati.
8. 储藏食学处注释
8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā
“作、造作、行为”这三个词,从含义上说是同一个,以此说明“作”这个词具有“行为”的意思。正确地放置、安放,就是储藏。受取之后过了一夜,这就叫“受取后过夜”——以此说明,受取后过了一夜,这东西就成了没洗干净的状态。虽然夜分食并不是嚼食或主食,但根据“于夜分内储藏夜分食而食用,无犯”等说法,在那里如果过了夜分,也应该因为储藏的原因而犯波逸提罪,所以说“凡任何时食或夜分食”。现在为了说明“没洗干净的状态”,说了“凡以手指……”等。其中,“以手指摩擦时,凡有划痕显现”,意思是:对于以手指摩擦已洗之钵者,如果钵上显现出手指的划痕,那么这钵就是没洗干净的。然而在油色的钵上,手指的划痕会显现,那是无效的。Sneho就是油。Sandissati就是在粥上显现。Tādise pattepīti:即使是在这样的钵上,没有舍弃受取,自己或他人将食物取出,在未正确洗净的钵上。次日食用者犯波逸提,意思是:附着在钵上的、未舍弃受取,次日食用者犯波逸提。然而在已舍弃的钵上,次日食用者无犯。
‘‘Kāro karaṇaṃ kiriyāti atthato eka’’nti etena kārasaddassa bhāvatthataṃ dasseti. Sammā nidhānaṃ ṭhapanaṃ sannidhi. ‘‘Paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmitassetaṃnāma’’nti iminā paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmite imassa duddhotabhāvaṃ dasseti. Kiñcāpi yāmakālikaṃ khādanīyaṃ, bhojanīyaṃ vā na hoti, ‘‘anāpatti yāmakālikaṃ yāme nidahitvā bhuñjatī’’tiādi vacanato pana tatthāpi yāmātikkame sannidhipaccayā pācittiyena bhavitabbanti ‘‘yaṃ kiñci yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vā’’ti vuttaṃ. Idāni duddhotabhāvameva vibhāvetuṃ ‘‘yaṃ aṅguliyā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yaṃ aṅguliyā ghaṃsantassa lekhā paññāyatīti yaṃ pattaṃ dhotaṃ aṅguliyā ghaṃsantassa patte aṅgulilekhā paññāyati, so patto duddhoto hotīti attho. Telavaṇṇapatte pana aṅgulilekhā paññāyati, sā abbohārikā. Snehoti telaṃ. Sandissatīti yāguyā upari sandissati. Tādise pattepīti paṭiggahaṇaṃ avissajjitvā sayaṃ vā aññena vā bhojanaṃ nīharitvā na sammā dhote pattepi. Punadivase bhuñjantassa pācittiyanti patte laggaṃ avijahitappaṭiggahaṇaṃ hotīti dutiyadivase bhuñjantassa pācittiyaṃ. Pariccatte pana patte punadivase bhuñjantassa anāpatti.
所谓“凡食物”,就是指任何食物。所谓“确实没有舍弃”,是指以不顾念的方式舍弃,或者以对未受具足戒者无所期待地布施,这样才确实算是没有舍弃。所谓“净食”,是指哪怕只有一粒米那么少的净食。所谓“在不净中”,是指在不净的肉中。所谓“在其余中”,是指除人肉之外剩下的象肉、马肉、狗肉、蛇肉、狮肉、虎肉、豹肉、熊肉、鬣狗肉,以及没有审视过的、专门指定给的肉。律典中说“受取七日药、尽形寿药是为了食用,犯恶作”等等,既然对已储存的七日药、尽形寿药,即使在午前为了食用而吞咽也犯恶作,那么对夜分食,为了食用而吞咽时,也应当另有恶作,所以说“为了食用而吞咽的人,恶作与波逸提俱在”。所谓“在一切分别中”,是指在“吃净食的人”等等所说的一切分别中,还会再增加一个波逸提。这里要表达的意思是:在净食中,有两个波逸提;在人肉中,有偷兰遮加上两个波逸提;在其余不净肉中,有恶作加上两个波逸提。夜分食存在时,如果有因缘,用带食物的口吞咽,有两个波逸提;用不带食物的口,只有一个。为了食用而吞咽的人,在两种分别中都伴有恶作。
Yaṃ panāti yaṃ bhojanaṃ pana. Apariccattameva hīti anapekkhavissajjanena vā anupasampannassa nirapekkhadānena vā apariccattameva. Kappiya bhojananti antamaso ekasitthamattampi kappiyabhojanaṃ. Akappiyesūti akappiyamaṃsesu. Sesesūti manussamaṃsato avasesesu hatthiassasunakhaahisīhabyagghadīpiacchataracchamaṃsesu ceva appaṭivekkhite uddissakatamaṃse ca. Pāḷiyaṃ ‘‘sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’’tiādinā (pāci. 255) sannihitesu sattāhakālikayāvajīvikesu purebhattampi āhāratthāya ajjhoharaṇepi dukkaṭassa vuttattā yāmakālikepi āhāratthāya ajjhoharaṇepi visuṃ dukkaṭenāpi bhavitabbanti āha ‘‘āhāratthāya ajjhoharato dukkaṭena saddhiṃ pācittiya’’nti. Sabbavikappesūti ‘‘kappiyabhojanaṃ bhuñjantassā’’tiādinā vuttesu sabbesu vikappesu aparampi pācittiyaṃ vaḍḍhati. Idaṃ vuttaṃ hoti (pāci. aṭṭha. 253) – kappiyabhojane dve pācittiyāni, manussamaṃse thullaccayena saddhiṃ dve pācittiyāni, avasesesu pana akappiyamaṃsesu dukkaṭena saddhiṃ dve pācittiyāni. Yāmakālikaṃ sati paccaye sāmisena mukhena ajjhoharato dve pācittiyāni, nirāmisena ekameva. Āhāratthāya ajjhoharato vikappadvayepi dukkaṭena saddhinti.
“其余情况中”是指时食等之外的其他情形。“波逸提还会再增加”是说还会再多出一个波逸提。这里要表达的是:如果在非时吞咽,对于普通食物,因为储存的原因和非时食的原因,犯两个波逸提;对于不净肉中的人肉,则与土喇咤亚一起,共两个波逸提;对于其余情况,则与恶作一起,共两个波逸提。
Avasesesūti yāmakālikādito avasesesu. Pācittiyaṃ vaḍḍhatiyevāti aparampi pācittiyaṃ vaḍḍhatiyeva. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace vikāle ajjhoharati, pakatibhojane sannidhipaccayā ca vikālabhojanapaccayā ca dve pācittiyāni, akappiyamaṃsesu manussamaṃse thullaccayena saddhiṃ dve pācittiyāni, avasesesu dukkaṭena saddhiṃ dveti.
名叫贝拉塔西萨的,是那一千名结发苦行者当中的一位大长老。三波逸提:在储藏食物这件事上,按照储藏者、有储藏想而犹豫者、无储藏想者这三种情况,就有三种波逸提。混合:是指味道混合。因为正是针对味道混合的情况,才说“当天接受的东西,在适当的时候是允许的”等等。因此说了“所以”等话。这里所说的“未混合的味道”,是指没有混杂的味道。这是就着与冷粥等一起得到的熟酥块等来说的。“或已洗净”:这是就着与钵食一起得到的荜澄茄、肉豆蔻等果实,以及投进粥等里面施用的干姜等来说的。
Belaṭṭhasīso nāma jaṭilasahassassa abbhantare eko mahāthero. Tikapācittiyanti sannidhikārake sannidhikārakasaññivematikaasannidhikārakasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Saṃsaṭṭhānīti saṃsaṭṭharasāni. Sambhinnarasaṃ sandhāyeva hi ‘‘tadahupaṭiggahitaṃ kāle kappatī’’tiādi vuttaṃ. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi. Ettha ca asambhinnarasanti amissitarasaṃ. Idañca sītalapāyāsādinā saha laddhaṃ sappipiṇḍādikaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Sudhotaṃ vā’’ti idaṃ pana piṇḍapātena saddhiṃ laddhaṃ takkolajātiphalādiṃ, yāguādīsu pakkhipitvā dinnasiṅgīverādikañca sandhāya vuttaṃ.
“以彼”是指以七日药来说的。“那天受取”就是当天接受下来的,也就是用那天受取的东西。这个道理在“以两天受取的东西”等说法里也一样适用。“因此”是因为午前受取的也允许,所以说“因此”。所谓“受取的东西七天内可以用”,是在《药犍度》里说的:“诸比丘,以七日药的方式受取的尽形寿药,七天之内可以用,过了七天就不能用。”虽然文中没有提到在嘴里放一夜的情况,但因为只要放进嘴里就叫做储藏,所以说是“口储藏”。
Tenāti sattāhakālikena. Tadahu paṭiggahitaṃ assāti tadahupaṭiggahitaṃ, tena tadahupaṭiggahitena. Esa nayo ‘‘dvīhapaṭiggahitenā’’tiādīsupi. Tasmāti yasmā purebhattaṃ paṭiggahitampi vaṭṭati, tasmā. Paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappatīti vuttanti ‘‘sattāhakālikena, bhikkhave, yāvajīvikaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappati, sattāhātikkante na kappatī’’ti (mahāva. 305) bhesajjakkhandhake vuttaṃ. Kiñcāpi mukhe ekarattaṃ na vuttaṃ, tathāpi mukhe pakkhittameva yasmā sannidhi nāma hoti, tasmā ‘‘mukhasannidhī’’ti vuttaṃ.
四种净地:就是宣告净屋、牛棚等净屋、居士净屋、共许净屋这四种净屋。其中,所谓“宣告净屋”,是指在建屋时,周围站着的人说“我们建净屋,我们建净屋”,或者说“净屋,净屋”,这样安放第一块砖石柱等而成的屋,属于僧团或某一位比丘。凡是园林大部分没有围起来,或者完全没有围起来,那就叫作“牛棚等”。所谓“居士净屋”,是指除了比丘以外,由其他人说“我们施予净屋”而布施的,或者本来就属于他们所有的。“共许净屋”则是指通过羯磨语宣告之后建成的。那么,应当怎样了知这几种净屋的判定呢?所以说“这些的判定在《普端严》中已经说过”。
Catasso kappiyabhūmiyoti ussāvanantikā, gonisādikā, gahapati, sammutīti catasso kappiyakuṭiyo. Tattha ussāvanantikā (mahāva. aṭṭha. 295) nāma gehe kariyamāne samparivāretvā ṭhitehi ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vā ‘‘kappiyakuṭi kappiyakuṭī’’ti vā vadantehi ṭhapitapaṭhamiṭṭhakathambhādikā saṅghassa vā ekassa bhikkhuno vā kuṭi. Yo pana ārāmo yebhuyyena vā aparikkhitto hoti, sakalopi vā , so ‘‘gonisādī’’ti vuccati. Gahapatīti yā ṭhapetvā bhikkhuṃ sesehi ‘‘kappiyakuṭiṃ demā’’ti dinnā, tesaṃ vā santakā. Sammuti nāma kammavācāya sāvetvā katā. Kathaṃ panetāsaṃ vinicchayo jānitabboti āha ‘‘tāsaṃ vinicchayo samantapāsādikāyaṃ vutto’’ti.
9. 胜妙食学处注释
9. Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
“精美食物”这里是把中间的词省略了才这样说的,所以(注释者)说“与精美混合的”等等。所有被称为“水生者”的鱼,也就是“所谓鱼,名为水生者”,像这样在分别中说的特征,全都是鱼。凡是生在水中的,就称为鱼。依摩诃男学处——
‘‘Paṇītabhojanānī’’ti idaṃ majjhe padalopaṃ katvā niddiṭṭhanti āha ‘‘paṇītasaṃsaṭṭhānī’’tiādi. Sabbopi ‘‘odako’’ti vuttalakkhaṇo macchoti ‘‘maccho nāma odako vuccatī’’ti (pāci. 260) evaṃ vibhaṅge vuttalakkhaṇo, sabbopi maccho eva. Yo koci udake jāto maccho nāmāti vuttaṃ hoti. Mahānāmasikkhāpadenāti –
没有病的比丘,应当接受四个月的资具邀请,但有两种情况除外:再次邀请,以及常时邀请。如果超过这个限度还接受,就犯波逸提。
‘‘Agilānena bhikkhunā catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya aññatra niccapavāraṇāya. Tato ce uttari sādiyeyya, pācittiya’’nti –
这条学处(波逸提第306条)。这里说的是:按照僧团的做法,在邀请病人所需资具的场合,如果对夜数或药物作了限定——“只限这么多夜,只能请求这么多药物”——那么,超过了夜数的限度或药物的限度之后,如果以不是药物所需的方式请求药物,或者以其他药物所需的方式请求另一种药物,就说是犯波逸提。因此,没有病的人即使自认为有病,请求五种药物时,也就成了“以不是药物所需的方式请求药物”,所以说“应当依摩诃男学处来治罚”。
Iminā sikkhāpadena (pāci. 306). Ettha hi saṅghavasena gilānapaccayapavāraṇāya pavāritaṭṭhāne sace tattha rattīhi vā bhesajjehi vā paricchedo kato hoti ‘‘ettikāyeva rattiyo, ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānī’’ti, tato rattipariyantato vā bhesajjapariyantato vā uttari nabhesajjakaraṇīyena vā bhesajjaṃ, aññabhesajjakaraṇīyena vā aññaṃ bhesajjaṃ viññāpentassa pācittiyaṃ vuttaṃ. Tasmā agilāno gilānasaññīpi hutvā pañca bhesajjāni viññāpento nabhesajjakaraṇīyena bhesajjaṃ viññāpento nāma hotīti ‘‘mahānāmasikkhāpadena kāretabbo’’ti vuttaṃ.
如果有人不是为了当药来请求,而纯粹是为了自己吃,那就应该按“请求汤饭”这条学处来处理。因为《善见律》里已经说过:“请求纯净的酥油等物来吃的人,不犯波逸提,但在应学法中犯‘请求汤饭’的恶作。”所谓“应按请求汤饭来处理”,就是应当依“没有病的人不得请求汤或饭”等学处来处置,也就是说,应当以恶作来处置。这里说的“以此”,就是指以这条“精美食物”学处。
Yo pana nabhesajjatthāya viññāpeti, atha kho kevalaṃ attano bhuñjanatthāya, so sūpodanaviññattiyāyeva kāretabbo. Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ ‘‘suddhāni sappiādīni viññāpetvā bhuñjanto pācittiyaṃ nāpajjati , sekhiyesu sūpodanaviññattidukkaṭaṃ āpajjatī’’ti (pāci. aṭṭha. 259). Sūpodanaviññattiyā kāretabboti ‘‘na sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno’’tiādinā (pāci. 613) sikkhāpadena kāretabbo, dukkaṭena kāretabboti vuttaṃ hoti. Imināti iminā paṇītabhojanasikkhāpadena.
有人问:如果说“给酥油饭”,会怎么样?于是回答说“若说‘给酥油饭’……”等等。这里的意思是:只犯汤食请求的恶作。为什么?回答说“因为……”等等。那么,就像“精美食物”那样,“酥油饭”这个词为什么也不能这样确定地理解呢?因为含义不确定。也就是说,说“精美食物”时,“与精美之物混合的食物就是精美食物”这个意思可以确定地理解;但说“酥油饭”时,也可能被理解为“用酥油做成的饭就是酥油饭”,所以“与酥油混合的饭就是酥油饭”这个意思并不能确定地理解。这个道理在“给生酥饭”等说法中也一样。
‘‘Sappibhattaṃ dehī’’ti vutte kiṃ hotīti āha ‘‘sappibhattaṃ ‘dehī’ti vutte panā’’tiādi. Sūpodanaviññattiyā dukkaṭameva hotīti sambandho. Kasmāti āha ‘‘yasmā’’tiādi. Atha yathā ‘‘paṇītabhojanānī’’ti, evaṃ ‘‘sappibhatta’’nti idampi kasmā na viññāyatīti ce? Anekantikattā. Tathā hi ‘‘paṇītabhojanānī’’ti vutte ‘‘paṇītasaṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanānī’’ti ayamattho ekantato paññāyati, ‘‘sappibhatta’’nti vutte pana ‘‘sappimayaṃ bhattaṃ sappibhatta’’ntipi viññāyamānattā ‘sappisaṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ sappibhatta’’nti ayamattho na ekantato paññāyati. Esa nayo ‘‘navanītabhattaṃ dehī’’tiādīsupi.
按先前的方式,就是指“给了饭之后做成酥油再吃”这种先前的方式。如果说了“用酥油”,却只给其余的生酥等中的某一种,那就是错乱。无犯,是因为已经错乱,所以从一切罪中都无犯。有人说:“虽然无犯,但因为是由自己的行为所产生的,所以不应该吃。”以如法酥油,是指以如法肉类做的酥油。以非法酥油也是同样的道理。如法与非法只是就肉类而言,不是就酥油等而言。除了人脂油这一种之外,在一切乳、酪、酥、生酥、脂油中,并没有所谓的非法。
Purimanayenevāti ‘‘bhattaṃ datvā sappiṃ katvā bhuñjā’’ti purimeneva nayena. Sace pana ‘‘sappinā’’ti vutte kevalaṃ sesesu navanītādīsu aññatarena deti, visaṅketameva hoti. Anāpattīti visaṅketattā sabbāhiyeva āpattīhi anāpatti. ‘‘Kiñcāpi anāpatti, attano pana payogena nibbattattā na bhuñjitabba’’nti vadanti. Kappiyasappināti kappiyamaṃsasappinā. Esa nayo akappiyasappināti etthāpi. Kappiyākappiyatā hi maṃsānaṃyeva, na sappiādīnaṃ. Ṭhapetvā ekaṃ manussavasātelaṃ sabbesaṃ khīradadhisappinavanītavasātelesu akappiyaṃ nāma natthi.
即使受用时也只是恶作,因为这里并不涉及那种意图。如果不存在非法酥油,却按前面的方式把非法生酥等给他,说“做成酥油后吃吧”,那所给的仍然算是用非法酥油给的。就像有人说“用如法酥油给吧”,他却用非法酥油给,这就成了错乱;同样,在“说非法酥油时却用如法酥油给”等情形中,如果按顺序一一展开来说,也应当说明同样的道理;不过,由于简略地说也能让人明白,所以就略去详细展开的方式。应当知道,用这个方法可以对一切词句作出判定。这里的简略含义是:无论通过什么表示而得到某物,或者得到那物的根本,就算得到了那物。但如果给的是与经文所述相应或未提及的其他东西,那就是错乱。“或于异处”是指:在同一家中放的是酥油,而在另一处放的是生酥等等,如此在不同地方。
Paribhogepi dukkaṭameva idha anadhippetattāti adhippāyo. Sace asati akappiyasappimhi purimanayeneva akappiyanavanītādīni deti ‘‘sappiṃ katvā bhuñjā’’ti, akappiyasappināva dinnaṃ hoti. Yathā ca ‘‘kappiyasappinā dehī’’ti vutte akappiyasappinā deti, visaṅketaṃ, evaṃ ‘‘‘akappiyasappinā’ti vutte kappiyasappinā detī’’ti etthāpi paṭipāṭiyā ekamekaṃ vitthāretvā vuccamānepi ayamevattho vattabbo siyā, so ca saṅkhepenapi sakkā viññātunti vitthāranayaṃ hitvā imināva nayena sabbapadesu vinicchayo veditabboti vuttaṃ. Ayañhettha saṅkhepattho – yena yena viññatti hoti, tasmiṃ vā tassa mūle vā laddhe taṃ taṃ laddhameva hoti. Sace pana aññaṃ pāḷiyā āgataṃ vā anāgataṃ vā deti, visaṅketanti. Nānāṭṭhāne vāti tasmiṃyeva ghare sappiṃ, itarasmiṃ navanītantiādinā nānāṭṭhāne vā.
10. 齿木学处注释
10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
“以身”是指:用手等身体的任何部分,哪怕只是用脚趾去拿,也叫做“以身拿”。给东西的时候也是同样的道理。“以身所系属”是指:用钵等任何与身体相连的物品。给东西的时候也是同样的道理。用勺子等任何物品给出去,就是“以身所系属”给出去。“以任一”的意思是:或者用身体,或者用与身体相连的物品,或者用离身物。其中,“用离身物”是指:把东西从身体或与身体相连的物品上拿开,放在伸手可及的范围内,然后身体或与身体相连的物品正在拿取它,这就叫做“用离身物的方式”给出去。“它的”是指接受者的。“按所说的颠倒方式”是指按所说的相反方式。这里说的是:如果用身体、与身体相连的物品、离身物中的任何一种给出去时,用身体或与身体相连的物品去拿,这就叫做“已接受”。
Kāyenāti hatthādīsu yena kenaci sarīrāvayavena, antamaso pādaṅguliyāpi gaṇhanto kāyena gaṇhāti nāmāti veditabbo. Dānepi eseva nayo. Kāyappaṭibaddhenāti pattādīsu yena kenaci sarīrasambaddhena upakaraṇena. Dānepi eseva nayo. Kaṭacchuādīsu yena kenaci upakaraṇena dinnaṃ kāyappaṭibaddhena dinnaṃyeva hoti. Aññatarenāti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā nissaggiyena vāti attho. Tattha nissaggiyenāti (pāci. aṭṭha. 265) kāyato ca kāyappaṭibaddhato ca mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāye vā kāyappaṭibaddhe vā pātiyamānañhi nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma hoti. Tassāti paṭiggahitakassa. Vuttavipallāsavasenāti vuttassa paṭipakkhavasena. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena diyyamāne kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā gaṇhāti, etaṃ paṭiggahitaṃ nāmāti.
“可搬运”是指由中等力气的人来搬运,这就说明:在不能搬运的木板或石头上受取,是不成立的。“能持”是指能够支撑,这就说明:在细小的丁提尼迦叶等叶子上受取,是不成立的。“非于彼处生长的树叶”是指从生长处脱落下来的莲叶等,这就说明:即使用大的、原本生长在那里的莲叶或紫矿花叶等来受取,也不允许。因为那不算属于身体或与身体相连的东西。“就像对生长在那里的叶子一样”,对于绑在树桩上而安设的床座等,也是如此。难道用与身体相连之物再相连的东西,比如钵架等来受取时,受取不成立吗?那为什么这里只说以身体和与身体相连之物来受取,而没有说以与身体相连之物再相连的东西呢?所以说道:“与身体相连之物再相连的东西,在这里并不存在。”不过有些人说:“用支持物来受取,就叫作用与身体相连之物再相连的东西来受取,所以不允许。”这话只是说说而已。从义理上说,那一切其实都只是与身体相连的东西,本句要显示的就是这个意思。
Saṃhārimenāti thāmamajjhimena purisena saṃhārimena, iminā asaṃhārime phalake vā pāsāṇe vā paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dasseti. Dhāretuṃ samatthenāti sandhāretuṃ yoggena, iminā sukhumesu tintiṇikādipaṇṇesu paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dasseti. Atatthajātakarukkhapaṇṇenāti jātaṭṭhānato cutena paduminipaṇṇādinā, iminā pana mahantepi tatthajātake paduminipaṇṇe vā kiṃsukapaṇṇādimhi vā paṭiggahetuṃ na vaṭṭati. Na hi taṃ kāyappaṭibaddhasaṅkhaṃ gacchatīti dasseti. Yathā ca tatthajātake, evaṃ khāṇuke bandhitvā ṭhapitamañcādimhipi. Nanu paṭibaddhappaṭibaddhenāpi pattādhārādinā paṭiggaṇhantassa paṭiggahaṇaṃ ruhati, atha kasmā kāyakāyappaṭibaddhehiyeva paṭiggahaṇaṃ idha vuttaṃ, na paṭibaddhappaṭibaddhenāpīti āha ‘‘paṭibaddhappaṭibaddhaṃ nāma idha natthī’’ti. Keci pana ‘‘ādhārakena paṭiggahaṇaṃ kāyappaṭibaddhappaṭibaddhena paṭiggahaṇaṃ nāma hoti, tasmā na vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ vacanamattameva. Atthato pana sabbampi taṃ kāyappaṭibaddhameva hotīti dasseti.
生病的人,就是指生病的比丘。用嘴接受,是说因为没办法用手拿起来受用,所以就用嘴接受。从别人拿过来的容器里掉出来的碎屑也是可以的,因为是被拿过来的缘故,这是这句话的意思。
Akallakoti gilāno. Mukhena paṭiggaṇhātīti sahatthena gahetvā paribhuñjituṃ asakkonto mukhena paṭiggaṇhāti. Abhihaṭabhājanato patitarajampi vaṭṭati abhihaṭattāti adhippāho.
所谓“站在那里”,是指在那样伸手可及的范围内站着。所谓“凡”,是指那个负担。中等男子,是指力气中等的男子。律中制定的恶作,就是律藏里的恶作罪。把它给了未受具足戒者之后,是指乞食之后,或者到了精舍、或者到了会堂,把那乞来的食物给了未受具足戒者之后——这是按照先前意图相应的情况而说的。然而,因为并不是在“我要给未受具足戒者”这个念头刚一升起时,那食物就成了他的所有物,所以即使不给他而自己拿来受用,也是允许的。
Tasmiṃ ṭhatvāti tādise hatthapāse ṭhatvā. Yanti yaṃ bhāraṃ. Majjhimo purisoti thāmamajjhimapuriso. Vinaye paññattaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Taṃ anupasampannassa datvāti piṇḍāya caritvā vihāraṃ vā āsanasālaṃ vā gantvā taṃ bhikkhaṃ anupasampannassa datvā, idañca pubbābhogassa anurūpavasena vuttaṃ. Yasmā pana taṃ ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti cittuppādamattena taṃsantakaṃ nāma na hoti, tasmā vināpi tassa dānādiṃ paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.
关于泪、唾、鼻涕等这一句里:这里说的“泪”,就是眼里的水。“唾”,就是口水。“鼻涕”,是指从头顶内部变成腐臭痰状的东西,也就是脑髓融化后,从头顶的缝隙流下来,进入并充满鼻孔而停留在那里。由“等”这个字,还包括尿、粪、痰、齿垢、眼垢、耳垢,以及身体里生出的盐分。“从处所”是指从眼窝等处。如果在中间取,会怎样呢?所以说“叫做恶取”,意思就是取的方式很糟糕。“有果的”是指有果实。“或从那棵树上生出的有果树枝”,是指或从那棵树上生出的结果实的树枝。“恶行恶作”是指:因为做了被禁止、不应做的事,所以是恶行;做了这种恶行,就犯下恶作,这就是“恶行恶作”的意思。
Assukheḷasiṅghāṇikādīsūti ettha assu nāma akkhijalaṃ. Kheḷo nāma lālā. Siṅghāṇikāti antosīsato pūtisemhabhāvaṃ āpannaṃ matthaluṅgaṃ galitvā tālumatthakavivarena otaritvā nāsāpuṭe pūretvā ṭhitaṃ vuccati, ādisaddena muttakarīsasemhadantamalaakkhigūthakaṇṇagūthakānaṃ, sarīre uṭṭhitaloṇassa ca gahaṇaṃ. Ṭhānatoti akkhikūpādito. Antarā ce gaṇhāti, kiṃ hotīti āha ‘‘uggahitakaṃ nāma hotī’’ti, duṭṭhu gahitakaṃ nāma hotīti attho. Phalininti phalavantaṃ. Tatthajātakaphalinisākhāya vāti tasmiṃ rukkhe jātāya phalinisākhāya vā. Durupaciṇṇadukkaṭanti ‘‘na kattabba’’nti vāritassa katattā duṭṭhu āciṇṇaṃ caritanti durupaciṇṇaṃ, tasmiṃ dukkaṭaṃ durupaciṇṇadukkaṭañca āpajjatīti attho.
所谓“食”,就是被摄取的东西,凡是应当吞咽下去的,都可以叫食。不过这里指的是四种有时限的食,所以说“凡任何”等等。其中,从日出到正午这段时间可以受用,所以时限就到那时为止,这叫时限食。从日出到夜分结束之间,如果口渴,为了止渴可以饮用,所以以夜分为时限,这叫夜分限食。可以储存到七天再受用,所以以七天为时限,这叫七日限食。乃至一辈子都可以保存和受用,所以说到生命结束为止,这叫尽形寿食。因此说“其中”等等。
Āharīyatīti āhāro, ajjhoharitabbaṃ yaṃ kiñci, idha pana cattāri kālikāni adhippetānīti āha ‘‘yaṃ kiñcī’’tiādi. Tattha aruṇuggamanato yāva ṭhitamajjhanhikā bhuñjitabbato yāva kālo assāti yāvakālikaṃ. Aruṇuggamanato yāva yāmāvasānā pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ pātabbato yāmo kālo assāti yāmakālikaṃ. Yāva sattāhaṃ nidahitvā paribhuñjitabbato sattāhaṃ kālo assāti sattāhakālikaṃ. Yāvajīvampi pariharitvā paribhuñjitabbato yāva jīvaṃ etassāti yāvajīvikaṃ. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi.
在林中的根、叶、花、果等当中,先说“根”:像萝卜、芜菁、姜黄、生姜这类东西,在各地方按照人们日常的饮食习惯,可以作为嚼食或正食配料的、能铺开入菜的汤菜叶根。“叶”呢,就是萝卜、芜菁、姜黄、生姜这类植物的同类叶子。“花”呢,就是萝卜、芜菁这类植物的同类花。“果”呢,像波罗蜜、面包果这类,在各地方按照人们日常的饮食习惯,可以作为嚼食或正食配料的果实。“等”这个字,是用来包括块根之类的东西。
Vanamūlapattapupphaphalādīti ettha tāva mūlaṃ nāma mūlakakhārakacaccutambakādīnaṃ tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañceva bhojanīyatthañca pharaṇakaṃ sūpeyyapaṇṇamūlaṃ. Pattaṃ nāma mūlakakhārakacaccutambakādīnaṃ tādisaṃyeva pattaṃ. Pupphaṃ nāma mūlakakhārakādīnaṃ tādisaṃyeva pupphaṃ. Phalaṃ nāma panasalabujādīnaṃ tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañceva bhojanīyatthañca pharaṇakaṃ phalaṃ. Ādisaddena kandamūlādīnaṃ gahaṇaṃ.
芒果饮,是指用生芒果或熟芒果做成的饮料。其中,用生芒果制作时,要把嫩芒果等捣碎,放进水里,放在太阳底下靠日光晒熟,过滤之后,再加入当天受取的蜂蜜、糖、樟脑等调和而成。这样做成的,只在午前允许饮用。如果是未受具足戒的人做好的,拿到之后在午前受取,午前可以配着食物一起受用,午后也可以当作没有食物的饮料来受用,直到第二天日出时都允许。这个规则适用于一切饮料。
Ambapānanti (mahāva. aṭṭha. 300) āmehi vā pakkehi vā ambehi katapānaṃ. Tattha āmehi karontena ambataruṇādīni bhinditvā udake pakkhipitvā ātape ādiccapākena pacitvā parissāvetvā tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabbaṃ. Evaṃ kataṃ purebhattameva kappati. Anupasampannena kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati, pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭati. Esa nayo sabbapānesu.
其中,阎浮饮是用阎浮果做成的饮料。有核芭蕉饮是用有核的芭蕉果做成的饮料。无核芭蕉饮是用无核的芭蕉果做成的饮料。蜜树饮是用蜜树的天然汁液做成的饮料。不过这种饮料要掺水才可以用,纯汁不可以用。葡萄饮是把葡萄放在水里揉碎,像芒果饮那样做成的饮料。莲藕饮是把红睡莲、青睡莲等的莲藕揉碎做成的饮料。波楼沙果饮是用波楼沙果,像芒果饮那样做成的饮料。按照这个方式,竹笋饮等也应该这样理解。然而,所有这些饮料,凡是经过火煮的都不可以用,所以才说“用冷水”等话。在其余允许的果、叶、花汁中:除了谷物果实汁、煮熟的蔬菜汁、蜜树花汁之外,在其余依照“诸比丘,我允许一切果汁,唯独除去谷物果汁”等(《大品》300)所允许的果汁、叶汁、花汁中,也都可以用。
Tesu pana jambupānanti jambuphalehi katapānaṃ. Cocapānanti aṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Mocapānanti anaṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Madhukapānanti madhukānaṃ jātirasena katapānaṃ. Taṃ pana udakasambhinnaṃ vaṭṭati, suddhaṃ na vaṭṭati. Muddikāpānanti muddikā udake madditvā ambapānaṃ viya katapānaṃ . Sālūkapānanti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapānaṃ. Phārusakapānanti phārusakehi ambapānaṃ viya katapānaṃ. Imināva nayena vettapānādīni veditabbāni. Etāni ca pana sabbāni pānāni aggipākāni na vaṭṭanti. Tenāha ‘‘sītodakenā’’tiādi. Avasesesupianuññātaphalapattapuppharasesūti dhaññaphalapakkasākamadhukapuppharasato avasesesu ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sabbaṃ phalarasaṃ ṭhapetvā dhaññaphalarasa’’ntiādinā (mahāva. 300) anuññātakesu phalapattapuppharasesupi.
嚼食的作用,就是应该用嚼食来完成的事。不能维持,就是不能产生饱足。对于不是食物的水也生起食物想,是因为没有正确理解“应摄取食物”这句话在《句分别》(《波逸提》265)中所解释的含义,于是对不是食物的水也生起食物想而心生疑虑。关于齿木,则是因为把还没送入口中的齿木颠倒地想成“这根齿木已经送入口中了”,由此心生疑虑。随意饮用,就是不论受取或未受取,都随自己的意愿饮用。以齿木受用,是指以齿木作洁齿等用途,这里说明它的汁液不可以吞下去。
Khādanīyatthanti khādanīyena kattabbakiccaṃ. Neva pharatīti na nipphādeti. Anāhārepi udake āhārasaññāyāti ‘‘āhāraṃ āhareyyā’’ti padassa padabhājane (pāci. 265) vuttamatthaṃ sammā asallakkhetvā ‘‘āharīyatīti āhāro’’ti anāhārepi udake āhārasaññāya kukkuccāyantānaṃ. Dantapone ca ‘‘mukhadvāraṃ āhaṭaṃ ida’’nti saññāyāti mukhadvāraṃ anāhaṭampi dantaponaṃ ‘‘mukhadvāraṃ āhaṭaṃ idaṃ dantapona’’nti vipallatthasaññāya kukkuccāyantānaṃ. Yathāsukhaṃ pātunti paṭiggahetvā vā appaṭiggahetvā vā yathākāmaṃ pātuṃ. Dantaponaparibhogenāti dantakaṭṭhaparibhogena, dantadhovanādināti attho, iminā tassa pana rasaṃ gilituṃ na vaṭṭatīti dasseti.
四种大不净物:就是粪、尿、灰、土(《大品》268)。因为“依住处等而变成丑恶的东西”,所以叫不净物;或者因为不是正常的食物,所以叫不净物,也就是“变成丑恶的东西”的意思。有因缘时:就是有原因的时候,意思是被蛇咬的时候。烟等非日常取用状态:就是烟、花、香、齿垢等不是日常取用的状态。
Cattāri mahāvikaṭānīti gūthaṃ, muttaṃ, chārikā, mattikā (mahāva. 268) ca ‘‘āsayādivasena virūpāni jātānī’’ti katvā vikaṭānīti vā apakatibhojanattā vikaṭāni ‘‘virūpāni jātānī’’ti vā attho. Sati paccayeti kāraṇe sati, sappadaṭṭheti attho. Dhūmādiabbohārikābhāvoti dhūmapupphagandhadantakhayādiabbohārikābhāvo.
裸行者学处的注释
1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā
裸行者:指任何已经出家、裸体修行的出家人。游方者:除了比丘和沙弥之外,其余任何已经出家的人。女游方者:除了比丘尼、在学尼和沙弥尼之外,其余任何已经出家的女性。这一切都应当知道是外道。所以说“这些裸行者等外道”。
Acelakassāti yassa kassaci pabbajjāsamāpannassa naggassa. Paribbājakassāti ṭhapetvā bhikkhuñca sāmaṇerañca avasesassa yassa kassaci pabbajjāsamāpannassa. Paribbājikāyāti ṭhapetvā bhikkhuniṃ, sikkhamānaṃ, sāmaṇeriñca avasesāya yāya kāyaci pabbajjāsamāpannāya. Ete ca sabbe aññatitthiyā veditabbā. Tenāha ‘‘etesaṃ acelakādīnaṃ aññatitthiyāna’’nti.
“他们”是指外道。“放下钵”是指放下装满食物的钵。“外涂物”是指油等。
Tesanti aññatitthiyānaṃ. Bhājanaṃ nikkhipitvāti āmisabharitaṃ bhājanaṃ nikkhipitvā. Bāhirālepanti telādiṃ.
裸行者等人,因为在这里就被认为是外道;
因此,以外道的名义,作了三种划分。
对于非外道的裸行者,以及同样持有外道标志的人;
判定为:对在家人亦(及)对比丘是允许的。
以非外道之心,却持有外道的形相;
布施给入流者等人,是允许的,这是我们的主张。
Acelakādayo yasmā, titthiyāva matā idha; Tasmā titthiyanāmena, tikacchedo kato tayo. Atitthiyassa naggassa, tathā titthiyaliṅgino; Gahaṭṭhassāpi bhikkhussa, kappatīti vinicchayo. Atitthiyassa cittena, titthiyassa ca liṅgino; Sotāpannādino dātuṃ, kappatītīdha no mati.
2. 遣离学处的注释
2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā
村或镇:这里即使是城市,也已经被“村”这个说法涵盖进去了,应当这样理解。将进入:这里省略了“去”这个字;或者是由于未加注意,或者不知道那个女人就在那个村里,对比丘说“来,贤友,我们进村或镇乞食吧”,然后就带他去了。任何食物:粥等任何食物。应打发走:看到适合自己玩乐的女人后,应把(同行比丘)打发走、遣送走。因此说“与女人一起”等等。用“等”字涵盖了其余所说的,即身门和语门的违犯。说了“去”等话:说“去,贤友,和你一起说话或坐着,我不舒服;我一个人说话或坐着,才舒服”(《波逸提》275)。这纯粹是不良行为:这里说的就是像笑等这样的不良行为。不是其他适当的理由:除了所说的这类不良行为之外,不是以“两人一起不能住”等其他适当理由为原因。这是它的意思。应有:打发者的。他:被打发的那个人,就是他。
Gāmaṃ vā nigamaṃ vāti ettha nagarampi gāmaggahaṇeneva gahitanti daṭṭhabbaṃ. Pavisissāmāti ettha gahetvā ‘‘gantvā’’ti pāṭhaseso, asamannāhāro vā tassā itthiyā tasmiṃ gāme sannihitabhāvaṃ ajānanto vā ‘‘ehāvuso, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti bhikkhuṃ gahetvā gantvāti attho. Yaṃ kiñci āmisanti yāguādikaṃ yaṃ kiñci āmisaṃ. Uyyojeyyāti attano kīḷānurūpaṃ itthiṃ disvā uyyojeyya pahiṇeyya. Tenāha ‘‘mātugāmena saddhi’’ntiādi. Ādisaddena vuttāvasesaṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Gacchā’’tiādīni vatvāti ‘‘gacchāvuso, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekakassa me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti (pāci. 275) vatvā. Etaṃ anācāramevāti etaṃ yathāvuttaṃ hasanādianācārameva. Na aññaṃ patirūpaṃ kāraṇanti ṭhapetvā vuttappakāraṃ anācāraṃ ubhinnaṃ ekato na yāpanādiṃ aññaṃ patirūpakāraṇaṃ paccayaṃ karitvā na hotīti attho. Assāti uyyojakassa. Soti yo uyyojito, so.
“未受具足戒者”是指沙弥。他们解释说,这里所说的“未受具足戒者”就是指这个人。“两者”则是指受具足戒者和未受具足戒者这两种人。“把嗔怒的教令加在人身上”(《波逸提注》277):这里的“嗔”就是愤怒,它的教令、命令就是“嗔怒的教令”,把这种教令加在人身上就是这句话的意思。也就是说,怀着愤怒,想要“也许他会被这样逼迫而离开”,于是在站立、坐下等场合指出他的过失,说:“诸位,看看这个人站着、坐着、向前看、向旁边看的样子,站着像根木桩,坐着像条狗,像猴子一样东张西望。”像这样说不中听的话,就是这里所说的内容。不过,如果是以清净心这样说的话,就没有过失。“如此等等”:这里的“等”字涵盖了以下情形:看见贵重物品后,为了让他“生起贪心”而把他打发走;看见女人后,为了让他“生起不喜”而把他打发走;为了病人、侍者或寺院守护者,叫他去取粥、饭或嚼食而把他打发走;以及“并非想要行为不端,在有应作之事时把他打发走”(《波逸提》278)——这些都被“等”字包含在内。
Anupasampanneti sāmaṇere. Sova idha anupasampannoti adhippetoti vadanti. Ubhinnampīti upasampannassa vā anupasampannassa vāti dvinnampi. Kalisāsanāropaneti (pāci. aṭṭha. 277) kalīti kodho, tassa sāsanaṃ āṇaṃ kalisāsanaṃ, tassāropaneti attho, ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ, khāṇu viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ amanāpavacanassa bhaṇaneti vuttaṃ hoti. Suddhacittena panevaṃ bhaṇane doso natthi. Evamādīhīti ettha ādisaddena ‘‘mahagghaṃ bhaṇḍaṃ passitvā lobhadhammaṃ uppādessatī’’ti uyyojeti, ‘‘mātugāmaṃ passitvā anabhiratiṃ uppādessatī’’ti uyyojeti, ‘‘gilānassa vā ohiyyakassa vā vihārapālassa vā yāguṃ vā bhattaṃ vā khādanīyaṃ vā nīharā’’ti uyyojeti, ‘‘na anācāraṃ ācaritukāmo sati karaṇīye uyyojetī’’ti (pāci. 278) etesaṃ gahaṇaṃ.
3. 有食学处注释
3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
“共食”这个词是依外在含义构成的复合词,其中两个词里的u音都省略了,所以说“与两个人在一处”等等。这里“与两个人在一处”指的是妻子和丈夫,也就是与这两个人在一处。或者,“食”是指应当被吃的东西,女人和男人与之同在,所以叫“共食”,因此说“或者”等等。“被贪缠住的人”是指有性交意图的人。“卧室”就是睡觉的房间,意思是住处。“大的”是指大的卧室。“门框旁的小”是指从门柱旁边隔出来的小间,或者不管怎样建的小卧室。“越过中间而坐”是指越过脊梁而坐。所谓“小”卧室,宽度是五肘,它中间的位置距离门框只有二肘半;所以在这样的卧室里,离开门框一肘的距离而坐,就叫作越过脊梁而坐。这样坐着,也就叫作越过中间而坐。因此圣典里说“越过脊梁而坐”。这里所谓的“有心”,不应理解为进入时的心,而应当以坐下时的心来理解。
‘‘Sabhojane’’ti bāhiratthasamāsoyaṃ, ubhasadde ukārassa ca lopoti āha ‘‘saha ubhohi janehī’’tiādi. Tattha ubhohi janehīti jāyā ca pati cāti ubhohi janehi. Bhuñjitabbanti vā bhojanaṃ, itthī ca puriso ca, tena saha vattatīti sabhojananti āha ‘‘atha vā’’tiādi. Rāgapariyuṭṭhitassāti methunādhippāyassa. Sayanigharanti sayanīyagharaṃ, vāsagehanti attho. Mahallakassāti mahallakassa sayanigharassa. Piṭṭhasaṅghāṭatoti dvārabāhato khuddakassavāti yathā tathā vā katassa khuddakassa sayanigharassa. Vemajjhaṃ atikkamitvā nisīdeyyāti piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisīdeyya. Khuddakaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.280) nāma sayanigharaṃ vitthārato pañcahatthappamāṇaṃ hoti, tassa ca majjhimaṭṭhānaṃ piṭṭhasaṅghāṭato aḍḍhateyyahatthappamāṇameva hoti, tasmā tādise sayanighare piṭṭhasaṅghāṭato hatthapāsaṃ vijahitvā nisinno piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisinno nāma hoti. Evaṃ nisinno ca vemajjhaṃ atikkamitvā nisinno nāma hoti. Tena vuttaṃ pāḷiyaṃ ‘‘piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisīdatī’’ti (pāci. 281). Sacittakañcettha anupavisitvā nisīdanacittena daṭṭhabbaṃ.
第四至第五:关于隐蔽遮覆处与隐蔽独坐的学处注释
4-5. Rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā
第四和第五学处中凡是应当说明的内容,全部都已经在不定二法中讲过了,所以说:其余的说法方式,应当依照不定二法中所说的方式来理解。
Catutthapañcamasikkhāpade yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ aniyatadvaye vuttamevāti āha ‘‘seso kathānayo aniyatadvaye vuttanayeneva veditabbo’’ti.
关于隐蔽处覆藏与隐蔽处独坐这两条学处的注释,到此结束。
Rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
第六,关于品行学处的注释
6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā
在内近行界的可见范围内看见比丘:意思是,有人站在那里,对某些家族生起了亲近之心,从那时起继续前行,在内近行界的可见范围内或路过或迎面看见比丘。以平常说话的方式:就是用站在十二肘范围内能听得到的那种声音说话,不需要从这里到那里去找人再告知。因为如果还得那样去找,那实际上就是不存在的人。所以经文说“那样的”等等。没有询问,就是没有告知。
Antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvāti yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya gacchanto antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ passe vā abhimukhe vā disvā. Pakativacanenāti yaṃ dvādasahatthabbhantare ṭhitena sotuṃ sakkā, tādisena vacanena, ito cito ca pariyesitvā ārocanakiccaṃ pana natthi. Yo hi evaṃ pariyesitabbo, so asantoyeva. Tenāha ‘‘tādisa’’ntiādi. Anāpucchitvāti anārocetvā.
内园、比丘尼住处、外道卧处、退回处、施食家”中,“内园”指位于村内的精舍。“退回处”指座堂。“施食家”指受邀之家,或者施与筹食等的施主家。“于危难中”指生命与梵行遇到障碍之时。关于“作与不作”,应知在诸家族中从事行持为“作”,不询问为“不作”。
Antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanabhattiyagharānīti ettha antarārāmanti antogāme vihāro. Paṭikkamananti āsanasālā. Bhattiyagharanti nimantitagharaṃ vā salākabhattādidāyakānaṃ vā gharaṃ. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu. Kiriyākiriyanti ettha kulesu cārittāpajjanaṃ kiriyaṃ, anāpucchanaṃ akiriyanti veditabbaṃ.
7. 摩诃男学处注释
7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā
这一切都是根据事例本身来说的,也就是“没有生病的比丘可以接受四个月药资具的邀请,除了再次邀请以外,除了常邀请以外”(《波罗提木叉》306)。这全部都是依据被称为学处因缘的事例而说的。因为在那个事例中,摩诃男族人以“尊者,我愿意用药物邀请僧团四个月”等语,用极其丰盛的药物作了四个月的邀请,又作了再次邀请和常邀请。所以世尊正是根据那个事例而这样说,这就是所说的意思。“除了再次邀请以外”是指如果有再次邀请,则除开它。“除了常邀请以外”在这里也是同样的道理。但如果那些也存在,则还是可以接受,这是意趣。因此说“这里的意思是这样的”等。在那里,即在三种邀请中。或者以药物作了限定,即通过“酥、油”等这样的名称,或者通过“钵他、那利、阿勒迦”等这样的量,或者通过“应当乞求这么多药物”,以药物作了限定。非需药事者,即使以混合饭也能维持,就成为非需药事。其他药物,即用酥邀请后,油;用阿勒迦邀请后,斗。
Sabbañcetaṃvatthuvasena vuttanti ‘‘agilānena bhikkhunā catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya aññatra niccapavāraṇāyā’’ti (pāci. 306) etaṃ sabbaṃ sikkhāpadanidānasaṅkhātassa vatthuno vasena vuttaṃ. Tattha hi mahānāmena sakkena ‘‘icchāmahaṃ, bhante, saṅghaṃ catumāsaṃ bhesajjena pavāretu’’ntiādinā (pāci. 303) ussannussannena ca bhesajjena catumāsaṃ puna niccaṃ pavāraṇā katā, tasmā bhagavatā tassa vasena evaṃ vuttanti vuttaṃ hoti. Aññatra punapavāraṇāyāti yadi punapavāraṇā atthi, taṃ ṭhapetvā. Aññatra niccapavāraṇāyāti etthāpi eseva nayo. Yadi pana tāpi atthi, sāditabbāvāti adhippāyo. Tenāha ‘‘ayaṃ panettha attho’’tiādi. Tatthāti tissaṃ pavāraṇāyaṃ. Bhesajjehi vā paricchedo kato hotīti ‘‘sappi tela’’nti evamādinā nāmavasena vā ‘‘patthena nāḷiyā āḷhakenā’’tiādinā parimāṇavasena vā ‘‘ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānī’’ti bhesajjehi paricchedo kato hoti. Nabhesajjakaraṇīyeti missakabhattenāpi ce yāpetuṃ sakkoti, nabhesajjakaraṇīyaṃ nāma hoti. Aññaṃ bhesajjanti sappinā pavārito telaṃ, āḷhakena pavārito doṇaṃ.
如实说明之后,就是如实禀告:“我们接受了您这些药的邀请,但我们还需要这种药和那种药;您邀请我们受用的那些夜晚已经过去了,我们仍然需要药。”能这样提出请求的,只有病人,其他人不行。
Yathābhūtaṃ ācikkhitvāti ‘‘imehi tayā bhesajjehi pavāritamhā, amhākañca iminā ca iminā ca bhesajjena attho, yāsu tayā rattīsu pavāritamhā, tā rattiyo vītivattā, amhākañca bhesajjena attho’’ti yathābhūtaṃ ārocetvā. Evañca viññāpetuṃ gilānova labhati, na itaro.
8. 出征军学处注释
8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā
“四支军”是指象、马、车、步这四支,因为这四支属于这支军队,所以叫四支军,也就是那支有四支的军队。“十二人配一头象,三人配一匹马,四人配一辆车,四名持弓箭的步兵”,这是最低限度具备四支的军队,这才叫作“军”,意思就是这样的军队。“舍弃了它”:是指被什么东西遮住,或者下到低处而看不见了,本来站在这里就能看见,却舍弃了那个能看见的范围,去了别的地方。
Caturaṅgininti hatthiassarathapattīti cattāri aṅgāni etissāti caturaṅginī, taṃ caturaṅginiṃ. ‘‘Dvādasapuriso hatthī, tipuriso asso, catupuriso ratho, cattāro purisā sarahatthā pattī’’ti (pāci. 314) ayaṃ pacchimakoṭiyā caturaṅgasamannāgatā senā nāma, īdisaṃ senanti attho. Taṃ pana vijahitvāti kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissati, idha ṭhatvāna sakkā daṭṭhunti taṃ dassanūpacāraṃ vijahitvā aññaṃ ṭhānaṃ gantvā.
“观察军阵的事情”是指为了看军队而前往这件事。也可以这样读。在象等四支中,“每一”是指在象、马、车、步这四支中,每一支,甚至哪怕只有一头载着一个人的象,或哪怕只有一名持弓箭的步兵,这就是这里的意思。“随行”是指国王前往园林或河流时,军队就这样跟着去。“像这样的因缘”是指存在“舅父在军中生病”等类似合适理由的时候。“在危难中”是指在生命或梵行遇到障碍时,心想“去那里就能脱险”而前往,不算犯戒。
Senādassanavatthusminti senaṃ dassanāya gamanavatthusmiṃ. Ayameva vā pāṭho. Hatthiādīsu ekamekanti hatthiādīsu catūsu aṅgesu ekamekaṃ, antamaso ekapurisāruḷhahatthimpi ekampi sarahatthaṃ purisanti attho. Anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati, evaṃ anuyyuttā hoti. Tathārūpappaccayeti ‘‘mātulo senāya gilāno hotī’’tiādike (pāci. 312) anurūpakāraṇe sati. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu ‘‘ettha gato muccissāmī’’ti gacchato anāpatti.
9. 军中住宿学处注释
9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā
被切断通行:如同通行被切断那样,军队被敌军切断了通行。被某人阻挡:指被敌人、或国王、或某个人所阻挡。
Paṭisenāruddhāyāti yathā sañcāro chijjati, evaṃ paṭisenāya ruddhāya senāya. Kenaci palibuddhassāti verikena vā issarena vā kenaci ruddhassa.
10. 战场学处注释
10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā
“会战之处”就是战场。“知道军队的数量”是指他们知道军队的组成部分:“这么多象、这么多马、这么多车、这么多步兵。”就像“诸比丘,我允许以寺院之数”等说法里,这里的“数”是部分的意思。所以他说“军队计数之处,这就是意思”。“军队的布阵”是指“从这里布置象,从这里布置马,从这里布置车,从这里布置步兵”,也就是把军队排列开来,摆成阵势,这就是意思。所以他说“这叫做军队的驻扎”。“十二人之象”是指四位骑乘者,每条腿各两位守护者,如此共十二人的象;“三人之马”是指一位骑乘者,两位护腿者,如此共三人的马;“四人之车”是指一位御者,一位战士,两位护轴者,如此共四人的车。
Sampahāraṭṭhānassāti yuddhabhūmiyā. Balassa aggaṃ jānantīti ‘‘ettakā hatthī, ettakā assā, ettakā rathā, ettakā pattī’’ti (pāci. 324) balassa koṭṭhāsaṃ jānanti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vihāraggenā’’tiādīsu (cūḷava. 318) viya koṭṭhāsattho hettha aggasaddo. Tenāha ‘‘balagaṇanaṭṭhānanti attho’’ti. Senāya viyūhanti ‘‘ito hatthī hontu, ito assā hontu, ito rathā hontu, ito pattī hontū’’ti (pāci. 324) senāya ṭhapanaṃ, rāsiṃ katvā ṭhapananti attho. Tenāha ‘‘senāsannivesassetaṃ nāma’’nti. Dvādasapuriso hatthīti cattāro ārohakā, ekekapādarakkhakā dve dveti evaṃ dvādasapuriso hatthī. Tipuriso assoti eko ārohako, dve pādarakkhakāti evaṃ tipuriso asso. Catupuriso rathoti eko sārathi, eko yodho, dve āṇirakkhakāti evaṃ catupuriso rathoti.
1. 饮酒学处注释
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
把面粉等原料做成的醉人饮品称为酒,意思是用面粉、糕、饭、酵母、配料做成的醉人饮品就是酒。这里说的是:面粉酒、糕酒、饭酒、投酵母酒、配料和合酒,这五种就叫作酒。其中,把面粉放进容器里,加入相应的水,揉捏后做成的,就是面粉酒。其余几种也是这样。所谓酵母,是指那种酒的种子。那些也被称为酒丸的东西,投进去后做成的,就是投酵母酒。用诃梨勒、芥子等各种配料和合而成的,就是配料和合酒。
Piṭṭhādīhikataṃ majjaṃ surāti piṭṭhapūvaodanakiṇṇasambhārehi kataṃ majjaṃ surāti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – piṭṭhasurā, pūvasurā, odanasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttāti (pāci. 328) imāni pañca surā nāmāti. Tattha piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā piṭṭhasurā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.326-328). Evaṃ sesāsupi. Kiṇṇāti pana tassā surāya bījaṃ vuccati. Ye ‘‘surāmodakā’’tipi vuccanti, te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā. Harītakisāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā.
用花等做成的酒叫果酒,意思是说,用花、果、蜜、糖块等原料做成、又放久了的,叫果酒。这里要说明的是:花酒、果酒、蜜酒、糖酒、混合原料酒,这五种就叫果酒。其中,把蜜树、棕榈、椰子等的花汁放久了,就是花酒。波罗蜜等果实的汁,是果酒。葡萄汁是蜜酒。不过《善见律》里说:“所谓果酒,是把葡萄等果实压碎,用它们的汁做成的。所谓蜜酒,是用葡萄的天然汁做成的,也可以用蜂蜜来做,经中是这样说的。”甘蔗汁是糖酒。诃梨勒、余甘子、苦味药材等各种不同原料的汁放久了,就是混合原料酒。在这里应当知道,酒和果酒虽然都用混合原料,但压碎后做成的叫酒,只是放久了的叫果酒,它们的差别就是这样。从种子开始,是指从准备好原料放进瓮里的那时起,以及从棕榈、椰子等花汁刚取出的新鲜时候起。
Pupphādīhi kato āsavo merayanti pupphaphalamadhuguḷasambhārehi kato ciraparivāsito merayanti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – pupphāsavo, phalāsavo, madhvāsavo, guḷāsavo, sambhārasaṃyuttoti pañcamerayaṃ nāmāti. Tattha madhukatālanāḷikerādi puppharaso ciraparivāsito pupphāsavo. Panasādiphalaraso phalāsavo. Muddikāraso madhvāsavo. Samantapāsādikāyaṃ pana ‘‘phalāsavo nāma muddikāphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato, makkhikāmadhunāpi karīyatīti vadantī’’ti (pāci. aṭṭha. 328) vuttaṃ. Ucchuraso guḷāsavo. Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto. Ettha ca surāya, merayassa ca samānepi sambhārasaṃyoge madditvā katā surā, ciraparivāsitamattena merayanti evamimesaṃ nānākaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato ceva tālanāḷikerādīnaṃ puppharasassa abhinavakālato ca paṭṭhāya.
“盐酸饮”或者“酸汤”,这两种是用许多药物调制成的特殊酒类。“为了摄取香气”,就是为了摄取芳香的性质。这里应当知道,因为不了解事相,所以属于无心而犯。由于唯有以不善心来饮用,所以是世间所呵责的。至于这里应当说明的内容,全都和第一波罗夷注释中所说的方式一样。
Loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vāti ime dve anekehi bhesajjehi abhisaṅkhatā āsavavisesā. Vāsaggāhāpanatthanti sugandhabhāvagāhāpanatthaṃ. Vatthuṃ ajānanatāya cettha acittakatā veditabbā. Akusaleneva pātabbatāya lokavajjaṃ. Yaṃ panettha vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāya vuttanayameva.
2. 指戳学处注释
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
“以嬉笑之意”是指以嬉戏玩耍之意,这里是在否定身体接触的意图。
Hasādhippāyassāti khiḍḍādhippāyassa, iminā kāyasaṃsaggādhippāyaṃ paṭikkhipati.
在这里,如果比丘以嬉笑的意图触碰比丘尼,比丘犯恶作。同样,比丘尼触碰比丘也一样,所以经文说“在这里,比丘尼触碰比丘、比丘触碰比丘尼,都只是未受具戒者而已”。关于“在身体所系属物等一切处”,意思是“用身体触碰身体所系属物,用身体所系属物触碰身体,用身体所系属物触碰身体所系属物,用应舍物触碰身体,用应舍物触碰身体所系属物,用应舍物触碰应舍物”,在所有这些情况下都一样。关于“有应作之事而触碰”,是指因为有应作之事而触碰男子,不犯。但女子即使有应作之事,也不可以触碰。
Ettha ca bhikkhunimpi hasādhippāyena phusato bhikkhussa dukkaṭaṃ. Tathā bhikkhumpi phusantiyā bhikkhuniyāti āha ‘‘idha pana bhikkhunīpi bhikkhussa, bhikkhu ca bhikkhuniyā anupasampanno evā’’ti. Kāyappaṭibaddhādīsu sabbatthāti ‘‘kāyena kāyappaṭibaddhe, kāyappaṭibaddhena kāye, kāyappaṭibaddhena kāyappaṭibaddhe, nissaggiyena kāye, nissaggiyena kāyappaṭibaddhe, nissaggiyena nissaggiye’’ti (pāci. 332) sabbattha. Sati karaṇīye āmasatoti sati karaṇīye purisaṃ āmasato anāpatti. Itthī pana sati karaṇīyepi āmasituṃ na vaṭṭati.
3. 戏笑学处注释
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
“踝骨以上”,是指以踝骨上方为量度。“以嬉戏为目的”,就是出于玩耍的心态。“无论用哪个肢体”,是指用手、脚等任何一个肢体。“同样以船嬉戏”,意思是划桨、掌舵等来驾船,或者把船拖上岸边,都犯恶作。
Uparigopphaketi gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe. Hasādhippāyoti kīḷādhippāyo. Yena yena aṅgenāti hatthapādādīsu yena yena aṅgena. Tathā nāvāya kīḷatoti phiyārittādīhi nāvaṃ pājentassa vā tīre ussārentassa vā dukkaṭanti attho.
4. 不恭敬学处注释
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
这里的不恭敬有两种:对人的不恭敬和对法的不恭敬。所以经文说“对人或者……”等等。其中,如果一位比丘在被具足戒者依据戒律告诫时,心里想:“这个人是被举罪的人、被轻蔑的人、被指责的人,他的话不会被当回事。”这样做出不恭敬,就叫作对人的不恭敬。但如果有人在被依据戒律告诫时,心里想:“这些说法终将消失、毁灭、不见。”或者不想学那些法而做出不恭敬,这就叫作对法的不恭敬。因此经文说“所以……”等等。
Duvidhañhettha anādariyaṃ puggalānādariyañca dhammānādariyañcāti āha ‘‘puggalassa vā’’tiādi. Tattha yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno ‘‘ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā, imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī’’ti (pāci. 342) anādariyaṃ karoti, ayaṃ puggale anādariyaṃ karoti nāma. Yo pana paññattena vuccamāno ‘‘kathāyaṃ nasseyya vā vinasseyya vā antaradhāyeyya vā’’ti, taṃ vā nasikkhitukāmo anādariyaṃ karoti, ayaṃ dhamme anādariyaṃ karoti nāma. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi.
“这不导向削减烦恼”——正确地把烦恼削掉,就叫削减,也就是少欲;而这不导向那个目的。用“等”这个字,包含了“这不导向头陀行,不导向令人信乐,不导向减损,不导向精进策励”(波逸提343)。“以未制定者”:指经由经典或阿毗达摩所传来的。“以传承所来”:从结集时起,由大迦叶等师长代代传承而来。然而,如果取一种应受呵责的师长传承,比如“因为甘蔗汁是七日药,它的糖浆是终生药,两者结合就是甘蔗杖,所以非时食甘蔗杖,就像糖块、余甘子一样,是允许的”,然后拿这种说法来讲“这是我们的师长传承、是询问所得”,那就是有罪。
Idaṃna sallekhāya saṃvattatīti sammā kilese likhatīti sallekho, appicchatā, tadatthaṃ nayidaṃ saṃvattati. Ādisaddena ‘‘idaṃ na dhutatthāya saṃvattati, na pāsādikatāya, na apacayāya, na vīriyārambhāya saṃvattatī’’ti (pāci. 343) idaṃ saṅgaṇhāti. Apaññattenāti sutte vā abhidhamme vā āgatena. Paveṇiāgatanti saṅgītikālato paṭṭhāya mahākassapādiācariyaparamparāya āgataṃ. Sace pana yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītakaṃ viyāti evamādikaṃ gārayhācariyuggahaṃ gahetvā ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchā’’ti bhaṇati, āpattiyeva.
5. 恐吓学处注释
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
“色等”是指可怕的色、声、香、味、触。“可怕的谈论”是指与盗贼险道、野兽险道、夜叉险道有关的谈论。
Rūpādīnīti bhayānakāni rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni. Bhayānakakathanti corakantāravāḷakantārapisācakantārappaṭisaṃyuttakathaṃ.
第六,火学处注释
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
“无病”是指:一个人没有烦恼之火也过得安乐,这样的人在这里就叫作“无病”。“光”就是火。
Agilānoti yassa vinā agginā phāsu hoti, so idha agilāno nāma. Jotinti aggiṃ.
“跋祇”是这样一个名字的地方。名叫跋祇的那些地方王族子弟,他们居住的某一个地方,在俗语中也叫作“跋祇”。因此说“跋祇,就是这样一个名字的地方”。同样,“拾起掉落的火把”的意思是:当火把正在燃烧而掉落时,把它拾起来,这样做就是恶作。这里“彼”指的就是那个恶作。“未熄灭”,指火把还没有熄灭。“在有灯火的火房等处”,意思是:在点灯、烧火、煮饭、蒸东西等产生火光的地方,或者在火堂里生火,这样做不犯戒。“像这样的因缘”,是说除了灯等之外,在其它类似的因缘中也是如此。“在危难时”,是指遭到凶恶野兽、非人等伤害的时候。
Bhaggesūti evaṃnāmake janapade. Bhaggānāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘bhaggā’’ti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘bhaggesūti evaṃnāmake janapade’’ti. Tathā patilātaṃ ukkhipantassāti ḍayhamānaṃ alātaṃ patitaṃ ukkhipantassa tathā dukkaṭanti attho. Tañcāti dukkaṭaṃ parāmasati. Avijjhātanti anibbutālātaṃ. Padīpajotikajantāghareti padīpujjalanapattapacanasedakammādīsu jotikaraṇe aggisālāyañca samādahantassa anāpattīti attho. Tathārūpappaccayeti ṭhapetvā padīpādīni aññasmimpi tathārūpapaccaye. Āpadāsūti duṭṭhavāḷamigaamanussehi upaddavesu.
7. 沐浴学处注释
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
热季剩下的一月半是热时,雨季的第一个月是炎热时。这两个半月依次称为热时和炎热时。意思是:热季剩下的一月半是热时,雨季的第一个月是炎热时,这样这两个半月依次名为热时和炎热时。因此,在词句分析中说:热时,就是热季剩下的一月半;炎热时,就是雨季的第一个月。当不沐浴就无法安稳舒适时,这就是病时。不过在词句分析中,对于病人已经确定的情况下,病时也就已经确定,所以说:谁不沐浴就无法安稳舒适,就应当在病时沐浴。乃至只是打扫寺院,意思是至少连打扫寺院也算在内。
‘‘Diyaḍḍhomāso seso gimhāna’’nti ‘‘vassānassa paṭhamo māso’’iccete aḍḍhateyyamāsā uṇhasamayo, pariḷāhasamayoti gimhānaṃ seso diyaḍḍho māso uṇhasamayo, vassānassa paṭhamo māso pariḷāhasamayoti evaṃ ete aḍḍhateyyamāsā kamena uṇhasamayo, pariḷāhasamayo nāma hotīti attho teneva padabhājaniyaṃ ‘‘uṇhasamayo nāma diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti, ‘‘pariḷāhasamayo nāma vassānassa paṭhamo māso’’ti vuttaṃ. Yadā vinā nahānena na phāsu hoti, ayaṃ gilānasamayo. Padabhājaniyaṃ (pāci. 364) pana gilāne nicchite gilānakālo nicchitova hotīti ‘‘yassa vinā nahānena na phāsu hoti, ‘gilānasamayo’ti nahāyitabba’’nti vuttaṃ. Pariveṇasammajjanamattampīti antamaso pariveṇasammajjanamattampi.
把沙子挖出来,意思是说从干涸的河里把沙子挖出来。至于“在水池里”这句话,用“也”这个字是在说明:河里也同样适用,不必另外再说。“在危难时”,指的是被蜜蜂等追赶的时候。
Vālukaṃ ukkiritvāti sukkhāya nadiyā vālikaṃ uttiritvā. Āvāṭesupīti pi-saddena nadiyaṃ vattabbameva natthīti dasseti. Āpadāsūti bhamarādīhi anubandhesu.
8. 作坏色学处注释
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
“利得”这个词是业成就的意思,就像“你得到了什么利得”等说法里那样,它在这里是过去时,所以说“得就是利得”,意思是已经得到。“利得就是利得”这句话,是用来说明这是表示自身意义的“那”后缀。“什么得”就是什么已经得到。“新”就是崭新。到这里,“新”和那件“衣”合起来就是“新衣”;以新衣为利得,就是“新衣利得”,这里的复合词应该这样理解。如果是这样,那为什么说“以新衣利得”呢?所以说“如是以新衣利得”等等。这里因为没说“适合分配的最后”,所以凡是能够穿或披的,就应当知道那就是“衣”,所以说“可穿可披之衣”。“应取坏色”,这是就咖巴点而说的,不是用青等颜色把整件衣弄坏色;而且取那个咖巴时,把衣染了之后,在四角、或三角、或两角、或一角,应取像孔雀眼那么大、或像獴背那么大的,所以说“彼”等等。“以铜青”就是以皮革青。不过在大注疏里说“铁垢、铜垢,这叫作铜青”。“以叶青”就是以任何一种青色叶汁。“取了咖巴点之后”就是取一个圆形的咖巴点之后。
Lābhasaddoyaṃ kammasādhano ‘‘ko bhavatā lābho laddho’’tiādīsu viya, so cettha atītakālikoti āha ‘‘alabbhīti labho’’ti , laddhanti attho. ‘‘Labho eva lābho’’ti iminā sakatthe ṇapaccayoti dasseti. Kiṃ alabbhīti kiṃ laddhaṃ. Navanti abhinavaṃ. Ettāvatā ca navañca taṃ cīvarañcāti navacīvaraṃ, navacīvaraṃ lābho etenāti navacīvaralābhoti evamettha samāso daṭṭhabboti. Yadi evaṃ kathaṃ ‘‘navaṃ cīvaralābhenā’’ti vuttanti āha ‘‘iti navacīvaralābhenā’’tiādi. Ettha ca ‘‘vikappanupagaṃ pacchima’’nti na vuttattā cīvaranti yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, tadeva veditabbanti āha ‘‘nivāsanapārupanupagaṃ cīvara’’nti. ‘‘Dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabba’’nti etaṃ kappabinduṃ sandhāya vuttaṃ, na nīlādīhi sakalacīvaraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ, tañca pana kappaṃ ādiyantena cīvaraṃ rajitvā catūsu vā koṇesu, tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe morassa akkhimaṇḍalamattaṃ vā maṅgulapiṭṭhimattaṃ vā ādātabbanti āha ‘‘tassā’’tiādi. Kaṃsanīlenāti cammakāranīlena. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ, etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttaṃ . Pattanīlenāti yena kenaci nīlavaṇṇena paṇṇarasena. Kappabinduṃ ādiyitvāti vaṭṭaṃ ekaṃ kappabinduṃ ādiyitvā.
不过,缘作净、角作净等做法,在一切注疏中都被否定。但在已经作净的衣上,后来才加上门闩等物,就不需要再做作净这件事了,所以说“对于后来加上去的”等等。所谓“门闩、风带、配件”,是指提起来之后贴上去的布片、背部风带、腹部风带这些部位。所谓“作与不作”,是因为穿着和披覆,也因为还没有取作净,所以有作净和不作净的区别。
Pāḷikappakaṇṇikakappādayo pana sabbaṭṭhakathāsu paṭisiddhā. Aggaḷādīni kappakatacīvare pana pacchā āropetvā kappakaraṇakiccaṃ natthīti āha ‘‘pacchā āropitesū’’tiādi. Aggaḷaanuvātaparibhaṇḍesūti uddharitvā alliyāpanakakhaṇḍapiṭṭhianuvātakucchianuvātesu. Kiriyākiriyanti nivāsanapārupanato, kappassa anādānato kiriyākiriyaṃ.
第9条 分配学处的注释
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
以当面方式进行的构想,叫当面构想。以背后方式进行的构想,叫背后构想。“近与不近的状态”,就是远和近的状态。远和近的状态,应当依照在决意(受持)部分所说的方式来了知。
Sammukhena vikappanā sammukhavikappanā. Parammukhena vikappanā parammukhavikappanā. Sannihitāsannihitabhāvanti āsannadūrabhāvaṃ. Āsannadūrabhāvo ca adhiṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo.
“朋友”是指关系牢固的朋友。“相识”是指仅仅见过面、关系不算很牢固的朋友。“未作舍弃”是指没有用“我的东西你拿去用吧,或者随便你处理吧”这类话做过舍弃。“与谁一起做过律羯磨”就是指和谁一起完成了律羯磨。
Mittoti daḷhamitto. Sandiṭṭhoti diṭṭhamatto nātidaḷhamitto. Akatapaccuddhāranti ‘‘mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā’’tiādinā akatapaccuddhāraṃ. Yena vinayakammaṃ katanti yena saddhiṃ vinayakammaṃ kataṃ.
以受用为身业,以不准取走为语业,所以他说“生起等与第一咖提那相同”。在“作与非作”中,受用是作,不准取走是非作。
Paribhogena kāyakammaṃ, apaccuddhārāpanena vacīkammanti āha ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevā’’ti. Kiriyākiriyanti ettha paribhuñjanaṃ kiriyaṃ. Apaccuddhārāpanaṃ akiriyaṃ.
10. 不藏匿学处的注释
10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
适合决意受持的,是铁钵和陶钵。所谓“猪耳”(sūkarantaka),是指像钥匙盒那样,内部掏空后再锤打成型的东西。
Adhiṭṭhānupaganti adhiṭṭhānayoggaṃ ayopattañceva mattikāpattañca. Sūkarantakaṃ nāma kuñcikākoso viya anto susiraṃ katvā koṭṭitaṃ.
“其他资具”,是指律典中没有提到的钵袋等物品。“说法之后”,是指因为认为“作为沙门,不该不把资具放好就住下”,于是想“我讲完法再给他”而把资具放下来,这样不犯戒。
Aññaṃparikkhāranti pāḷiyā anāgatapattatthavikādiṃ. Dhammakathaṃ katvāti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti evaṃ ‘‘dhammakathaṃ kathetvā dassāmī’’ti nikkhipato anāpatti.
第七品 有生命品
7. Sappāṇakavaggo
7. 故意学处注释
1. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā
所谓“波逸提”,就是哪怕在清扫床椅时,对蚁卵之类的东西认定是有生命的,因为没有悲悯心而把它们弄破、清除,也犯波逸提。所以经文说“即使微小”等等。由于加行重大,不善也就重大:因为速行心多次生起而形成了串习,以完成思的力量来看,加行既然重大,不善也就重大,成为大过失——这就是这里的意趣。
Pācittiyanti antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti (pāci. aṭṭha. 382), pācittiyaṃ. Tenāha ‘‘taṃ khuddakampī’’tiādi. Upakkamamahantatāya akusalaṃ mahantaṃ hotīti bahukkhattuṃ pavattajavanehi laddhāsevanāya sanniṭṭhāpakacetanāya vasena payogassa mahantattā akusalaṃ mahantaṃ hoti, mahāsāvajjaṃ hotīti adhippāyo.
2. 有生命学处解释
2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
在这里也要知道:即使知道飞虫会掉进去,但因为心是清净的,就像点灯一样;即使知道水里有生命,但因为是以“水想”来受用的,所以应当了知为犯施设罪。
Ettha ca paṭaṅgapāṇakānaṃ patanaṃ ñatvāpi suddhacittatāya padīpujjalane viya sappāṇakabhāvaṃ ñatvāpi udakasaññāya paribhuñjitabbato paṇṇattivajjatā veditabbā.
3. 举手学处注释
3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā
对于那个比丘、那个比丘:意思是,被哪一位比丘止息,就是那位比丘的。说“未作的业”等话:就是在说“未作的业、恶作的业、应再作的业、未灭的、恶灭的、应再灭的”。不应让它以原本的状态继续存在:这是为了显示他们运作的方式而说的。因此说:“然而,依正法所灭的诤事,那就是善灭。”
Tassa tassa bhikkhunoti yena yena vūpasamitaṃ, tassa tassa bhikkhuno. ‘‘Akataṃ kamma’’ntiādīni vadantoti ‘‘akataṃ kammaṃ, dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kammaṃ, anihataṃ dunnihataṃ puna nihanitabba’’nti (pāci. 394) vadanto. Yathāṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dadeyyāti tesaṃ pavatti ākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihataṃ, taṃ sunihatamevā’’ti.
4. 粗恶学处解释
4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā
四种波罗夷以义理摄持的方式,已在分别解释中显示出来,所以他说“粗重,指的是僧残”。“以任何方式”:在“自己知道,或别人告诉他,或他自己说出”这些情况中,以任何方式。意思是:波逸提罪,只要一仅通过不否认就成立。即使后来再告诉别人,不否认责任时犯的罪也不能免除。因此说“即使”等语。“即使覆藏一百位沙门也照样犯”:意思是,听说后如果覆藏,哪怕覆藏一百位沙门,也照样犯波逸提。“由他被告知”:指由那第二个人告诉第三个人。“就是他的”:指就是那第二个人的。“告诉”:是为了覆藏而说“不要告诉任何人”。“边际已断”:因为已经以覆藏为条件犯了罪,当第二个人告诉第三个人时,由于这个条件而应再犯的罪已不存在,所以说罪的边际已断。
Cattāri pārājikāni atthuddhāravasena padabhājaniyaṃ dassitānīti āha ‘‘duṭṭhullanti saṅghādisesaṃ adhippeta’’nti. Yena kenaci upāyenāti ‘‘sāmaṃ vā jānāti, aññe vā tassa ārocenti, so vā ārocetī’’ti (pāci. 399) vuttesu yena kenaci upāyena. Pācittiyaṃ dhuraṃ nikkhittamatteyevāti adhippāyo. Sace pacchāpi āroceti, dhuranikkhepane āpattito na muccati. Tenāha ‘‘sacepī’’tiādi. Samaṇasatampi āpajjatiyevāti samaṇasatampi sutvā yadi chādeti, pācittiyaṃ āpajjatiyevāti attho. Yenassa ārocitanti yena dutiyena assa tatiyassa ārocitaṃ. Tassevāti tassa dutiyasseva. Ārocetīti paṭicchādanatthameva ‘‘mā kassaci ārocesī’’ti vadati. Koṭichinnā hotīti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.399) yasmā paṭicchādanapaccayā āpattiṃ āpajjitvāva dutiyena tatiyassa ārocitaṃ, tasmā tappaccayā puna tena āpajjitabbāpattiyā abhāvato āpattiyā koṭi chinnā nāma hoti.
“初句”是指在“粗重罪想者覆藏”“疑者覆藏”“非粗重罪想者覆藏”这三者当中,“粗重罪想者覆藏”这第一句。“于其余二”则是指在“疑者覆藏”和“非粗重罪想者覆藏”这两句。“于非粗重”是指其余五罪聚。“于未达上者的粗重或非粗重之违犯”,是指在未达上者的违越前五学处所摄的粗重罪,或者其他的非粗重违犯。然而,《善见》中说“未达上者漏精与身触,这称为粗重违犯”,这与粗重告知学处的注释不相符。也不能这样说:“在告知时,未达上者的粗重是一种含义;在覆藏时,是另一种含义。”因为找不到作这种区别的理由,所以对此应当仔细审查。
Ādipadeti duṭṭhullāpattisaññī, vematiko, aduṭṭhullāpattisaññīti imesu tīsu ‘‘duṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti (pāci. 400) imasmiṃ paṭhamapade. Itaresu dvīsūti ‘‘vematiko paṭicchādeti, aduṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti imesu padesu. Aduṭṭhullāyāti avasesapañcāpattikkhandhe. Anupasampannassa duṭṭhulle vā aduṭṭhulle vā ajjhācāreti anupasampannassa purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhāte duṭṭhulle vā itarasmiṃ aduṭṭhulle vā ajjhācāre. Yaṃ pana samantapāsādikāyaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavisaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 400) vuttaṃ, taṃ duṭṭhullārocanasikkhāpadaṭṭhakathāya (pāci. aṭṭha. 78 ādayo) na sameti, na cāpi evaṃ vattuṃ yujjati ‘‘ārocane anupasampannassa duṭṭhullaṃ aññathā adhippetaṃ, paṭicchādane aññathā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 400) visesakāraṇassānupalabbhanato, tasmā taṃ upaparikkhitabbaṃ.
5. 未满二十岁学处注释
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
“胎中二十岁”确实被算作“满二十岁”,所以经文说“从结生执取开始”等等。其中,“从结生执取开始”,就是以在母胎中最初生起的心、最初显现的识作为起点。“彼”,是指那个受具足戒时未满二十岁的人。“授他人具足戒”,是指作为戒师或羯磨语师,给另一个人授具足戒。“彼”,就是那个未满二十岁的人。“或认可界”,是指结一个新界。
Gabbhavīsopi hi ‘‘paripuṇṇavīso’’ tveva saṅkhaṃ gacchatīti āha ‘‘paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyā’’tiādi. Tattha paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyāti yaṃ mātukucchismiṃ paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ, taṃ ādiṃ katvā. Soti yo puggalo ūnavīsativasso upasampādito, so puggalo. Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo vā kammavācācariyo vā hutvā aññaṃ puggalaṃ upasampādeti. Tanti ūnavīsativassaṃ puggalaṃ. Sīmaṃ vā sammannatīti navaṃ sīmaṃ bandhati.
第六、盗贼剑学处的注释
6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā
欺骗国王,是指偷取国王、拿走国王拥有的某些财物,心里想“现在我不给他了”,走在路上的人,不管之前有没有做过这种事,都叫作盗贼。这个道理在“想要逃避关税”等处也是一样的。
Rājānaṃ vā vañcetvāti rājānaṃ thenetvā rañño santakaṃ kiñci gahetvā, ‘‘idāni tassa na dassāmā’’ti maggappaṭipannā akatakammā ceva katakammāca corāti vuttaṃ hoti. Esa nayo suṅkaṃ pariharitukāmāti etthāpi.
“以时间错开约定”是指以时间的错开约定,也就是以日期的错开约定来说的。但如果是以道路的错开约定,或者以森林的错开约定前往,那就仍然犯戒。
Kālavisaṅketenāti kālassa visaṅketena, divasavisaṅketenāti vuttaṃ hoti. Maggavisaṅketena, pana aṭavivisaṅketena vā gacchato āpattiyeva.
第七、关于约定学处的注释
7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā
“女人”就是指女性。不过,单部受具尼、在学尼和沙弥尼这三种也算在这里面。而时机则守护这三种人。应当知道,这就是她们与“女人”之间的区别。
Mātugāmenāti itthiyā. Ekatoupasampannā, pana sikkhamānā, sāmaṇerī cāti imā tissopi idha saṅgahaṃ gacchanti. Imāsaṃ pana tissannaṃ samayo rakkhati. Ayametāsaṃ, mātugāmassa ca visesoti veditabbaṃ.
8. 阿利咤学处注释
8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
所谓“障碍”,是因为它随着各种具体境遇,以束缚的方式,在有情相续的中间、间隙到来,所以叫障碍,也就是现世等层面的不利。由于它不可逾越,所以固着于这个障碍上;或者以障碍为果报;或者它具有制造障碍的性质,因此称为“障碍者”。所以论中说:“他们制造天界与解脱的障碍,因此是障碍者。”这些障碍者按业、烦恼、果报、诽谤、违越学处分为五种。其中,五无间业叫做业障碍,同样地,污辱比丘尼的业也是。不过,那种业只障碍解脱,不障碍天界。决定邪见之类的法叫做烦恼障碍。黄门、畜生、二根者的结生法叫做果报障碍。诽谤圣者叫做诽谤障碍。不过,他们只有在还没得到圣者原谅之前才是这样,之后就不是了。故意犯下的罪叫做违越学处障碍。那些也只有在还承认自己是比丘、或还没出罪、或还没发露之前才是这样,之后就不是了。
Taṃtaṃsampattiyā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417) vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo, diṭṭhadhammikādianattho, anatikkamanatthena tasmiṃ antarāye niyuttā, antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti, antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā. Tenāha ‘‘saggamokkhānaṃ antarāyaṃ karontīti antarāyikā’’ti (ma. ni. aṭṭha. 1.234). Te kammakilesavipākaupavādapaññattivītikkamavasena pañcavidhāti ettha ca pañcānantariyakammaṃ kammantarāyikaṃ nāma, tathā bhikkhunidūsakakammaṃ. Taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Niyatamicchādiṭṭhidhammā kilesantarāyikā nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhidhammā vipākantarāyikā nāma. Ariyūpavādā upavādantarāyikā nāma. Te pana yāva ariye na khamāpenti, tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā āpattiyo paññattivītikkamantarāyikā nāma. Tāpi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā, tāvadeva, na tato paraṃ.
这里,阿利吒比丘多闻、善于说法,能知道其他种类的障碍,但因为不精通律,所以不知道违犯戒律这一类障碍。因此,他独自静处时这样想:“这些在家人享受五种欲乐,也能成为入流者、一来者、不还者;比丘们也会看到合意的、眼所识知的色……乃至……触到身所识知的触,享用柔软的敷具、衣被等,这一切都是可以的。为什么?女色……乃至……女触就不可以呢?这些也应该可以。”他这样把一种滋味和另一种滋味混在一起,把带着贪欲的享受和离贪的享受当成一回事,就像用粗毛线去纺极细的线,又像拿芥子去和须弥山相比,于是生起了邪恶的见解:“世尊何必费那么大力气,像要把大海捆住一样,来制定第一条波罗夷呢?这里面根本没有过失。”这个见解与一切知智相违背,断绝了堪受教化者的希望,对胜者的教法之轮给予了打击。因此说“于他们”等语。
Tatrāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.234; pāci. aṭṭha. 417) ariṭṭho bhikkhu bahussuto dhammakathiko sesantarāyike jānāti, vinaye pana akovidattā paṇṇattivītikkamantarāyike na jānāti, tasmā rahogato evaṃ cintesi ‘‘ime āgārikā pañca kāmaguṇe paribhuñjantā sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi honti, bhikkhūpi manāpikāni cakkhuviññeyyāni rūpāni passanti…pe… kāyaviññeyye phoṭṭhabbe phusanti, mudukāni attharaṇapāvuraṇādīni paribhuñjanti, etaṃ sabbaṃ vaṭṭati. Kasmā? Itthirūpā…pe… itthiphoṭṭhabbā eva na vaṭṭanti, etepi vaṭṭantī’’ti evaṃ rasena rasaṃ saṃsanditvā sacchandarāgaparibhogañca nicchandarāgaparibhogañca ekaṃ katvā thūlavākehi saddhiṃ atisukhumasuttaṃ ghaṭento viya, sāsapena saddhiṃ sineruṃ upasaṃharanto viya ca pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvā ‘‘kiṃ bhagavatā mahāsamuddaṃ bandhantena viya mahatā ussāhena paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, natthi ettha doso’’ti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhanto bhabbapuggalānaṃ āsaṃ chindanto jinassa āṇācakke pahāramadāsi. Tenāha ‘‘tesū’’tiādi.
这里,“于他们”就是指前面所说的那些障碍。在“诸欲如骸骨喻”这一句里,“骸骨”指的是胸骨、脊椎骨或头骨。因为完全没有肉,所以称为“骸骨”。对于没有血肉的骨链,或者单独一根骨头,“骸骨”这个说法已经固定通用了。诸欲就像那样,意思是从中得不到什么滋味。“等”这个字则涵盖了“诸欲如肉片喻、诸欲如草炬喻、诸欲如炭火坑喻、诸欲如梦喻、诸欲如借用物喻、诸欲如树果喻、诸欲如刀剑喻、诸欲如矛枪喻、诸欲如蛇头喻”这些譬喻。
Tattha tesūti yathāvuttesu antarāyesu. Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmāti ettha aṭṭhikaṅkalaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417) nāma uraṭṭhi vā piṭṭhikaṇṭakaṃ vā sīsaṭṭhi vā. Tañhi nimmaṃsattā ‘‘kaṅkala’’nti vuccati. Vigatamaṃsāya hi aṭṭhisaṅkhalikāya ekaṭṭhimhi vā kaṅkalasaddo niruḷho , taṃsadisā kāmā appassādaṭṭhenāti attho. Ādisaddena ‘‘maṃsapesūpamā kāmā, tiṇukkūpamā kāmā, aṅgārakāsūpamā kāmā, supinakūpamā kāmā, yācitakūpamā kāmā, rukkhaphalūpamā kāmā, asisūnūpamā kāmā, sattisūlūpamā kāmā, sappasirūpamā kāmā’’ti (ma. ni. 1.234, 236; 2.43-48; pāci. 417; cūḷava. 65) etesaṃ gahaṇaṃ.
在这里,诸欲如肉块的比喻,是因为众人共享这一点。诸欲如草炬的比喻,是因为会烧灼这一点。诸欲如火坑的比喻,是因为带来极大炙烤这一点。诸欲如梦境的比喻,是因为只是短暂显现这一点。诸欲如借来之物的比喻,是因为只能暂时拥有这一点。诸欲如树上果实的比喻,是因为会毁坏全身四肢关节这一点。诸欲如刀剑的比喻,是因为会严重割伤这一点。诸欲如矛枪的比喻,是因为会刺穿这一点。诸欲如蛇头的比喻,是因为充满恐惧和危险这一点。
Tattha maṃsapesūpamā kāmā (pāci. aṭṭha. 417) bahusādhāraṇaṭṭhena. Tiṇukkūpamā kāmā anudahanaṭṭhena. Aṅgārakāsūpamā kāmā mahābhitāpanaṭṭhena. Supinakūpamā kāmā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena. Yācitakūpamā kāmā tāvakālikaṭṭhena. Rukkhaphalūpamā kāmā sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena. Asisūnūpamā adhikuṭṭanaṭṭhena. Sattisūlūpamā vinivijjhanaṭṭhena. Sappasirūpamā sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena.
“同样地”是指“尊者,请不要……”等话。“其余的人”是指:那个比丘被拉到僧团中间之后,除了那些用“尊者,请不要……”等话劝告他的人之外,在现场听到的其他比丘。“以白四羯磨”是指:以“尊者们,请僧团听我说,某比丘生起了这样的恶见……”等,在词句分别中所述的白四羯磨。
Tathevāti ‘‘mā āyasmā’’tiādīhi. Itaresanti so saṅghamajjhaṃ ākaḍḍhitvā yehi ‘‘mā āyasmā’’tiādinā vutto, tattha tehi aññesaṃ sutānaṃ bhikkhūnaṃ. Ñatticatutthena kammenāti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, itthannāmassa bhikkhuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppanna’’ntiādinā (pāci. 420) padabhājaniyaṃ vuttena ñatticatutthena kammena.
被举罪者共住学处的注释
9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā
“未作随法”是指举罪之后还没有让他恢复。因此说“随法称为”等等。这里“随法”指的就是恢复,这是前后关联的意思。与举罪羯磨相应、或者之后应当做的事,就叫随法。“见随顺行”是指见到“不应授具足戒、不应给依止”等十八种行,也就是在这十八种随顺行中见到他的行持,这是这里的意旨。“或资具共享、或法共享”中,任何资具的施与和接受,就是资具共享;为他说法以及让他受持法,就是法共享。“应共住”是指应作“布萨、自恣或僧团羯磨”这样在词句分别中说的三种共住。不过在这里,布萨和自恣也只能通过僧团来做,所以实际上就是僧团羯磨,因此说“应作布萨等僧团羯磨”。“于行为中行为”是指在施与中施与、在接受中接受,这就是句子的意思。
Akatānudhammenāti ukkhipitvā anosāritena. Tenāha ‘‘anudhammo vuccatī’’tiādi. Ettha anudhammoti osāraṇā vuccatīti sambandho. Ukkhepanīyakammassānurūpo, pacchā kattabbo vā dhammoti anudhammo. Anulomavattaṃ disvāti ‘‘na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo’’tiādikaṃ (cūḷava. 70) aṭṭhārasavidhaṃ vattaṃ disvā, etesu aṭṭhārasasu anulomavattesu vattantaṃ disvāti adhippāyo. Āmisasambhogaṃ vā dhammasambhogaṃ vāti ettha yaṃ kiñci āmisassa dānaṃ, paṭiggahaṇañca āmisasambhogo. Dhammassa uddisanaṃ, uddisāpanañca dhammasambhogo. Saṃvaseyyāti ‘‘uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā saṅghakammaṃ vā’’ti (pāci. 425) evaṃ padabhājaniyaṃ vuttaṃ tividhaṃ saṃvāsaṃ kareyya. Yasmā panettha uposathapavāraṇāpi saṅghehiyeva kātabbattā saṅghakammāniyeva honti, tasmā ‘‘uposathādikaṃ saṅghakammaṃ kareyyā’’ti vuttaṃ. Payoge payogeti dāne dāne, gahaṇe gahaṇe cāti attho.
因为不知道施设的人,即使是阿罗汉,也会以唯作无记心犯戒,所以说“三心”。
Paṇṇattiṃ ajānantena arahatāpi kiriyābyākatacittena āpajjitabbattā ‘‘ticitta’’nti vuttaṃ.
10. 刺学处注释
10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā
“Pire”是一个用于呼唤、称呼的不变化词,和“para”意思相同,因此说“para amāmakā”,意思是“不属于我们的”,也就是不是我们内在的。或者,“pire”和“parato”意思相同,因此“cara pire”就是“到别处去,不要停在这里”,这里应当这样理解。
Pireti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.428) nipātapadaṃ sambodhane vattamānaṃ parasaddena samānatthaṃ vadantīti āha ‘‘para amāmakā’’ti, amhākaṃ anajjhattikabhūtāti attho. Pireti vā ‘‘parato’’ti iminā samānatthaṃ nipātapadaṃ, tasmā cara pireti parato gaccha, mā idha tiṭṭhāti evamettha attho daṭṭhabbo.
同法品
8. Sahadhammikavaggo
同法学处注释
1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā
被同法者说就是指被同法者所说。这里的宾格是用来表达工具格的意思。“因为应当跟五位同法者一起学,或者因为属于他们,所以得到‘同法者’这个名称,被佛陀制定、具有这个名称的学处所说”,这个意思在“难教诫学处”的注释里已经讲过,所以说“被同法者说”这个意思在难教诫学处里已经说过了。“因不恭敬之怖畏”是指因为不恭敬而产生的怖畏,这里指的是波逸提的怖畏,这就是它的意思。“以借口如此说者”是指:不是直接说“我不学”,而是用“直到没有其他比丘”等话作为借口来说的人。
Sahadhammikaṃ vuccamānoti sahadhammikena vuccamāno. Karaṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. ‘‘Pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattā, tesaṃ vā santakattā ‘sahadhammika’nti laddhanāmena buddhapaññattena sikkhāpadena vuccamānoti attho’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dubbacasikkhāpadavaṇṇanā; pārā. aṭṭha. 2.425-426) dubbacasikkhāpade vuttattā ‘‘sahadhammikaṃ vuccamānoti imassattho dubbacasikkhāpade vutto’’ti vuttaṃ. Anādariyabhayāti anādarakaraṇe bhayā, tattha pācittiyabhayāti attho. Lesena evaṃ vadantassāti ujukaṃ ‘‘na sikkhissāmī’’ti avatvā ‘‘yāva na aññaṃ bhikkhu’’ntiādinā lesena vadantassa.
2. 刮划学处注释
2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā
关于“小”和“随小”:僧残等属于“小”,土喇咤亚等属于“随小”。因为除了四波罗夷之外,其余所有学处按类别来说,既是“小”,也是“随小”。这在《五百结集犍度》(律藏·小品441)中已经说过:
Khuddakehica anukhuddakehi cāti saṅghādisesādīhi khuddakehi ceva thullaccayādīhi anukhuddakehi ca. Ṭhapetvā hi cattāri pārājikāni avasesāni sabbāni sikkhāpadāni pariyāyena khuddakāni ceva honti anukhuddakāni ca. Vuttañhetaṃ pañcasatikakkhandhake (cūḷava. 441) –
尊者,哪些是小小戒呢?有些长老这样说:除了四波罗夷,其余的都是小小戒。有些长老这样说:除了四波罗夷和十三僧残,其余的都是小小戒。有些长老这样说:除了四波罗夷、十三僧残和二不定,其余的都是小小戒。有些长老这样说:除了四波罗夷、十三僧残、二不定和三十舍堕,其余的都是小小戒。有些长老这样说:除了四波罗夷、十三僧残、二不定、三十舍堕和九十二波逸提,其余的都是小小戒。有些长老这样说:除了四波罗夷、十三僧残、二不定、三十舍堕、九十二波逸提和四波罗提提舍尼,其余的都是小小戒。
‘‘Katamāni pana, bhante, khuddānukhuddakāni sikkhāpadānīti? Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā dvenavutipācittiye ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā dvenavutipācittiye ṭhapetvā cattāro pāṭidesanīye ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’’’ti.
不过,那先长老被弥兰陀王问到时所说的“大王,恶作是小小学处,恶说是随小小学处”,那里只是取了最后一类来说的。应当知道,这是为了截断争论的途径而说的。
Yaṃ pana nāgasenattherena milindaraññā puṭṭhena vuttaṃ ‘‘dukkaṭaṃ, mahārāja, khuddakaṃ sikkhāpadaṃ, dubbhāsitaṃ anukhuddaka’’nti (mi. pa. 4.2.1), tattha antimakoṭṭhāsameva gahetvā vuttaṃ. Taṃ vādapathopacchedanatthanti daṭṭhabbaṃ.
“转向界限的限定语”是指:转向的界限、范围就是“转向界限”;依据这个界限而作的限定,其表述就是“转向界限的限定语”。现在为了展开说明这个界限,才说了“这是所说的”等话。其中,“诵出”指老师们按照自己的喜好来诵出。“令诵出”指弟子请求老师之后,让老师诵出。“读诵”指记持不忘。“恶作追悔”指以恶作为特征的追悔。“恼害、疑惑、心之扰乱”指以恼害和疑惑为特征的心之扰乱。“呵责”指责备。
Saṃvattanamariyādaparicchedavacananti saṃvattanassa mariyādā avadhi saṃvattanamariyādā, tāya niyamavasena yo paricchedo, tassa vacanaṃ saṃvattanamariyādaparicchedavacanaṃ. Idāni taṃ mariyādaṃ vivaritvā dassetuṃ ‘‘idaṃ vuttaṃ hotī’’tiādi vuttaṃ. Tattha uddisantīti ācariyā attano ruciyā uddisanti. Uddisāpentīti ācariyaṃ yācitvā antevāsikā uddisāpenti. Sajjhāyantīti dhārenti. Kukkuccavippaṭisāroti kukkuccasaṅkhāto vippaṭisāro. Vihesāvicikicchāmanovilekhāti vihesāvicikicchāsaṅkhātā manovilekhā. Garahaṇeti nindane.
在未受具足戒者面前毁谤:是指在未受具足戒者跟前进行贬损,为了让他对律生起疑惑而毁谤律。
Anupasampannassa vivaṇṇaneti anupasampannassa santike nindato tassa tasmiṃ vimatiṃ uppādetuṃ vinayavivaṇṇane.
3. 愚痴学处注释
3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā
对于“在彼恶行中”:是指在那种恶行中已经习以为常。“没有解脱”:是指从那个罪过中没有解脱。“对汝”:是指对你。“无所得”:当其他比丘在诵波罗提木叉时,妥善地作意、以心作意所视为利益、功德的现世与来世的利益,这些都是应当希求的,而这一切利益对你来说,全都成了无所得。“恶得”:即使靠着殊胜福德而得到的人身,也成了恶得。“善”:指非常好。“作意”:指生起想要的状态,也就是成为有欲求的人,这是这句话的意思。“以白二羯磨”:以“尊者僧请听”等开始的,在句分别中所说的愚痴覆藏羯磨的白二羯磨。
Tasmiṃanācāreti tasmiṃ anācāre āciṇṇe. Mokkho natthīti tassā āpattiyā mokkho natthi. Tassa teti tassa tava. Alābhāti ye aññesaṃ pātimokkhe uddissamāne sādhukaṃ aṭṭhiṃ katvā manasikaraṇassa ānisaṃsasaññitā diṭṭhadhammikasamparāyikā ca lābhā icchitabbā, te sabbe tuyhaṃ alābhā eva honti. Dulladdhanti puññavisesena laddhampi manussattaṃ dulladdhaṃ. Sādhukanti suṭṭhu. Aṭṭhiṃ katvāti atthikabhāvaṃ katvā, atthiko hutvāti vuttaṃ hoti. Ñattidutiyena kammenāti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādinā (pāci. 446) padabhājaniyaṃ vuttena mohāropanakena ñattidutiyena kammena.
在这里,“非法羯磨”指的是愚痴覆藏羯磨。
Adhammakammeti ettha mohāropanakammaṃ adhippetaṃ.
4. 击打学处的注释
4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā
所谓“打”,就是哪怕只用一片莲花瓣,或者用和身体相连、可以丢出去的任何东西去打,都算打。如果这样打了之后,对方手断了、脚断了、头破了,甚至死了,也只是犯波逸提。所以经文说“以想打的心”等等。
Pahāraṃ dadeyyāti antamaso uppalapattaṃ upādāya kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena pahāraṃ dadeyya. Evaṃ pana pahāre dinne hattho vā bhijjatu, pādo vā sīsaṃ vā, maratu vā, pācittiyameva. Tenāha ‘‘paharitukāmatāyā’’tiādi.
“未受具足戒者”,是指在家者或出家者、女人或男人,甚至畜生。但如果以贪染心打女人,就犯僧残。“被任何人所扰恼”,是指被人或畜生所扰恼。“以解脱为目的”,是指希望从那里获得自己的解脱。如果在路上看见想要伤害自己的盗贼或敌人,对他说:“近事男,就停在那里,不要过来!”他不听劝告还是过来,于是说:“滚!”用棍棒或刀打他后离去,如果他因这一击而死,那就完全没有罪过。对猛兽也是同样的道理。
Anupasampanneti gahaṭṭhe vā pabbajite vā itthiyā vā purise vā antamaso tiracchānagatepi. Sace pana rattacitto itthiṃ paharati, saṅghādiseso. Kenaci viheṭhiyamānassāti manussena vā tiracchānagatena vā viheṭhiyamānassa. Mokkhādhippāyassāti tato attano mokkhaṃ patthayamānassa. Sacepi antarāmagge (pāci. aṭṭha. 453) coraṃ vā paccatthikaṃ vā viheṭhetukāmaṃ disvā ‘‘upāsaka, ettheva tiṭṭha, mā āgamitthā’’ti vatvā vacanaṃ anādiyitvā āgacchantaṃ ‘‘gaccha re’’ti muggarena vā satthakena vā paharitvā yāti, so ce tena pahārena marati, anāpattiyeva. Vāḷamigesupi eseva nayo.
5. 掌击学处注释
5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā
关于“掌杖”:掌本身就是掌杖。有些人说:“从能击打的意义上说是杖。”“应举起”:就是应举起。由于不是出于想打的心而给与,所以是恶作。在这里,如果出于想打的心而打,则依前一条学处犯波逸提;如果出于想举起的心,仅仅做了举起这个动作,则依这条学处犯波逸提。但若偏离此而打下去,故为恶作。不过在这里,他们说:“即使看见畜生等做出不净行为等而生气,只要他是想摆脱才举起的,举起者的意图也只是为了摆脱而已。”
Talasattikanti talameva talasattikaṃ. ‘‘Pothanasamatthaṭṭhena sattika’’nti (vajira. ṭī. pācittiya 456) eke. Uccāreyyāti ukkhipeyya. Napaharitukāmatāya dinnattā dukkaṭanti ettha paharitukāmatāya paharite purimasikkhāpadena pācittiyaṃ. Uccāretukāmatāya kevalaṃ uggiraṇamatte kate iminā pācittiyaṃ. Iminā pana virajjhitvā pahāro dinno, tasmā dukkaṭaṃ. Ettha pana ‘‘tiracchānagatādīnaṃ asucikaraṇādīni disvā kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyoyevā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.471) vadanti.
第六 无根学处注释
6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā
第六学处,只是简略说明。
Chaṭṭhasikkhāpadaṃ uttānameva.
7. 故意学处注释
7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā
令人生起追悔,就是令人生起疑惑。别人到底有没有因此生起追悔,这并不重要。“我认为”,就是我推测。用“等”这个字,涵盖了“我认为你在非时吃了东西”“我认为你喝了酒”“我认为你和女人私下坐在一起”这类说法。“于未受具足戒者”,指的是沙弥。
Kukkuccaṃ uppādentassāti (vajira. ṭī. pācittiya 468) saṃsayaṃ janentassa. Paro kukkuccaṃ uppādetu vā, mā vā, taṃ appamāṇaṃ. Maññeti takkayāmi. Ādisaddena ‘‘vikāle maññe tayā bhuttaṃ, majjaṃ maññe tayā pītaṃ, mātugāmena saddhiṃ raho maññe tayā nisinna’’ntiādīnaṃ (pāci. 466) gahaṇaṃ. Anupasampanneti sāmaṇere.
8. 窃听学处注释
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
“被听到”就是声音。因为靠近听闻,所以叫“近闻”,这里说的是声音的附近。不过,如果站在某个地方能听到声音,那么站在那里的这个人就可以说是站在声音附近,所以经文说“站在哪里”等等。另一种理解是:靠近那里就能被听到,所以叫“近闻”,也就是某个地方——走到那个地方就能听到说话人的声音,这里的意思应当这样理解。“即使在急忙行走时”:即使走在后面的人为了听到走在前面的人的声音而快速行走。“即使在落后时”:即使走在前面的人为了听到走在后面的人的话而落后。
Suyyatīti suti, saddo, sutiyā samīpaṃ upassutīti āha ‘‘sutisamīpa’’nti, saddasamīpanti attho. Yattha pana ṭhitena sakkā hoti saddaṃ sotuṃ , tattha tiṭṭhanto saddasamīpe tiṭṭhati nāmāti āha ‘‘yattha ṭhatvā’’tiādi. Atha vā upecca suyyati etthāti upassuti, ṭhānaṃ, yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ, tatthāti evampettha attho daṭṭhabbo. Turitagamanepīti pacchato gacchantassa purato gacchantānaṃ saddasavanatthaṃ sīghagamanepi. Ohīyamānepīti purato gacchantassa pacchato gacchantānaṃ vacanasavanatthaṃ ohīyamānepi.
我要平息下来,我要走向寂静,不再争吵。我要解脱自己,我要说明自己并没有做错什么,从而让自己脱身。可能会有行动:有时因为想听而走过去,由此产生了行动。也可能没有行动:有时走到别人站着的地方,却不告诉正在商量的人,由此就没有行动。
Vūpasamissāmīti upasamaṃ gamissāmi, kalahaṃ na karissāmi. Attānaṃ parimocessāmīti mama akārakabhāvaṃ kathetvā attānaṃ parimocessāmi. Siyā kiriyanti kadāci sotukāmatāya gamanavasena samuṭṭhānato siyā kiriyaṃ. Siyā akiriyanti kadāci ṭhitaṭṭhānaṃ āgantvā mantayamānānaṃ ajānāpanavasena samuṭṭhānato siyā akiriyaṃ.
第九、阻挠羯磨学处的解释
9. Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā
“如法的”:因为依于法、依于律、依于师教而作,这些羯磨中具有法,所以称为如法,也就是这些如法者的羯磨。“羯磨”:指四种僧团羯磨。因此说“以法”等。其中,“以法”是指以真实的事由。“以律”是指以举罪和忆念。“以师教”是指以白文的完备和随顺的完备。“和合僧团”:因为要先清净界内的僧众,取来有资格者的同意,然后才作,所以是身和心都成为一体的僧团。“彼彼事”:指诽谤等种种事由。
Dhammikānanti dhammena vinayena satthusāsanena katattā dhammo etesu atthīti dhammikāni, tesaṃ dhammikānaṃ. Kammānanti catunnaṃ saṅghakammānaṃ. Tenāha ‘‘dhammenā’’tiādi. Tattha dhammenāti bhūtena vatthunā. Vinayenāti codanāya ceva sāraṇāya ca. Satthusāsanenāti ñattisampadāya ceva anussavanāsampadāya ca. Samaggassa saṅghassāti sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā kattabbattā kāyena ceva cittena ca ekībhūtassa saṅghassa. Taṃ taṃ vatthunti avaṇṇabhaṇanādiṃ taṃ taṃ vatthu.
把某人带进僧团中间,靠的就是这个,所以叫“令入”。把某人从僧团里赶出去,靠的就是这个,所以叫“驱摈”。“剃发羯磨”,就是剃光头,意思是询问之后剃掉头发。羯磨本身就是标志,所以叫“羯磨标志”。就像令入等做法一样,它既是羯磨,又不再得到别的名称,只是作为羯磨本身而被认定,这就是“羯磨标志”的意思。这里说“令入、驱摈”,是因为词句连在一起才这样说的。但实际上是先有驱摈,后有令入,所以说“其中,对刺沙弥”等等。就像刺沙弥被灭摈那样,驱摈也是如此:对于诽谤佛、法、僧的人,对于把不合戒律的说成合戒律的人,对于持有邪见、边执见的人,以及其他沙弥——
Osārenti saṅghamajjhaṃ etenāti osāraṇaṃ. Nissārenti saṅghamhā etenāti nissāraṇaṃ. Bhaṇḍukammanti muṇḍakaraṇaṃ, kesacchedanāpucchananti attho. Kammameva lakkhaṇaṃ kammalakkhaṇaṃ. Osāraṇādayo viya kammañca hutvā aññañca nāmaṃ na labhati, kammameva hutvā lakkhīyatīti kammalakkhaṇanti attho. ‘‘Osāraṇaṃ nissāraṇa’’nti (pari. aṭṭha. 495-496) cettha padasiliṭṭhatāyetaṃ vuttaṃ. Paṭhamaṃ pana nissāraṇā hoti, pacchā osāraṇāti āha ‘‘tattha kaṇṭakasāmaṇerassā’’tiādi. Kaṇṭakasāmaṇerassa nāsanā viya nissāraṇāti yathā kaṇṭakasāmaṇerassa daṇḍakammanāsanā nissāraṇā, tathā buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhaṇato, akappiyaṃ ‘‘kappiya’’nti dīpayato, micchādiṭṭhikassa antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgatassa aññassāpi sāmaṇerassa –
尊者,我请问僧团:这位名叫某某的沙弥,诽谤佛、法、僧,持有邪见。别的沙弥能获得与比丘共宿两三夜的许可,为了让他得不到这个,把他驱摈出去,僧团同意吗?第二次……第三次,尊者,我请问僧团:这位名叫某某的沙弥……僧团同意吗?去吧,你被驱摈了。
‘‘Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā avaṇṇavādī micchādiṭṭhiko, yaṃ aññe sāmaṇerā labhanti dirattatirattaṃ bhikkhūhi saddhiṃ sahaseyyaṃ, tassa alābhāya nissāraṇā ruccati saṅghassā’ti. Dutiyampi…pe… tatiyampi, bhante, saṅghaṃ pucchāmi ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero…pe… ruccati saṅghassā’ti, cara pire vinassā’’ti (pari. aṭṭha. 495-496) –
应当被驱摈就是被赶出去的意思。看到他能这样如法地行事,就是重新进入、被接纳回来。后来,看到他这样忏悔:“尊者,我因为愚痴、无知、没有善根,才做了这样的事,我现在向僧团请求原谅。”于是让他再三请求之后——
Kattabbanāsanā nissāraṇāti attho. Tādisaṃyeva sammāvattantaṃ disvā pavesanā osāraṇāti tādisaṃyeva aparena samayena ‘‘ahaṃ, bhante, bālatāya aññāṇatāya alakkhikatāya evaṃ akāsiṃ, svāhaṃ saṅghaṃ khamāpemī’’ti khamāpentaṃ disvā yāvatatiyaṃ yācāpetvā –
尊者,我请问僧团:这位名叫某甲的沙弥,是佛、法、僧的毁谤者,持有邪见。别的沙弥能与比丘们共住两三夜,他却因为被剥夺这一待遇而被驱摈。如今他已经调柔,行为谦和,进入了知惭有愧的状态,安住在惭愧之中,已接受了惩罚,正在发露自己的过失。对这位沙弥,像从前一样给予与僧团共住和合的机会,僧团是否同意?第二次……乃至第三次,尊者,我请问僧团……僧团是否同意?
‘‘Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā avaṇṇavādī micchādiṭṭhiko, yaṃ aññe sāmaṇerā labhanti bhikkhūhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, tassa alābhāya nissārito, svāyaṃ idāni sorato nivātavutti lajjidhammaṃ okkanto hirottappe patiṭṭhito katadaṇḍakammo accayaṃ deseti, imassa sāmaṇerassa yathā pure kāyasambhogasāmaggidānaṃ ruccati saṅghassā’ti. Dutiyampi…pe… tatiyampi, bhante, saṅghaṃ pucchāmi…pe… ruccati saṅghassā’’ti (pari. aṭṭha. 495-496) –
意思是让人进入、让人加入。「令进入」:是“令收回”之义。
Pavesanā osāraṇāti attho.
“剃发前请示”是指:把界内的比丘们召集起来,将想要出家的人带到那里,然后说:“尊者,我为这个男孩的剃发事向僧团请示。”这话说三遍、两遍或一遍都可以。在这里,说“我为这个男孩的剃发事向僧团请示”,或者说“我为此人的出家作沙门事向僧团请示”,或者说“我为此人的出家向僧团请示”,或者说“此人想成为沙门”,或者说“此人想出家”,这些说法都是可以的。
Kesacchedanāpucchananti sīmāpariyāpanne bhikkhū sannipātāpetvā pabbajjāpekkhaṃ tattha netvā ‘‘saṅghaṃ, bhante, imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’ti tikkhattuṃ vā dvikkhattuṃ vā sakiṃ vā vacanaṃ. Idha ca ‘‘imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmā’’tipi ‘‘imassa samaṇakaraṇaṃ āpucchāmā’’tipi ‘‘imassa pabbājanaṃ āpucchāmā’’tipi ‘‘ayaṃ samaṇo hotukāmo’’tipi ‘‘ayaṃ pabbajitukāmo’’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.
口粗恶是指以嘴巴粗鲁。关联于被允许的不应做的事,这就是句子的关联。在展示大腿等行为上——
Mukharassāti mukhena kharassa. Yaṃ avandiyakammaṃ anuññātanti sambandho. Ūruṃ vivaritvā dassanādivatthūsūti –
当时,六群比丘用泥浆水泼洒比丘尼们,心想:“也许她们会对我们生起贪染之心。”他们对比丘尼们露出身体,对比丘尼们露出大腿,对比丘尼们露出生殖器,挑逗比丘尼们,与比丘尼们纠缠在一起,心想:“也许她们会对我们生起贪染之心。”
‘‘Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū bhikkhuniyo kaddamodakena osiñcanti ‘appeva nāma amhesu sārajjeyyu’nti, kāyaṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, ūruṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, aṅgajātaṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, bhikkhuniyo obhāsenti, bhikkhunīhi saddhiṃ sampayojenti ‘appeva nāma amhesu sārajjeyyu’’’nti (cūḷava. 411) –
被夺衣者等是指:被夺衣、旧衣、丢失衣、病者、多闻者、能承担僧团事务者等。衣等是指:衣、药、坐卧具等。应受用是指:应受用的根、皮、叶、芽、花、果等。也应移走的物品是指:为了建住所等目的而应移走的遮荫树、果树等。或者制定那样如法的约定是指:从为衣和团食所布施之物而作清扫住所等,或者制定其他那样如法的约定。
Acchinnacīvarakādīnanti acchinnacīvarajiṇṇacīvaranaṭṭhacīvaragilānabahussutasaṅghabhāranittharakādīnaṃ. Cīvarādīnīti cīvarabhesajjasenāsanādīni. Paribhuñjitabbānīti paribhuñjitabbāni mūlatacapattaaṅkurapupphaphalādīni. Apanetabbānipi vatthūnīti āvāsakaraṇādiatthaṃ haritabbānipi chāyūpagaphalūpagarukkhādīni. Tathārūpaṃ vā dhammikaṃ katikaṃ karontehīti cīvarapiṇḍapātatthāya dinnato āvāsajagganādikaṃ tādisaṃ vā aññampi dhammikaṃ katikaṃ karontehi.
不精通经,就是不通达论母。不通达经分别,就是对律也不熟悉。所谓“被文字的表面挡住,反而排斥了义理”,意思是只抓住文字本身,就否定义理。持律的比丘们对接受金银、田地、房舍等事情按罪处理时,他看见了就说:“你们为什么按罪处理?经里难道不是只说了‘远离接受金银’吗?这里没有罪。”另一位说法者因为经文里提到了,就在有人垂下衣摆穿下衣而被举罪时,说:“你们为什么给他们举罪?经里难道不是只说了‘我要齐整地穿下衣,应当学’吗?这里没有罪。”关于“断事裁决”,在灭诤篇所说的断事裁决中,应当理解为:从具足“有戒”等十种条件的人里选出两三位比丘来作评判,这就是断事裁决。
Neva suttaṃ āgacchatīti na mātikā āgacchati. No suttavibhaṅgoti vinayopi na paguṇo. Byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhatīti (cūḷava. aṭṭha. 233) byañjanamattameva gahetvā atthaṃ paṭisedheti. Jātarūparajatakhettavatthuppaṭiggahaṇādīsu vinayadharehi bhikkhūhi āpattiyā kāriyamāne disvā ‘‘kiṃ ime āpattiyā kāretha, nanu ‘jātarūparajatappaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’ti (dī. ni. 1.10, 194) evaṃ sutte paṭiviratimattameva vuttaṃ, natthi ettha āpattī’’ti vadati. Aparo dhammakathiko suttassa āgatattā olambetvā nivāsentānaṃ āpattiyā āropiyamānāya ‘‘kiṃ imesaṃ āpattiṃ āropetha, nanu ‘parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā’ti (pāci. 576) evaṃ sikkhākaraṇamattameva vuttaṃ, natthi ettha āpattī’’ti vadati. Ubbāhika vinicchayeti samathakkhandhake vuttaubbāhikavinicchaye ‘‘sīlavā hotī’’tiādikāya hi dasaṅgasampattiyā samannāgate dve tayo bhikkhū uccinitvā vinicchayo ubbāhikavinicchayoti daṭṭhabbo.
“自恣的撤回”,就是取消自恣,意思是向上拉回。在草布地灭诤中,最初的一切摄受白,也就是:“尊者,请僧团听我说,我们生起诤论……除了与在家人相关的内容之外”——在草布地灭诤中,所行的这样最初的一切摄受白。
Pavāraṇappaccukkaḍḍhanāti pavāraṇāya ukkassanā, uddhaṃ kaḍḍhanāti attho. Tiṇavatthārakasamathe sabbasaṅgāhikañatti cāti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, amhākaṃ bhaṇḍanajātānaṃ…pe… ṭhapetvā gihippaṭisaṃyutta’’nti (cūḷava. 212-213) evaṃ tiṇavatthārakasamathe katā sabbapaṭhamā sabbasaṅgāhikañatti ca.
为了让人得不到四种资具而采取行动等做法,也就是为了不让四种资具到手而付出努力等。“等”这个字还包括其余七种:为了让人得不到利益而努力,为了让人没有住处而努力,辱骂和诽谤,让比丘与比丘分裂,说佛的坏话,说法的坏话,说僧团的坏话。具足八支的人,就是具足这八支,或者只具足其中任何一支的人。不与他共住,意思是不接受他布施的应施之物。以覆钵的方式,是通过羯磨语来作覆钵,不是把钵倒扣放置。以仰钵的方式,这里也是同样的道理。“彼之”,指以覆钵羯磨所驱摈的那位近事男。“正行者”,指具足使之仰钵之条件者。“此”,指上述的驱摈与解除。
Alābhāya parisakkanādikehīti catunnaṃ paccayānaṃ alābhatthāya payogakaraṇādikehi. Ādisaddena ‘‘anatthāya parisakkanaṃ, anāvāsāya parisakkanaṃ, akkosanaparibhāsanaṃ, bhikkhū bhikkhūhi bhedanaṃ, buddhassa avaṇṇabhaṇanaṃ, dhammassa avaṇṇabhaṇanaṃ, saṅghassa avaṇṇabhaṇana’’nti (cūḷava. 265) avasesaṃ sattaṅgaṃ saṅgaṇhāti. Aṭṭhahaṅgehi samannāgatassāti aṭṭhahi ceva aṅgehi ekekenapi aṅgena ca samannāgatassa. Asambhogakaraṇatthanti tena dinnassa deyyadhammassa appaṭiggahaṇatthaṃ. Pattanikkujjanavasenāti kammavācāya pattanikkujjanavasena, na adhomukhaṭṭhapanavasena. Pattukkujjanavasenāti etthāpi eseva nayo. Tassevāti yo pattanikkujjanavasena katanissāraṇo, tasseva upāsakassa. Sammāvattantassāti yena samannāgatassa pattukkujjanaṃ, tena samannāgatassa. Sāti yathāvuttā nissāraṇā, osāraṇā ca.
把针之类的小东西分发给需要的人、布施出去,就是“分发小东西者”。“雨安居衣领受人”,就是领受雨安居衣的人。“为让园丁去办事而应给予的同意”,就是“派园丁同意”。同样的道理也适用于“派沙弥同意”这一项。
Sūciyādiappamattakaṃ taṃtadatthikānaṃ vissajjeti detīti appamattakavissajjako. Sāṭiyaggāhāpakoti vassikasāṭiyaggāhāpako. Kammaṃ karonte ārāmike pesanatthāya dātabbā sammuti ārāmikapesakasammuti. Esa nayo sāmaṇerapesakasammutīti etthāpi.
呵责等七种:就是呵责、依止、驱摈、下意,以及三种举罪,这些是呵责等七种。八种乃至第三:按比丘这边有四种,按比丘尼这边有四种,一共八种僧残。
Tajjanīyakammādīnaṃ sattannanti tajjanīyaṃ, niyasaṃ, pabbājanīyaṃ, paṭisāraṇīyaṃ, tividhañca ukkhepanīyanti tajjanīyādīnaṃ sattannaṃ. Aṭṭhayāvatatiyakāti bhikkhūnaṃ vasena cattāro, bhikkhunīnaṃ vasena cattāroti aṭṭha saṅghādisesā.
“依白事等”,是指依白事、白二事、白四事而作。有些人说:“正在作的时候更坚固,所以应当作。”但这样一来,羯磨就会混杂,所以不应作,这一点已被否定。不过,如果出现缺字、缺句或读错的词句,为了修正它,可以反复诵出。这对不可坏羯磨来说是加强,在可坏羯磨中则成为羯磨后而住立。“以完整相”,是指诵出白词和四遍羯磨语之后。“不依其余羯磨”,是指不应依求听羯磨等其他羯磨而作。
Ñattikammādivasenāti ñattikammañattidutiyakammañatticatutthakammavasena. ‘‘Kariyamānaṃ daḷhataraṃ hoti, tasmā kātabba’’nti ekacce vadanti. Evaṃ pana sati kammasaṅkaro hoti, tasmā na kātabbanti paṭikkhittameva. Sace pana akkharaparihīnaṃ vā padaparihīnaṃ vā duruttapadaṃ vā hoti, tassa sodhanatthaṃ punappunaṃ vattuṃ vaṭṭati. Idaṃ akuppakammassa daḷhīkammaṃ hoti, kuppakamme kammaṃ hutvā tiṭṭhati. Sakalakkhaṇenevāti ñattiñca catasso ca kammavācāyo sāvetvāva. Na sesakammavasenāti apalokanakammādinā avasesakammavasena na kātabbaṃ.
不给欲就离开的学处注释
10. Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā
“所举之事未决”,意思是所举之事还没有从是否构成犯戒这个角度作出判定。在这里,举罪者和被举者都陈述了自己的说法,调查者也已被认可,应当看到:仅仅到这一步,事情才算被举出来。怀着“怎样让这个羯磨失效、分裂、做不成”的意图,不给同意就从座位上起身离开。因此说“若比丘”等。“作与不作”,这里离开是“作”,不给同意是“不作”。
Ārocitaṃ vatthu avinicchitanti ārocitavatthu āpattikabhāvena na vinicchitaṃ. Ettha ca codakena ca cuditakena ca attano kathā kathitā, anuvijjako sammato, ettāvatā vatthumeva ārocitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkameyyāti ‘‘kathaṃ idaṃ kammaṃ kuppaṃ assa, vaggaṃ assa, na kareyyā’’ti (pāci. 481) iminā adhippāyena chandaṃ adatvā nisinnāsanato uṭṭhāya gaccheyya. Tenāha ‘‘yo bhikkhū’’tiādi. Kiriyākiriyanti ettha gamanaṃ kiriyaṃ, chandassa adānaṃ akiriyaṃ.
11. 弱学处的注释
11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā
“随其亲近”是指随各人的朋友关系。因此说“某某”等等。其中,“依朋友、相识者、亲密者”是指依朋友、相识者、亲密者这三类关系。在这里,朋友就是一般的朋友。相识者,是在各处相遇、仅仅见过面,交情并不太深的朋友。亲密者,应当理解为食物丰足、有感情、交情牢固的朋友。
Yathāsanthutanti yathāmittaṃ. Tenāha ‘‘yo yo’’ti ādi. Tattha mittasandiṭṭhasambhattavasenāti mittasandiṭṭhasambhattānaṃ vasena. Tattha mittā mittāva. Sandiṭṭhā tattha tattha saṅgamma diṭṭhamattā nātidaḷhamittā. Sambhattā suṭṭhu bhattā sinehavanto daḷhamittāti daṭṭhabbā.
五种重物:按类别来说,是五种重物;但按具体形态来说,它们有很多种。因此说“按类别说为五种重物”。园,叫做花园或果园。园地,是为了这些园而划定、保留的地方,或者这些园毁坏后留下的旧地基。精舍,是楼阁等任何住处。精舍地,就是它建立的地方。床,是带脚床、绑带床、曲脚床、可拆脚床这四种床中的某一种。椅,是有脚椅等四种椅中的某一种。褥,是羊毛褥等五种褥中的某一种。枕,是用木棉、藤棉、草棉等任何一种填充的。金属釜,是用铁、赤铜或任何金属做成的釜。金属器等也是这样。这里,“器”指罐。“瓦罐”就是水瓶。“釜”就是锅。斧头、镰刀等,以及藤蔓之类,没有什么难懂的。就是这样。
Pañca garubhaṇḍānīti rāsivasena pañca garubhaṇḍāni, sarūpavasena panetāni bahūni honti. Tenāha ‘‘rāsivasena pañca garubhaṇḍāni vuttānī’’ti. Ārāmo (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 227) nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā. Ārāmavatthu nāma tesaṃyeva ārāmānaṃ atthāya paricchinditvā ṭhapitokāso, tesu vā ārāmesu vinaṭṭhesu tesaṃ porāṇakabhūmibhāgo . Vihāro nāma yaṃ kiñci pāsādādisenāsanaṃ. Vihāravatthu nāma tassa patiṭṭhānokāso. Mañco nāma masārako bundikābaddho, kuḷīrapādako, āhaccapādakoti imesaṃ pubbe vuttānaṃ catunnaṃ mañcānaṃ aññataro. Pīṭhaṃ nāma masārakādīnaṃyeva catunnaṃ pīṭhānaṃ aññataraṃ. Bhisi nāma uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ bhisīnaṃ aññatarā. Bibbohanaṃ nāma rukkhatūlalatātūlapoṭakitūlānaṃ aññatarena puṇṇaṃ. Lohakumbhī nāma kāḷalohena vā tambalohena vā yena kenaci lohena katā kumbhī. Lohabhāṇakādīsupi eseva nayo. Ettha pana bhāṇakanti arañjaro vuccati. Vārakoti ghaṭo. Kaṭāhaṃ kaṭāhameva. Vāsiādīsu, valliādīsu ca duviññeyyaṃ nāma natthi. Evaṃ –
有两类各含二种摄,第三类是四种摄。
第四是九部分,第五是八种分别。
就这样,以五类,具有五种清净眼的世尊;
导师用二十五种方式说明了重物。
Dvisaṅgahāni dve honti, tatiyaṃ catusaṅgahaṃ; Catutthaṃ navakoṭṭhāsaṃ, pañcamaṃ aṭṭhabhedanaṃ. Iti pañcahi rāsīhi, pañcanimmalalocano; Pañcavīsavidhaṃ nātho, garubhaṇḍaṃ pakāsayi. (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 227);
不能以彻底舍弃的方式给予或分配,所以以彻底舍弃的方式给予或分配是不允许的。但以交换的方式给予和分配,则没有犯戒。因此说“以不动产……”等。其中,“以不动产对不动产”,是指用园林、园林地、精舍、精舍地来交换园林、园林地、精舍、精舍地。“以其余之物”,是指以动产而言,也就是后面三类。“不如法之物”,是指金制床等,以及不如法的褥、枕等物。“贵重如法之物”,是指象牙制床等,以及毯子等物。“其余”,就是动产。“以如法交换来交换”,是指以不让它成为不如法之物的方式来交换。
Vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā na vaṭṭatīti mūlacchejjavasena vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā na vaṭṭanti. Parivattanavasena pana vissajjantassa, vibhajantassa ca anāpatti. Tenāha ‘‘thāvarenā’’tiādi. Tattha thāvarena thāvaranti ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthunā ārāmaṃ ārāmavatthuṃ vihāraṃ vihāravatthuṃ. Itarenāti athāvarena, pacchimarāsittayenāti vuttaṃ hoti. Akappiyenāti suvaṇṇamayamañcādinā ceva akappiyabhisibibbohanehi ca. Mahagghakappiyenāti dantamayamañcādinā ceva pāvārādinā ca. Itaranti athāvaraṃ. Kappiyaparivattanena parivattetunti yathā akappiyaṃ na hoti, evaṃ parivattetuṃ.
这里讲交换的方式(《小品义注》321;《维桑伽义注》228):僧团的椰子园在很远的地方,净人自己吃掉大部分,即使有没吃掉的,从那里付了车费运回来,也剩不了多少。而另一些住在离那座园林不远的村子里的人,他们在精舍附近有一座园林,就来僧团,用自己的园林请求换那座园林。僧团应以“僧团同意”的方式征询后接受。即使比丘有一千棵树,而那些人才五百棵,也不该说“你们的园林太小”。这座园林虽然小,却比那座带来更多收益。即使收益相等,也应当接受,因为想在什么时候受用就能在什么时候受用。但如果那些人的树更多,就该说“你们的树不是更多吗?”如果他们说“愿我们有额外的功德,我们送给僧团”,告知后就可以接受。比丘的树正在结果,而那些人的树还没结果。虽然还没结果,但不久就会结果,所以应当接受。如果那些人的树正在结果,而比丘的树还没结果,就该说“你们的树不是正在结果吗?”如果他们说“请尊者接受,这会成为我们的功德”,告知后就可以接受。像这样,以园林换园林;用同样的方法,园林地、精舍、精舍地,也应以园林来交换。用园林地,不论大小,都可以换园林、园林地、精舍、精舍地。
Tatrāyaṃ parivattananayo (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 228) – saṅghassa nāḷikerārāmo dūre hoti, kappiyakārakāva bahutaraṃ khādanti, yampi na khādanti, tato sakaṭavetanaṃ datvā appameva āharanti. Aññesaṃ pana tassārāmassa avidūre gāmavāsīnaṃ manussānaṃ vihārassa samīpe ārāmo hoti, te saṅghaṃ upasaṅkamitvā sakena ārāmena taṃ ārāmaṃ yācanti, saṅghena ‘‘ruccati saṅghassā’’ti apaloketvā sampaṭicchitabbo. Sacepi bhikkhūnaṃ rukkhasahassaṃ hoti, manussānaṃ pañcasatāni, ‘‘tumhākaṃ ārāmo khuddako’’ti na vattabbaṃ. Kiñcāpi ayaṃ khuddako, atha kho itarato bahutaraṃ āyaṃ deti. Sacepi samakameva deti , evampi icchiticchitakkhaṇe paribhuñjituṃ sakkāti gahetabbameva. Sace pana manussānaṃ bahutarā rukkhā honti, ‘‘nanu tumhākaṃ bahutarā rukkhā’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘atirekaṃ amhākaṃ puññaṃ hotu, saṅghassa demā’’ti vadanti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ rukkhā phaladhārino, manussānaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti. Kiñcāpi na gaṇhanti, na cirena gaṇhissantīti sampaṭicchitabbameva. Manussānaṃ rukkhā phaladhārino, bhikkhūnaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti, ‘‘nanu tumhākaṃ rukkhā phaladhārino’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘gaṇhatha, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissatī’’ti denti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Evaṃ ārāmena ārāmo parivattetabbo, eteneva nayena ārāmavatthupi vihāropi vihāravatthupi ārāmena parivattetabbaṃ. Ārāmavatthunā ca mahantena vā khuddakena vā ārāmaṃ ārāmavatthuṃ vihāraṃ vihāravatthunti.
怎样用精舍来交换精舍呢?僧团在村里有一处房屋,居民在精舍中间有一栋楼阁,两者价值相等。如果居民想用那栋楼阁来换这处房屋,可以接受。如果比丘的房屋价值更高,当比丘说“我们的房屋价值更高”时,他们回答说:“虽然价值更高,但对出家人来说不合适,出家人没法住在那里,而这栋楼阁合适,请收下吧。”这样也可以接受。如果居民的那栋价值更高,就应该说:“你们的楼阁不是价值更高吗?”如果他们接着说:“尊者,没关系,这会是我们的功德,请收下吧。”那就可以接受。像这样,就可以用精舍来交换精舍。按照同样的方法,精舍地、园林、园林地也都可以用精舍来交换。用精舍地,不论价值高还是低,都可以交换精舍、精舍地、园林、园林地。以上就是关于不动产与不动产交换的说明。
Kathaṃ vihārena (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 228) vihāro parivattetabbo? Saṅghassa antogāme gehaṃ hoti, manussānaṃ vihāramajjhe pāsādo, ubhopi agghena samakā. Sace manussā tena pāsādena taṃ gehaṃ yācanti, sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ ce mahagghataraṃ gehaṃ hoti, ‘‘mahagghataraṃ amhākaṃ geha’’nti vutte ‘‘kiñcāpi mahagghataraṃ pabbajitānaṃ asāruppaṃ, na sakkā tattha pabbajitehi vasituṃ, idaṃ pana sāruppaṃ, gaṇhathā’’ti vadanti, evampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Sace pana manussānaṃ mahagghaṃ hoti ‘‘nanu tumhākaṃ gehaṃ mahaggha’’nti vattabbaṃ. ‘‘Hotu, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissati, gaṇhathā’’ti vutte pana sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Evaṃ vihārena vihāro parivattetabbo. Eteneva nayena vihāravatthupi ārāmopi ārāmavatthupi vihārena parivattetabbaṃ. Vihāravatthunā ca mahagghena vā appagghena vā vihāraṃ vihāravatthuṃ ārāmaṃ ārāmavatthuṃ. Evaṃ tāva thāvarena thāvaraparivattanaṃ veditabbaṃ.
至于用别的物品换别的物品:床或椅子,不管是大是小,哪怕小到只有四指高、是村里的孩子们在沙屋里玩时做出来的,只要已经布施给僧团,就成了重物。就算国王或大臣等人一次性布施一百张床或一千张床,所有如法的床都应当接受。接受以后,要按长老的次序,以“作为僧团共用而受用”的方式交出去,不能以个人受用的方式交出去。多出来的床,可以放在库房等处,把钵和衣放好之后再去用,这也是允许的。在界外说“我们布施给僧团”而布施的床,应当交给僧团上座住的地方。如果那里床很多,床就派不上用场。哪个住处用得上,就应当以“作为僧团共用而受用”的方式交到那里,不能以个人受用的方式。用价值一百或一千的高价床,可以换到另外一百张床,交换之后应当拿来用。不只是床换床,也允许用床交换园林、园林地、精舍、精舍地、椅子、枕头、褥子。椅子、枕头、褥子也是同样的做法。所谓“为了保护上等的卧坐具等”,是说如果闹饥荒,比丘们靠乞食活不下去;或者这里有王难、疾病、盗贼的恐怖,去别处的人的精舍会荒废,棕榈树、椰子树等会被毁坏;而依靠卧坐具这类资具还能维持生活。在这样的时期,就是为了保护上等的卧坐具等。“把差的舍弃掉”,意思是把差的、最差的那一档舍弃掉。“舍弃后允许受用”,意思是舍弃之后,用换来的粥、饭、衣等来受用,是允许的。关于“黑铜、铜、黄铜、圆铜”这里,黄铜和圆铜是人工合成的铜。人工合成的铜有三种:黄铜、圆铜、白铜。其中,锡和铜混合做成的是黄铜,冷铜混合做成的是圆铜,水银混合做成的是白铜。因此说“黄铜和圆铜是人工合成的铜”。“比那更多的”,是指能换取比那更多的东西。
Itarena itaraparivattane pana mañcapīṭhaṃ mahantaṃ vā hotu, khuddakaṃ vā (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 228), antamaso caturaṅgulapādakaṃ gāmadārakehi paṃsvāgārakesu kīḷantehi katampi saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ hoti. Sacepi rājā vā rājamahāmattādayo vā ekappahāreneva mañcasataṃ vā mañcasahassaṃ vā denti, sabbe kappiyamañcā sampaṭicchitabbā, sampaṭicchitvā vuḍḍhappaṭipāṭiyā ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbā, na puggalikaparibhogena dātabbā. Atirekamañce bhaṇḍāgārādīsu paññapetvā pattacīvaraṃ nikkhipitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati. Bahisīmāya ‘‘saṅghassa demā’’ti dinnamañco saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dātabbo. Tattha ce bahū mañcā honti, mañcena kammaṃ natthi. Yassa vasanaṭṭhāne kammaṃ atthi, tattha ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbo, na puggalikabhogena. Mahagghena satagghanakena vā sahassagghanakena vā mañcena aññaṃ mañcasataṃ labhati, parivattetvā gahetabbaṃ. Na kevalaṃ mañcena mañcoyeva, ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthupīṭhabhisibibbohanānipi parivattetuṃ vaṭṭati. Eseva nayo pīṭhabhisibibbohanesupi. Varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthanti sace dubbhikkhaṃ hoti, bhikkhū piṇḍapātena na yāpenti, ettha rājarogacorabhayāni, aññattha gacchantānaṃ vihārā palujjanti, tālanāḷikerādike vināsenti, senāsanapaccayaṃ sandhāya yāpetuṃ sakkā hoti, evarūpe kāle varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthaṃ. Lāmakāni vissajjetunti lāmakaṃ lāmakaṃ vissajjetuṃ, lāmakakoṭiyā vissajjetunti adhippāyo. Vissajjetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti vissajjetvā tato laddhayāgubhattacīvarādīni paribhuñjituṃ vaṭṭati. Kāḷalohatambalohakaṃsalohavaṭṭalohānanti ettha kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohañca kittimalohaṃ. Tīṇi hi kittimalohāni kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohaṃ, ārakūṭanti. Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ, sītatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ, rasakatambe missetvā kataṃ ārakūṭaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohañca kittimaloha’’nti. Tato atirekanti tato atirekaggaṇhanako.
“萨拉咖”的做法是:中间做成花蕾的形状,口缘向外展开,背部向后弯,这样做成一个容器。也有人叫它“萨拉瓦”。用“等”这个字,是把金器之类的在家用具也包括进来。因为那些东西即使很小,也属于重物,因为它们是在家人用的器具。用“亦”这个字,是说明大的就更不用说了。不过这里的意思是:这些容器因为是比丘的用具,所以属于可分之物。就像这些一样,水瓶也属于可分之物。后面会说:“就像陶器一样,铁器中的水瓶也归入可分物这一类。”
“以僧团共用”是指把它给来访的较年长比丘之后,让他们使用。“在家者所变造”是指由在家人变造、指定,或者当作自己的东西来制作,因而变成不合宜的形状。“不允许以个人受用”是指不把它给来访者,而是当作自己的东西拿着、随身受用,这是不允许的。
“毕帕离咖”是剪刀。“阿拉咖塔咖”是针孔器。“达喇”是锁。“咖德拉亚提韦达咖”是剪刀柄上的环。“如此如彼制成的铁”是指铁条、铁球、铁块、铁片,像这样制成整块的铁。“乳石制的”是指用柔软的、乳白色的石头制成的。
Sarakoti majjhe makuḷaṃ dassetvā mukhavaṭṭivitthataṃ katvā piṭṭhito nāmetvā kātabbaṃ ekaṃ bhājanaṃ. ‘‘Sarāva’’ntipi vadanti. Ādisaddena kañcanakādīnaṃ gihiupakaraṇānaṃ gahaṇaṃ. Tāni hi khuddakānipi garubhaṇḍāneva gihiupakaraṇattāti. Pi-saddena pageva mahantānīti dasseti. Imāni pana bhājanīyāni bhikkhūpakaraṇattāti adhippāyo. Yathā ca etāni, evaṃ kuṇḍikāpi bhājanīyā. Vakkhati hi ‘‘yathā ca mattikābhaṇḍe, evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dubbalasikkhāpadavaṇṇanā). Saṅghikaparibhogenāti āgantukānaṃ vuḍḍhatarānaṃ datvā paribhogena. Gihivikaṭāti gihīhi vikatā paññattā, attano vā santakakaraṇena virūpaṃ katā. Puggalikaparibhogena na vaṭṭatīti āgantukānaṃ adatvā attano santakaṃ viya gahetvā pariharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati. Pipphalikoti kattari. Ārakaṇṭakaṃ sūcivedhakaṃ. Tāḷaṃ yantaṃ. Kattarayaṭṭhivedhako kattarayaṭṭhivalayaṃ. Yathā tathā ghanakataṃ lohanti lohavaṭṭi lohaguḷo lohapiṇḍi lohacakkalikanti evaṃ ghanakataṃ lohaṃ. Khīrapāsāṇamayānīti mudukakhīravaṇṇapāsāṇamayāni.
即使是在家人改制的物品,也不允许使用,因为属于不可触摸的。通过“也”这个字,进一步表明:更不用说以僧团共用的方式或个人受用的方式了。不过,坐卧具的受用是完全允许的。因此,由金等宝物制成的所有坐卧具资具,都是可以触摸的。所以这样说:“然而在坐卧具的受用中……”等等。
Gihivikaṭānipi na vaṭṭanti anāmāsattā. Pi-saddena pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vāti dasseti. Senāsanaparibhogo pana sabbakappiyo. Tasmā jātarūpādimayā sabbepi senāsanaparikkhārā āmāsā. Tenāha ‘‘senāsanaparibhoge panā’’tiādi.
“其余”是指比那个更大的斧头。“但那”是指任何一种锄头。锄头哪怕只有四指大小,也属于重物。挖掘器不管是方口的、槽口的、弯的还是直的,哪怕只是扫帚柄上穿孔用的,只要绑了柄,就都是重物。所以说“锄头、绑柄的挖掘器,没有不是重物的”。西巴提咖就是剃刀鞘。而尖端则随顺于绑柄的挖掘器,所以说“尖端也归入挖掘器”。但如果那个尖端没有柄,只是刃片大小,那就属于可分物。“伍巴卡雷提”是指斧头之类的物品。
Sesāti tato mahattarī vāsi. Yā panāti yā kudārī pana. Kudālo antamaso caturaṅgulamattopi garubhaṇḍameva. Nikhādanaṃ caturassamukhaṃ vā hotu, doṇimukhaṃ vā vaṅkaṃ vā ujukaṃ vā, antamaso sammuñjanidaṇḍakavedhanampi daṇḍabandhaṃ ce, garubhaṇḍameva. Tenāha ‘‘kudālo daṇḍabandhanikhādanaṃ vā agarubhaṇḍaṃ nāma natthī’’ti. Sipāṭikā nāma khurakoso. Sikharaṃ pana daṇḍabandhanikhādanaṃ anulometīti āha ‘‘sikharampi nikhādaneneva saṅgahita’’nti. Sace tampi pana adaṇḍakaṃ phalamattaṃ, bhājanīyaṃ. Upakkhareti vāsiādibhaṇḍāni.
名叫“钵带匠”的人,就是做钵的结扣等东西的人。也有人叫他们“在佛像等上面做金钵等的钵匠”。切锡的刀、切金的刀、已经加工过的切皮小刀,这三种在这里随顺“毕帕离咖”,所以说“然而这是差别”等等。“其他的”,指大剪刀等。
Pattabandhako nāma pattassa gaṇṭhikādikārako. ‘‘Paṭimāsuvaṇṇādipattakārako’’tipi vadanti. Tipucchedanakasatthaṃ, suvaṇṇacchedanakasatthaṃ, kataparikammacammacchindanakakhuddakasatthanti imāni cettha tīṇi pipphalikaṃ anulomentīti āha ‘‘ayaṃ pana viseso’’tiādi. Itarānīti mahākattariādīni.
“半臂长”是指从肘部一直到肩头那么长,也就是一掌加四指的长度。“生在那里的”是指生在僧团的地上。因为以守护的方式加以保护,就像放进箱子等里面一样,使它不至于丢失,这样隐藏保护,所以叫“守护隐藏”。不过,即使生在那里,如果没有加以保护,也不算是重物。“在僧团羯磨和塔庙羯磨已做”这句话,是在说明:把僧团所有的东西转用来保护塔庙所有的东西,以及互相交换,都是允许的。“然而线”则是指卷起的线和未卷起的线。
Aḍḍhabāhuppamāṇāti (sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.321) kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭappamāṇā, vidatthicaturaṅgulappamāṇāti vuttaṃ hoti. Tatthajātakāti saṅghikabhūmiyaṃ jātā. Ārakkhasaṃvidhānena rakkhitattā rakkhitā ca sā mañjūsādīsu pakkhittaṃ viya yathā taṃ na nassati, evaṃ gopanato gopitā cāti rakkhitagopitā. Tatthajātakāpi pana arakkhitā garubhaṇḍameva na hoti. ‘‘Saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate’’ti iminā saṅghasantakena cetiyasantakaṃ rakkhituṃ, parivattituñca vaṭṭatīti dīpeti. Suttaṃ panāti vaṭṭitañceva avaṭṭitañca suttaṃ.
“八指长的针杆那么长”,是说最短也要有八指那么长,粗细则像锡兰针杆那样。这里说的“于此”,是指在竹器里。“他们的房子被烧了”,就是房子被烧的那些人。不应阻拦,就是不该制止说“别拿了走”。从外地来的人,应当安置在他所到寺院的僧团住处。
Aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattoti antamaso dīghaso aṭṭhaṅgulamatto, pariṇāhato sīhaḷapaṇṇasūcidaṇḍamatto. Etthāti veḷubhaṇḍe. Daḍḍhaṃ gehaṃ yesaṃ teti daḍḍhagehā. Na vāretabbāti ‘‘mā gaṇhitvā gacchathā’’ti na nisedhetabbā. Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbā.
剩下的任何盖草,就是除了芒草茎之类以外其余的一切盖草。在没有草的地方,就用树叶来遮盖(《小品注疏》321)。所以树叶也归在草里面,因此说“于盖草总摄所入”等。“八指量”:是指宽度有八指那么大。不过,写好的经本不算重物。
Avasesañca chadanatiṇanti muñjapabbajehi avasesaṃ yaṃ kiñci chadanatiṇaṃ. Yattha pana tiṇaṃ natthi, tattha paṇṇehi chādenti (cūḷava. aṭṭha. 321). Tasmā paṇṇampi tiṇeneva saṅgahitanti āha ‘‘chadanatiṇasaṅkhepagatesū’’tiādi. Aṭṭhaṅgulappamāṇopīti vitthārato aṭṭhaṅgulappamāṇo. Likhitapotthako pana garubhaṇḍaṃ na hoti.
在竹器里所说的尺寸,就是“至少像八指长的针杆那样”,这是竹制品中所说的尺寸。或者说是布施给僧团的,是指在木材难得的地方布施给僧团的。按照《库伦达注》所说的次第讲完木制品的判定之后,现在按照《大注疏》所说的次第来讲,所以说了“又”等话。这里“床座等”中,所谓床座,指的是四方形坐具。从“高床也是床座”这句话来看,只有一边长出的长条形坐具,只要是八指高的脚就允许。而四方形床座,即使超过尺寸也应当知道是允许的。由“等”字,应当知道包含了“七支椅、吉祥坐具、山羊足坐具、余甘子圆坐具、木板、绳床、草席坐具”这些。因此说了“乃至”等话。或者用叶子,是指用香蕉叶等。甚至铺上虎皮、周围布置猛兽形象、以宝石缝制的绳床,也还是重物。
Veḷumhi vuttappamāṇoti ‘‘aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍakamattopī’’ti veḷubhaṇḍe vuttappamāṇo. Saṅghassa dinno vāti dārudullabhaṭṭhāne saṅghassa dinno vā. Kurundiyaṃ vuttakkamena dārubhaṇḍavinicchayaṃ vatvā idāni mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttakkamena vattuṃ ‘‘apicā’’tiādimāha. Āsandikādīnīti ettha āsandikoti caturassapīṭhaṃ vuccati. ‘‘Uccakampi āsandika’’nti vacanato ekatobhāgena dīghapīṭhameva hi aṭṭhaṅgulapādakaṃ vaṭṭati. Caturassāsandiko pana pamāṇātikkantopi vaṭṭhatīti veditabbo. Ādisaddena ‘‘sattaṅgo, bhaddapīṭhakaṃ, eḷakapādakapīṭhaṃ, āmalakavaṭṭakapīṭhaṃ, phalakaṃ, kocchaṃ, palālapīṭhaka’’nti (cūḷava. aṭṭha. 321) ime saṅgaṇhantīti veditabbaṃ. Tenāha ‘‘antamaso’’tiādi. Paṇṇehi vāti kadalipaṇṇādīhi vā. Byagghacammonaddhampi vāḷarūpaparikkhittaṃ ratanaparisibbitaṃ kocchakaṃ garubhaṇḍameva.
所谓捶打板,就是把染好的衣料放在上面、用手捶打的板子。所谓捶打槌,有人说是顺着风等方向捶打时用的槌子。所谓杆槌,是用来捶打染好衣料的棒槌。所谓水池,是用木板做成、形状像莲池的饮水容器。所谓染料槽,是倒入煮好的染料后放置的容器。
Ghaṭṭanaphalakaṃ nāma yattha ṭhapetvā rajitacīvaraṃ hatthena ghaṭṭenti. Ghaṭṭanamuggaro nāma anuvātādighaṭṭanakoti vadanti. Daṇḍamuggaro nāma yena rajitacīvaraṃ pothenti. Ambaṇanti phalakehi pokkharaṇī viya kataṃ pānīyabhājanaṃ. Rajanadoṇīti pakkarajanaṃ ākiritvā ṭhapanabhājanaṃ.
不净皮,就是狮子等的皮。“可以用来作地敷”,这是针对不净皮说的。通过“作覆盖物”这句话,说明铺在床座上也是允许的。有人说披肩等覆盖物也属于重物,另一些人说不是。应当审察之后再决定。净皮,就是鹿等的皮。
Akappiyacammanti sīhādīnaṃ cammaṃ. ‘‘Bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ akappiyacammaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Paccattharaṇagatika’’nti iminā mañcapīṭhepi attharituṃ vaṭṭatīti dīpeti. Pāvārādipaccattharaṇampi garubhaṇḍanti eke. Noti apare. Vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Kappiyacammānīti migādīnaṃ cammāni.
一切有轮的车乘,就是指战车、牛车等所有带轮子的交通工具。至于拆掉了轮子的车乘,则属于可分物。所谓“许可斧”,是指能放进袋子里随身携带的斧头,这是律中这样说法的意思。“手叶”是指棕榈叶。因为人们用手握着它携带,所以称为“手叶”。也有人认为,“手叶”就是指做伞盖用的叶子。“连同钻木”是指一对钻木,也就是上钻木和下钻木,意思是一对钻木。
Sabbaṃ cakkayuttayānanti rathasakaṭādikaṃ sabbacakkayuttayānaṃ. Visaṅkharitacakkaṃ pana yānaṃ bhājanīyaṃ. Anuññātavāsi nāma yā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ sakkāti vuttā. Muṭṭhipaṇṇanti tālapattaṃ. Tañhi muṭṭhinā gahetvā pariharantīti ‘‘muṭṭhipaṇṇa’’nti vuccati. Muṭṭhipaṇṇanti chattacchadanapaṇṇamevāti keci. Araṇisahitanti araṇiyugaḷaṃ, uttarāraṇī, adharāraṇīti araṇidvayanti attho.
做了增长业,意思是:哪怕对一块只值一玛萨咖的木板,也做了坚固的增长业。没有做增长业就拿去用的人,应该就在那个地方受罚。要走的时候,应该先放在僧团住处再走。如果忘了而带走,应该派人送回去。如果已经去了别处,就应该放在所到寺院的僧团住处。这里说的“于此”,是指陶器。“水瓶”,是指铁水瓶和铜水瓶。“只属于可分物一类”,意思是只归入可分物那一类,而不是重物。但金罐则属于重物,这是这里的意旨。“其余”,是指重物。
Phātikammaṃkatvāti antamaso taṃagghanakavālikāyapi thāvaraṃ vaḍḍhikammaṃ katvā. Phātikammaṃ akatvā gaṇhantena tattheva valañjetabbo. Gamanakāle saṅghike āvāse ṭhapetvā gantabbaṃ. Asatiyā gahetvā gatena pahiṇitvā dātabbo. Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbo. Etthāti mattikābhaṇḍe. Kuṇḍikāti ayokuṇḍikā ceva tambalohakuṇḍikā ca. Bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatīti bhājanīyapakkhameva sevati, na tu garubhaṇḍanti attho. Kañcanako pana garubhaṇḍamevāti adhippāyo. Itaranti garubhaṇḍaṃ.
12. 回向学处注释
12. Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā
第十二项里,没有什么需要说明的。
Dvādasame na kiñci vattabbaṃ atthi.
内宫学处的注释
1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
在王未出、宝未出的地方,应当看出这里省略了“在寝宫中”这样的文句,所以说“王没有从这里出去”等等。其中“从这里”是指从寝宫。“在寝宫中”是指睡觉的屋子。凡是铺设国王卧床的地方,哪怕只是用麻布围墙围起来的一小块,也是指那里。以能让人产生喜悦的含义叫“宝”,比如象等。但这里指的是女宝,所以说“宝叫做王后”。
Anikkhantarājake aniggataratanaketi ettha ‘‘sayanighare’’ti pāṭhaseso daṭṭhabboti āha ‘‘anikkhanto rājā ito’’tiādi. Tattha itoti sayanigharato. Sayanighareti sayanīyaghare. Yattha rañño sayanaṃ paññattaṃ hoti, antamaso sāṇipākāraparikkhittampi, tasminti vuttaṃ hoti. Ratijananaṭṭhena ratanaṃ, hatthiādi. Idha pana itthiratanaṃ adhippetanti āha ‘‘ratanaṃ vuccati mahesī’’ti.
“两者”是指国王与王后。在这里,“作与不作”应当这样理解:越过界标柱算是“作”,没有让人知道算是“不作”。
Ubhosūti rājamahesīsu. Kiriyākiriyanti ettha indakhīlātikkamo kiriyaṃ, appaṭisaṃviditaṃ akiriyanti daṭṭhabbaṃ.
2. 宝物学处注释
2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
“珍珠等十种”指的是十种宝物:珍珠、宝珠、琉璃、螺贝、水晶、珊瑚、银、金、红宝石、猫眼石。 “在住处中”就是在房舍里。 因此说“被围绕的”等等,意思是被围绕的住处。 这里说的“住处”,指的是建在村子里的房舍。 而建在寺院里的房舍,已经被“寺院中”这个说法涵盖进去了。 有些人说:“这里说的‘住处’,不管是在寺院内还是在别处,都指自己居住的地方。” “为了这一切,只犯恶作”的意思是:不管是为了自己还是为了他们僧团等,自己学习或教他人学习,都只犯恶作。 如果父母之物是必须偿还的如法资具,则为了自己拿取并偿还,因此说“那样的”等等。 “那样的”指父母之物中必须偿还的如法资具,便是那样的。 “以欲求,也以恐惧”指在木匠等人中以欲求,在国王宠臣等人中以恐惧。
Muttādidasavidhanti ‘‘muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragalla’’nti (pāci. 506) dasavidhaṃ ratanaṃ. Ajjhāvasatheti gehe. Tenāha ‘‘parikkhittassā’’tiādi, parikkhittassa āvasathassāti attho. Āvasathoti cettha antogāme niviṭṭhagehaṃ adhippetaṃ. Ārāme niviṭṭhagehaṃ pana ajjhārāmaggahaṇeneva gahitaṃ. ‘‘Āvasathoti cettha antoārāme vā hotu, aññattha vā, attano vasanaṭṭhānaṃ vuccatī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.506) keci. Sabbesampi atthāya dukkaṭamevāti attano vā tesaṃ saṅghādīnaṃ vā atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā dukkaṭameva. Sace pana mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ hoti, attano atthāya gahetvā paṭisāmetabbanti āha ‘‘tādisaṃ panā’’tiādi. Tādisanti yaṃ mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ, tādisaṃ. Chandenapi bhayenapīti vaḍḍhakiādīsu chandenapi, rājavallabhesu bhayenapi.
在像大寺那样的地方,也就是像大寺一样、被围墙围起来的寺院区域内。作标记,就是用“这么多咖哈巴那”之类的方式,或者用印记等特征来作标记,意思是观察确认。在合适比丘的手中,就是在有惭愧心、容易起悔意的比丘手中。因为不能放在性情轻浮的人手里。不离开,就是不从那个住处离开。通过“不应把不动产僧房等”等说法,说明不应把自己的衣等作为根本。展示之后,就是展示所做成的不动产僧房等之后,告诉近事男:“用你的东西做成这个。”令他人去做,就是让别人去做,也就是按照“为了诸圣者而住,这是对诸圣者的请求”所说的方式去请求。
Tādise ṭhāneti mahāvihārasadisassa mahārāmassa pākāraparikkhitte pariveṇe. Saññāṇaṃ katvāti ‘‘ettakā kahāpaṇā’’tiādinā rūpena vā lañchanādinimittena vā saññāṇaṃ katvā, sallakkhetvāti attho. Patirūpānaṃ bhikkhūnaṃ hattheti lajjīnaṃ kukkuccakānaṃ bhikkhūnaṃ hatthe. Lolajātikānañhi hatthe ṭhapetuṃ na labbhati. Neva pakkamatīti neva tamhā āvāsā pakkamati. ‘‘Thāvaraṃ senāsanaṃ vā’’tiādinā attano cīvarādimūlaṃ na kātabbanti (pāci. aṭṭha. 506) dasseti. Taṃ dassetvāti yaṃ thāvarasenāsanādi kataṃ, taṃ upāsaka tava santakena idaṃ nāma katanti evaṃ dassetvā. Samādapetvāti aññaṃ samādapetvā, ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti vuttanayena yācitvāti attho.
在允许的地方,指的是寺院内和住处内。触物,指的是应当触摸并且应当收拾的衣物等物品。
Anuññātaṭṭhāneti ajjhārāmaajjhāvasathe. Āmāsanti āmasitabbañceva paṭisāmetabbañca vatthādi.
3. 非时入村学处注释
3. Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā
关于“行”:是指行学处。“近行”:是指第二次掷石的距离。对于前往其他村子的人,没有再次告假的需要,因此,未止息努力而前往其他村子的人,即使经过一百个村子,也没有再次告假的需要,这就是其含义。所以说道“然而如果”等。“努力”:指进入村子的努力。在寺院内等处:不只是没有告假就前往的人无罪,没有系腰带、没有披僧伽梨而前往的人也无罪。在难缘中:如果狮子或老虎来了,或者乌云升起,或者发生其他某种灾难,则无罪。在这样的难缘中,从村外进入村内是允许的。
Cāritteti cārittasikkhāpade. Upacāranti dutiyaleḍḍupātaṃ. Aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ puna āpucchanakiccaṃ natthīti ussāhaṃ appaṭippassambhetvā aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ gāmasatampi hotu, puna āpucchanakiccaṃ natthīti attho. Tenāha ‘‘sace panā’’tiādi. Ussāhanti gāmappavisanussāhaṃ. Antarārāmādīsu (pāci. aṭṭha. 515) na kevalaṃ anāpucchā gacchantasseva, kāyabandhanaṃ abandhitvā saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassāpi anāpatti. Āpadāsūti sīho vā byaggho vā āgacchati, megho vā uṭṭheti, añño vā koci upaddavo uppajjati , anāpatti. Evarūpāsu āpadāsu bahigāmato antogāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati.
4. 针筒学处的注释
4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā
由于须先毁坏(针筒)而后方得宣说(此戒相),故那毁坏之举即为此波逸提之义。
Taṃ assa atthīti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.517) paṭhamaṃ bhinditvā pacchā desetabbattā taṃ bhedanakaṃ assa pācittiyassa atthīti.
在“钻木”这个词里,指的是钻木取火的弓。在“钻”这个词里,指的是钻孔的工具。在“斧柄”这个词里,指的是斧头的柄。
Araṇiketi araṇidhanuke. Vidheti vedhake. Vāsijaṭeti vāsidaṇḍake ca.
5. 床座学处注释
5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā
“八指足”是对抽象名词阳性形式的解释。用“能切断的,和切断本身一样”这句话,是在进一步说明“切断本身就是能切断的,因为它具有这种性质,所以叫能切断的”这个意思。
Aṭṭhaṅgulapādakanti bhāvanapuṃsakaniddeso. ‘‘Chedanakaṃ bhedanakasadisamevā’’ti iminā ‘‘chedanameva chedanakaṃ, taṃ assa atthīti chedanaka’’nti imamatthaṃ atidisati.
如果不想切断,就按量好的尺寸让它露在地面之上,这样埋进地里。或者绑成架子,意思是把它举起来,放在多根秤杆交叉的地方,搭成一个架子。
Yathā pamāṇameva upari dissati, evaṃ nikhaṇitvā vāti sace pana na chinditukāmo hoti, yathā pamāṇameva upari dissati, evaṃ bhūmiyaṃ nikhaṇitvā vā. Aṭṭakaṃ vā bandhitvāti ukkhipitvā tulāsaṅghāte ṭhapetvā aṭṭaṃ katvā.
6. 棉絮填塞学处的注释
6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā
把吉米离咖铺开,然后放进棉花,意思是:在床或椅子的上面铺开吉米离咖,再在它上面放进棉花。“在吉米离咖上面”,是指在吉米离咖的上方。
Cimilikaṃpattharitvā tūlaṃ pakkhipitvāti mañcapīṭhānaṃ upari cimilikaṃ pattharitvā tassa upari tūlaṃ pakkhipitvāti attho. Upari cimilikāyāti uparimabhāge cimilikāya.
所谓“头量”,是指从颈窝开始把整个头部放上去的那个范围。这个头量按最大尺寸来说,横向是一拳,纵向是两肘。为了说明这一点,就说“其横向在三角”等。“两者之间为一拃四指”,是说测量两个角之间的距离,是一拃加四指。“中央为一拳”,是说枕头的中央横向有一拳那么大。这就是头量的最大尺寸。超过这个就不允许,低于这个则允许。对没有病的人,头枕和足枕这两种都允许。对有病的人,把枕头铺好后,在上面再盖上覆盖物躺着,也允许。
Sīsappamāṇanti (cūḷava. aṭṭha. 297; sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.297) yattha galavāṭakato paṭṭhāya sabbasīsaṃ upadahanti, taṃ sīsappamāṇaṃ. Tañca ukkaṭṭhaparicchedato tiriyaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti, dīghato dviratananti dassetuṃ ‘‘yassa vitthārato tīsu koṇesū’’tiādimāha. Dvinnaṃ antaraṃ vidatthi caturaṅgulaṃ hotīti dvinnaṃ koṇānaṃ antaraṃ miniyamānaṃ vidatthi ceva caturaṅgulañca hoti. Majjhe muṭṭhiratananti bibbohanassa majjhaṃ tiriyato muṭṭhiratanappamāṇaṃ hoti. Ayañhi sīsappamāṇassa ukkaṭṭhaparicchedo. Tato uddhaṃ na vaṭṭati, heṭṭhā vaṭṭati. Agilānassa sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti dvayameva vaṭṭati. Gilānassa bibbohanāni santharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi vaṭṭati.
第7章 坐具学处的解释
7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
第七,仰卧。
Sattamaṃ uttānameva.
8. 覆疮衣学处的解释
8. Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā
从肚脐以下到膝盖骨以上。关于“疥、小疮、流液、粗疥病”这一段:其中“疥”就是疥疮;“小疮”就是血疮,也就是细小的脓疮;“流液”是指因痔疮、瘘管、糖尿病等而流出不净之物;“粗疥病”说的是大脓疮病。
Adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalanti nābhiyā heṭṭhā jāṇumaṇḍalānaṃ upari. Kaṇḍupīḷakaassāvathullakacchābādhānanti ettha kaṇḍūti kacchu. Pīḷakāti lohitatuṇḍikā sukhumapīḷakā. Assāvoti arisabhagandalamadhumehānaṃ vasena asucipaggharaṇaṃ. Thullakacchābādhoti mahāpīḷakābādho vuccati.
第9至10条:雨浴衣学处和难陀学处的注释
9-10. Vassikasāṭikanandasikkhāpadavaṇṇanā
第九和第十本身就很清楚。
Navamaṃ dasamañca uttānameva.