第一不定学处的注释
1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
说了“与女人”之后,又因为接着说了“与一位”,所以解释成“与一位算作女人的女子”。“独处”是指不公开的地方。不公开的情况,就是使作无犯者得以无犯的不现前状态,因此说“眼的独处”。难道在分别文句里不是说到:“独处,就是眼的独处、耳的独处。眼的独处,就是当眼睛被遮住、或眉毛抬起、或头抬起时,无法看见;耳的独处,就是听不到平常的说话”吗?那为什么这里不说那个,而只说“眼的独处”呢?因此说“虽然”等话。以此表明,圣典中说的“耳的独处”,是依义理抉择而说的。那么,怎么知道“这里所指的只是眼的独处”呢?因为依据“在隐蔽的座位”这句话,以及说“能行淫法”的缘故。所以又说“即使”等话。“门扇关闭”这一说法,是从隐蔽性显示眼之独处的存在。然而,门扇没有关闭时,坐在门口的人使[比丘]无犯。应当知道,不只是门扇没关闭的房屋门口坐着的人使[比丘]无犯,即使坐在屋内十二肘范围内的空间里,也使[比丘]无犯。因此说“然而在能见之处”等话。因为坐着打瞌睡的人被昏沉睡眠所控制,有时睁开眼睛,有时闭上眼睛,并没有进入深睡,所以说“睡眠者也使[比丘]无犯”。而躺下睡觉的人则不是这样,所以说“躺下睡眠者也不能使[比丘]无犯”,意思就是不能使[比丘]无犯。至于淫行,女人不能充当第二者。因为女人们会互相掩护过失。正因如此,在毗舍离大林中,有比丘开着门躺着,许多女人尽情而为之后便离开了。因此说“至于女人,纵使一百个也不能使[比丘]无犯”。所谓“那件事”,就是越轨的行为。因为只有先坐下才会躺下,所以为了显示“应作坐”这句话,也把躺下包含在内而说,因此说“在这里”等话。“应以三法中的一种来处置”,是说凡是承认坐的人,必定与三法中的某一种相应。然而,只有以那种方式承认坐的人,才可依波罗夷、僧残或波逸提来处置。“不是不承认的人”,是说如果不承认坐,就不能以三法中的任何一种来处置。因为即使是无惭者,也只有承认时,才能依所犯之罪来处置。只要还不承认,就应当说“既非清净,也非不清净”,但应依照行事的常规来处置。因为这样说过——
‘‘Mātugāmenā’’ti vatvā puna ‘‘ekāyā’’ti vuttattā ‘‘mātugāmasaṅkhātāya ekāya itthiyā’’ti vuttaṃ. Rahoti appakāsaṃ. Appakāsatā ca yo anāpattiṃ karoti, tassa apaccakkhabhāvatoti āha ‘‘cakkhussa raho’’ti. Nanu ‘‘raho nāma cakkhussa raho, sotassa raho. Cakkhussa raho nāma na sakkā hoti akkhiṃ vā nikhaṇiyamāne, bhamukaṃ vā ukkhipiyamāne, sīsaṃ vā ukkhipiyamāne passituṃ. Sotassa raho nāma na sakkā hoti pakatikathā sotu’’nti padabhājanapāḷiyaṃ sotassa rahoti āgataṃ, atha kasmā taṃ avatvā ‘‘cakkhussa raho’’ti ettakameva vuttanti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Iminā pāḷiyaṃ ‘‘sotassa raho’’ti idaṃ atthuddhāravasena vuttanti dasseti. Atha kathametaṃ viññāyati ‘‘cakkhusseva raho idha adhippeto’’ti? ‘‘Paṭicchanne āsane’’ti vacanato ‘‘sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitu’’nti (pārā. 445) ca vuttattā. Tenevāha ‘‘sacepī’’tiādi. ‘‘Pihitakavāṭassā’’ti (sārattha. ṭī. 2.444-445) iminā paṭicchannabhāvato cakkhussa rahosabbhāvaṃ dasseti. Apihitakavāṭassa (pārā. aṭṭha. 2.444-445) pana dvāre nisinno anāpattiṃ karoti, na kevalaṃ apihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinnova anāpattiṃ karoti, antodvādasahatthe okāse nisinnopīti veditabbo. Tenāha ‘‘yattha pana sakkā daṭṭhu’’ntiādi. Yasmā nisīditvā niddāyanto kapimiddhapareto kañci kālaṃ cakkhūni ummīleti, kañci kālaṃ nimīleti, na ca mahāniddaṃ okkamati, tasmā ‘‘niddāyantopi anāpattiṃ karotī’’ti vuttaṃ. Nipajjitvā niddāyanto pana tādiso na hotīti āha ‘‘nipajjitvā niddāyantopi na karotī’’ti, anāpattiṃ na karotīti attho. Methunassa mātugāmo dutiyo na hoti. Itthiyo hi aññamaññissā vajjaṃ paṭicchādenti. Teneva vesāliyaṃ (pārā. 76-77) mahāvane dvāraṃ vivaritvā nipanne bhikkhumhi sambahulā itthiyo yāvadatthaṃ katvā pakkamiṃsu. Tenāha ‘‘itthīnaṃ pana satampi na karotī’’ti. Taṃ kammanti ajjhācārakammaṃ. Yasmā nisīditvāva nipajjati, tasmā nipajjanampi antokatvā ‘‘nisajjaṃ kappeyyā’’ti vuttanti dassetuṃ ‘‘ettha cā’’tiādimāha. Tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabboti nisajjaṃ paṭijānamānassa tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarasamāyogo hotiyevāti vuttaṃ. Pārājikena, pana saṅghādisesena ca pācittiyena ca tenākārena nisajjaṃ paṭijānamānova kāretabbo. Na appaṭijānamānoti nisajjaṃ appaṭijānamāno tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena na kāretabboti. Alajjīpi hi paṭijānamānova āpattiyā kāretabbo. Yāva na paṭijānāti, tāva ‘‘neva suddho’’ti vā ‘‘na asuddho’’ti vā vattabbo, vattānusandhinā pana kāretabboti. Vuttañhetaṃ –
在有惭者当中,承诺是成立的;在无惭者当中,这样的承诺则不存在。
即使无惭者说得多,也应当依据所说相关内容予以治罪。
‘‘Paṭiññā lajjīsu katā, alajjīsu evaṃ na vijjati; Bahumpi alajjī bhāseyya, vattānusandhitena kāraye’’ti. (pari. 359);
并非仅以三法中某一法之单独举罪,即如此依承认而处置,而是也要结合坐等方式来举罪,为了说明这一点,才说“或者,如果那位值得信任的近事女这样说,就应该照她所说的对那位比丘处理”。因此又说“在坐等方式中”等等。这里虽然没有提到“承认”,但因为这是论题所及,所以说“只有承认了,才应该照她所说的对那位比丘处理”。由于在那样的近事女的话里,并不存在前后不一致的情况,为了说明“所见”有时是这样、有时是那样,就指出了不一致产生的可能。因为不确定,所以不是决定性的,因此说“三罪”等等。
Na kevalaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena codanāyameva evaṃ paṭiññāya kāretabbo, atha kho nisajjādinā ākārena saddhiṃ codanāyapīti dassetuṃ ‘‘yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya, tena so bhikkhu kāretabbo’’ti vuttaṃ. Tenevāha ‘‘nisajjādīsu ākāresū’’tiādi. Ettha ca ‘‘paṭijānamāno’’ti avuttepi adhikārattā ‘‘paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo’’ti vuttaṃ. Tathārūpāya (sārattha. ṭī. 2.444-445) upāsikāya vacane aññathattābhāvato diṭṭhaṃ nāma tathāpi hoti, aññathāpi hotīti dassane aññathattasambhavaṃ dasseti. Anekaṃsikatāya na niyatoti aniyato. Tenāha ‘‘tiṇṇaṃ āpattīna’’ntiādi.
为了贪图跟女人私下独坐的那种享受,想走到女人身边去,就涂眼药、画眼线,犯恶作。穿下裙、系腰带、披袈裟,每做一个动作都犯恶作。走路时,每迈一步都犯恶作。走到之后坐下来,也只是恶作。所以论中说“以名为淫法所依烦恼”等等。这里即使没有私下独坐的享受,但因为淫欲存在时,与之相连的烦恼也在,所以说“以名为淫法所依烦恼”。正因为这样,才取了“所依”这个词。“以私下独处的享受”是指:心里生起“跟某某女人一起私下独坐,说说笑笑”这样的贪著,以此为因。在没有非盲、有智且醒着的人处于近处时,坐才犯波逸提,这就是这里的意思。如果那个女人因为有事一次次站起来又坐下,每坐一次就犯一次波逸提。为了见某个女人而去了,但没见到她,另有一个女人来了坐下,如果生起了享受,就犯波逸提。如果来了好几个女人,就按女人的数量结波逸提。如果她们一次次站起来又坐下,按坐的次数也各结波逸提。如果不限定对象,心想“见到谁就跟谁一起享受私下独处”,去了坐下,也按来了的人数和一次次坐下的次数,依照上面说的方法知道所犯的罪。“所说那种男子”是指不瞎、有智慧的男子。“在近处范围内”是指在十二肘手之内。如果是以清净心去坐,来到近处的女人坐下时生起了私下独处的享受,这样也不犯。
Rahonisajjassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmo akkhiṃ añjeti, dukkaṭaṃ. Nivāsanaṃ nivāseti, kāyabandhanaṃ bandhati, cīvaraṃ pārupati, sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ. Gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Gantvāna nisīdati, dukkaṭameva. Tenāha ‘‘methunadhammasannissitakilesasaṅkhātenā’’tiādi. Ettha ca rahonisajjassādassa asatipi methunarāgabhāve tappaṭibaddhakilesattā vuttaṃ ‘‘methunadhammasannissitakilesasaṅkhātenā’’ti. Teneva sannissitaggahaṇaṃ kataṃ. Rahassādenāti ‘‘itthannāmāya saddhiṃ raho nisīditvā hasitalapitādikaṃ kareyya’’nti uppannaassādahetu . Nisajjāya pācittiyaṃ asati upacāragate nipajjitvā aniddāyante anandhe viññupuriseti adhippāyo. Sace sā itthī kenaci karaṇīyena uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdati, nisajjāya nisajjāya pācittiyaṃ. Yaṃ sandhāya gato, sā na diṭṭhā, aññā āgantvā nisīdati, assāde uppanne pācittiyaṃ. Sace sambahulā āgacchanti, mātugāmagaṇanāya pācittiyaṃ. Sace uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdanti, nisajjāgaṇanāyapi pācittiyāni. Aniyametvā ‘‘diṭṭhadiṭṭhāya saddhiṃ rahassādaṃ kappissāmī’’ti gantvā nisinnassāpi āgatāgatānaṃ vasena, punappunaṃ nisajjāya vasena ca vuttanayeneva āpattiyo veditabbā. Vuttappakāre puriseti anandhe viññupurise. Upacāragate satīti dvādasahatthabbhantaragate sati. Sace suddhacittena gantvā nisinnassa santikaṃ āgantvā nisinnāya itthiyā rahassādo uppajjati, evampi anāpatti.
第二不定学处的注释
2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
关于“并非隐蔽”这一句,这里还要知道:凡是外面有围墙围住、里面是敞开的精舍庭院等地方,这些也都算在“内”的范围内。《大注》里说:“像这样的地方,就是被当作非隐蔽处。”所谓“或以僧残”,就是指以身体接触和粗恶语为内容的僧残罪。正因为这样,在词句分别中说:“如果她说:‘尊者,我看见他和女人坐在一起,做身体接触……’”等等。这条学处是依粗恶语而来的。听了粗恶语之后,那个女人也不隐瞒。正如在粗恶语学处中,那些有羞耻心的女人走出去,令比丘们受到呵责,所以这里说“女人也”能使[比丘]无犯。或者,这里因为是非隐蔽处,女人也能使[比丘]无犯;而在第一条学处中因为是隐蔽处,即使有一百个女人,也不能使[比丘]无犯——应当这样理解这里的含义。“不盲不聋”这一句中,就身体接触方面说“不盲”,就粗恶语方面说“不聋”。
Naheva kho pana paṭicchannanti ettha pana yampi bahi parikkhittaṃ anto vivaṭaṃ pariveṇaṅgaṇādi, tampi antogadhanti veditabbaṃ. ‘‘Evarūpañhi ṭhānaṃ appaṭicchanneyeva gahita’’nti mahāpaccariyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.453) vuttaṃ. Saṅghādisesena vāti kāyasaṃsaggaduṭṭhullobhāsanasaṅkhātena saṅghādisesena vā. Teneva hi padabhājane ‘‘sā ce evaṃ vadeyya ‘ayyo, mayā diṭṭho nisinno mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto’’’tiādi (pārā. 455) vuttaṃ. Idaṃ sikkhāpadaṃ duṭṭhullavācāvasena āgataṃ. Duṭṭhullavācañca sutvā taṃ mātugāmopi na paṭicchādeti. Tathā hi duṭṭhullavācāsikkhāpade (pārā. 283 ādayo) yā pana tā itthiyo hirimanā, tā nikkhamitvā bhikkhū ujjhāpesuṃ, tasmā idha itthīpi anāpattiṃ karotīti āha ‘‘itthīpī’’ti. Atha vā idha appaṭicchannattā itthīpi anāpattiṃ karoti, paṭhame pana paṭicchannattā itthisatampi anāpattiṃ na karotīti evamettha attho daṭṭhabbo. Anandho abadhiroti ettha kāyasaṃsaggavasena anandho vutto, duṭṭhullavācāvasena abadhiro.
关于生起等项,这条学处有三种生起方式:从身和心生起,从语和心生起,从身、语、心三者和合而生起。它是造作,是有想解脱,是有心,是世间所呵责的罪,是身业,是语业,是不善心,由乐受和舍受两种感受所摄。因此说“在这里,生起等项目确实与不与取那条学处相同”。这里还要知道:当一个人行身触时,也会说粗恶语;说粗恶语时,也会坐着,所以说“从身、语、心三者和合而生起”,应当理解为这是就同时行身触和说粗恶语的情况而说,或者只是针对粗恶语而说。
Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, sukhamajjhattavedanāhi dvivedanaṃ. Tenāha ‘‘samuṭṭhānādīni panettha adinnādānasadisānevā’’ti. Ettha ca kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto duṭṭhullampi bhaṇati, duṭṭhullaṃ bhaṇanto nisīdati cāti ‘‘kāyavācācittato ca samuṭṭhātī’’ti vuttaṃ, duṭṭhullameva vā sandhāya vuttanti gahetabbaṃ.
他们说:这个不定篇,是为了说明“定罪”和“不定罪”的特征才说的——只有承认所举事实的人,才能因以见等为根源的举罪而对他定罪,不是别人。
‘‘Aniyatuddeso cāyaṃ diṭṭhādisamūlakacodanāya vatthuṃ paṭijānamānova āpattiyā kāretabbo, na itaroti āpattiropanāropanalakkhaṇadassanatthaṃ vutto’’ti vadanti.