入出息相应
10. Ānāpānasaṃyuttaṃ
《一法经》的注释
1. Ekadhammasuttavaṇṇanā
977这里说,在这一部经里已经讲过了。因此,应该完全按照那里所讲的方式来理解,这就是这句话的意思。
977.Etthāti etasmiṃ paṭhamasutte. Vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbanti adhippāyo.
第六部 阿利吒经的注释
6. Ariṭṭhasuttavaṇṇanā
982No这个词是用来提问的,因此它和nu意思相同,所以论师说“你们应当修习nu”。“欲贪”就是对感官对象之境的欲求,所以说“对五种欲乐之境的贪染”。这贪染存在于包含自身相续和他人相续的十二处法中。通过宣说断除欲贪以及宣说调伏嗔恚想,就说明了不来道,因为已经解说了彻底断除五下分结。为了显示观,便指示说“你们应当专修观”。
982.No-saddo pucchāyaṃ, tasmā nūti iminā samānatthoti āha ‘‘bhāvetha nū’’ti. Kāmacchandoti vatthukāmesu icchāti āha ‘‘pañcakāmaguṇikarāgo’’ti. Dvādasasu āyatanadhammesu saparasantatipariyāpannesu. Iminā kāmacchandappahānakittanena paṭighasaññāpaṭivinayakittanena ca anāgāmimaggaṃ katheti pañcorambhāgiyasaññojanasamucchedassa byākatattā. Vipassanaṃ dassentoti ‘‘vipassanaṃ anuyuñjathā’’ti dassento.
第八 灯喻经的注释
8. Padīpopamasuttavaṇṇanā
984“既不身累,也不眼疲”这句话,是注疏里引出来的。先说了“身体会累,眼睛也会受损”,为了说明在什么情况下、以什么方式发生,就说了“在界业处中……”等等。说眼睛跳动、疲累等等,是指过度注视时会出现的情形。而在这里所说的业处,是指入出息念业处。他是这样说的:“若比丘希望身体不疲累……”
984. ‘‘Neva kāyopi kilamati na cakkhūnī’’ti aṭṭhakathāyaṃ paduddhāro kato. ‘‘Kāyopi kilamati, cakkhūnipi vihaññantī’’ti vatvā yattha yathā hoti, tāni dassetuṃ ‘‘dhātukammaṭṭhānasmiṃ hī’’tiādi vuttaṃ. Cakkhūni phandanti kilamantītiādi ativelaṃ upanijjhāyane hotīti katvā vuttaṃ. Imasmiṃ pana kammaṭṭhāneti ānāpānakammaṭṭhāne. Evamāhāti ‘‘bhikkhu cepi ākaṅkheyya, neva kāyo kilameyyā’’ti evamāha.
“可以获得”这句话,是站在注疏的立场上说的,后来传来的上座部传承并不认可这个说法。因为那种相就像星形、珍珠串之类一样,只是显现为一种影像而已,刹那即灭,不能像遍相那样被打开、被去除。因此说“确实不能获得”。这是为了显示功德利益才采用的:当入出息念定成就时,这个功德自然很容易就能达成。因为“比丘”一词在这一段中并未出现——正如前一段里出现了“若比丘希望”中的“比丘”,而此处“诸比丘,入出息念定已修习”这段经文里并没有提到“比丘”,所以没有说“他”。
Labbhatīti aṭṭhakathādhippāye ṭhatvā vuttaṃ, parato āgatena theravādena so anicchito. Na hi tārakarūpamuttāvaḷikādisadisaṃ nimittūpaṭṭhānākāramattaṃ khaṇamattaṭṭhāyinaṃ kasiṇanimittesu viya ugghāṭanaṃ kātuṃ sakkoti. Tenāha ‘‘na labbhatevā’’ti. Ānisaṃsadassanatthaṃ gahito, ānāpānassatisamādhismiṃ siddhe ayaṃ guṇo sukheneva ijjhatīti. Yasmā bhikkhūti imasmiṃ vāre nāgatanti yathā purimavāre ‘‘bhikkhu cepi ākaṅkheyyā’’ti āgataṃ, evaṃ idha ‘‘bhāvite kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhī’’ti āgatavāre bhikkhuggahaṇamakataṃ, tasmā ‘‘so’’ti na vuttaṃ.
《毗舍离经》的注释
9. Vesālīsuttavaṇṇanā
985通过城墙围绕来扩大,是指以城墙围绕、以地面扩展。就像王舍城和舍卫城那样,这座城……也达到了各方面都圆满。在“以种种方式”中,“方式”这个词是表示原因的意思,所以说“以种种原因”,意思是:这个身体,不论是没有心识的,还是有识的,都这样不净、那样不净,以种种不同的原因来说。示现不净相而运作,是指依头发等,从颜色等方面全面展示不净相而运作。引发对身体厌离的论说,是指对自己和他人的这个肉身,能生起厌离的言说。“或尿”等,是通过反面的方式显示身体的不可爱。其中,开头三句从难看性和无坚实性来说,中间四句从恶臭来说,最后一句显示它连一点点令人喜爱之处也没有。接着“然后”等,则是通过正面的方式,直接就其本身来显示不可爱。为了把“头发、身毛等”所概括的意义分开详细说明,所以说了“那些也”等语句。
985.Pākāraparikkhepavaḍḍhanenāti pākāraparikkhepena bhūmiyā vaḍḍhanena. Rājagahasāvatthiyo viya idampi ca nagaraṃ…pe… sabbākāravepullataṃ pattaṃ. Anekapariyāyenāti ettha pariyāyasaddo kāraṇavacanoti āha ‘‘anekehi kāraṇehī’’ti, ayaṃ kāyo aviññāṇakopi saviññāṇakopi evampi asubho evampi asubhoti nānāvidhehi kāraṇehīti attho. Asubhākārasandassanappavattanti kesādivasena tatthāpi vaṇṇādito asubhākārassa sabbaso dassanavasena pavattaṃ. Kāyavicchandanīyakathanti attano parassa ca karajakāye vicchandanuppādanakathaṃ. Muttaṃ vātiādinā byatirekamukhena kāyassa amanuññataṃ dasseti. Tattha ādito tīhi padehi adassanīyatāya asārakatāya ca, majjhe catūhi duggandhatāya, ante ekena lesamattenapi manuññatābhāvamassa dasseti. Atha khotiādinā anvayato sarūpeneva amanuññatāya dassanaṃ. ‘‘Kesalomādī’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhāgena dassetuṃ ‘‘yepī’’tiādi vuttaṃ.
解释就是详细展开。关于不净,是依不净论母来说的。修习到熟练,就是反复多修。禅那因为不会被烦恼贼战胜,所以被称为心的宝箧。依止,就是把它作为根本基础。
Vaṇṇentoti vitthārento. Asubhāyāti asubhamātikāya. Phātikammanti bahulīkāro. Kilesacorehi anabhibhavanīyattā jhānaṃ ‘‘cittamañjūsa’’nti vuttaṃ. Nissāyāti pādakaṃ katvā.
另有一派说:“据说在那半个月里,没有一个人是佛陀能教化的对象,所以世尊才这样说:‘我想,比丘们’等等。”对“据说其他人”中的“据说”一词,含有不认同的意味。因此注释说:“这仅仅是愿望罢了。”
Apare pana ‘‘tasmiṃ kira addhamāse na koci buddhaveneyyo ahosi, tasmā bhagavā evamāha – ‘icchāmahaṃ, bhikkhave’tiādī’’ti vadanti. Pare kirāti kira-saddo arucisaṃsūcanattho. Tenāha ‘‘idaṃ pana icchāmatta’’nti.
“以种种原因混杂”:这里说的“原因”,就是指身体的不净、恶臭、可厌、令人反感。 “他们做了一切”:凡夫即使面对有过失的事,也把它当成没有过失,于是自己做、叫别人做、随喜赞同,造下了一切恶行。 入出息念虽然已经被十随念包含在内,但对当时聚集的比丘们来说,它适合许多人,也有实际利益,所以再次被提出。 世尊也正是在这部经里开示了同一个业处。 食厌想和不净业处相似,而四种无色定对初学者并不适合,因此这里不采纳它们。应当这样理解。
Anekakāraṇasammissoti ettha kāraṇaṃ nāma kāyassa asuciduggandhajegucchapaṭikūlatāva. Sabbamakaṃsūti puthujjanā nāma sāvajjepi tattha anavajjasaññino hutvā karaṇakārāpanasamanuññatābhedaṃ sabbaṃ pāpaṃ akaṃsu . Kāmaṃ dasānussatiggahaṇeneva ānāpānassati gahitā, sā pana tattha sannipatitabhikkhūsu bahūnaṃ sappāyā sātthikā ca, tasmā puna gahitā. Tathā hi bhagavā tameva kammaṭṭhānaṃ imasmiṃ sutte kathesi. Āhāre paṭikūlasaññā asubhakammaṭṭhānasadisā, cattāro pana āruppā ādikammikānaṃ ayogyāti tesaṃ idha aggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ.
“以毗舍离为依止”就是把毗舍离城当作乞食的村落。“片刻之间”是说,比丘们因为对导师和正法心怀恭敬,听完话就立刻起身出发,所以才这样说。据说在佛陀在世的时候,比丘们为了恭敬领受世尊的教导,总是保持倾耳聆听的状态。
Vesāliṃ upanissāyāti vesālīnagaraṃ gocaragāmaṃ katvā. Muhuttenevāti satthari saddhamme ca gāravena upagatabhikkhūnaṃ vacanasamanantarameva uṭṭhahiṃsūti katvā vuttaṃ. Buddhakāle kira bhikkhū bhagavato sandesaṃ sirasā sampaṭicchituṃ ohitasotā viharanti.
“能摄持入出息”是指通过把握入出息而生起的念。“与之相应的定”是指与那念相应、彼此互为缘而生起的定。或者说“于入出息念之定”,这也显示了依止缘的性质;在两种情况下,都是依俱生缘等七种缘来说明缘的关系。在“我的弟子们依怎样的行道修习四念处”等说法中,因为具有令生起、令增长的意义,所以称为“修习”。为了显示这两种意义,说“已修习”就是已令生起,或者已令增长。其中,“已修习”是令其存在、令生起,仅指获得的意思;已经生起并反复修习则是已修习,意味着使它达到纯熟的状态,是令增长的意思。“多作”就是屡屡地转起,由此表示达到转向等自在。因为一个已达自在的人,能在想要的任何时刻入定,所以会一再地转起,因此说“反复而作”。正如在“即是这里,比丘们,沙门”、“完全远离诸欲”等经句中,第一句里出现的“即是”这个词,也同样适用于后文,这里也是如此,所以说“两种情况下都应当以‘即是’一词来理解限定”。为了显示两种情况下由限定而获得的功德,说了“这确实……”等话。
Ānāpānapariggāhikāyāti assāsapassāse pariggaṇhanavasena pavattāya satiyā. Sampayutto samādhīti tāya sampayuttaaññamaññapaccayabhūtāya uppanno samādhi. Ānāpānassatiyaṃ vā samādhīti iminā upanissayapaccayasabhāvampi dasseti, ubhayatthāpi sahajātādīnaṃ sattannampi paccayānaṃ vasena paccayabhāvaṃ dasseti. ‘‘Yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventī’’tiādīsu uppādanavaḍḍhanaṭṭhena bhāvanāti vuccatīti tadubhayavasena atthaṃ dassento ‘‘bhāvitoti uppādito vaḍḍhito vā’’ti āha. Tattha bhāvaṃ vijjamānataṃ ito gatoti bhāvito, uppādito paṭiladdhamattoti attho. Uppanno pana laddhāsevano bhāvito, paguṇabhāvaṃ āpādito vaḍḍhitoti attho. Bahulīkatoti bahulaṃ pavattito. Tena āvajjanādivasībhāvappattimāha. Yo hi vasībhāvamāpādito, so icchiticchitakkhaṇe samāpajjitabbato punappunaṃ pavattissati. Tena vuttaṃ ‘‘punappunaṃ kato’’ti. Yathā ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo (ma. ni. 1.139; a. ni. 4.241), vivicceva kāmehī’’ti (dī. ni. 1.226; ma. ni. 1.271; saṃ. ni. 2.152; a. ni. 4.123) ca evamādīsu paṭhamapade vutto eva-saddo dutiyādīsupi vuttoyeva hoti, evamidhāpīti āha ‘‘ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo’’ti. Ubhayattha niyamena laddhaguṇaṃ dassetuṃ ‘‘ayaṃ hī’’tiādi vuttaṃ.
“不净业处”是指以不净为所缘的禅那。因为这种禅那在不净中是瑜伽行者修习相应之业的状态,又是他们殊胜快乐的来源,所以称为“不净业处”。“唯”这个字排除了其他所缘。“以证得的方式”是指以证得禅那的方式。因为禅那通过修习的殊胜力量而成就时,会穿透自己的领域而运作,并如其真实本性而被证得,所以称为“证得”。“因为所缘粗显”是指所缘令人厌恶。“因为所缘是可厌逆的”是指所缘应当被厌弃。“以方式”是指以理由,或者以某种间接的说法。关于“所缘的寂静性”,这是就所缘逐渐达到极其微细的状态而说的。当法在寂静、安息的所缘上运作时,它自身也会变得寂静安息。因此说“寂静、寂止、寂灭”,意思是一切热恼都已熄灭。由于所缘的寂静性,那些以该所缘为对象的法也寂静,这可以通过以出世间法为所缘的省察来了知。
Asubhakammaṭṭhānanti asubhārammaṇaṃ jhānamāha. Tañhi asubhesu yogakammabhāvato yogino sukhavisesānaṃ kāraṇabhāvato ca ‘‘asubhakammaṭṭhāna’’nti vuccati. Kevalanti iminā ārammaṇaṃ nivatteti. Paṭivedhavasenāti jhānapaṭivedhavasena. Jhānañhi bhāvanāvisesena ijjhantaṃ attano visayaṃ paṭivijjhantameva pavattati yathāsabhāvato paṭivijjhiyati cāti paṭivedhoti vuccati. Oḷārikārammaṇattāti bībhacchārammaṇattā. Paṭikūlārammaṇattāti jigucchitabbārammaṇattā. Pariyāyenāti kāraṇena, lesantarena vā. Ārammaṇasantatāyāti anukkamena vicitabbataṃ pattārammaṇassa paramasukhumataṃ sandhāyāha. Santehi sannisinne ārammaṇe pavattamāno dhammo sayampi sannisinnova hoti. Tenāha ‘‘santo vūpasanto nibbuto’’ti, nibbutasabbapariḷāhoti attho. Ārammaṇasantatāya tadārammaṇānaṃ dhammānaṃ santatā lokuttaradhammārammaṇāhi paccavekkhaṇāhi veditabbā.
没有任何东西能给这个禅那带来寂静和殊胜的状态,所以叫“无灌溉者”。因为无灌溉,所以叫“未灌注者”;因为未灌注,所以叫“无混杂”,也就是不与遍作等相混杂。正因如此,它才是“单独的”——别异、独自;“独特的”——不共。这一切都是为了显示它本性就是寂静。或者,遍作是寂静之相。所谓遍作,是指从遍作开始直到取相生起的整个过程,而这里并没有这样的东西,这就是其含义。因为那时业处没有滋味,就会成为不寂静、不殊胜。又或者,在近行中,这里没有寂静性。因为在近行的刹那,其他人是通过去除盖等、显现支等而获得寂静性,而这个禅那并非如此。然而有这样的连接:“初等成就……殊胜”。有些人(指北方精舍的住者)这样说。“未灌注者”就是不被灌注,所以说“有滋味”,如同有滋养之物。“甘甜”就是可爱。能带来心所乐受的获得,这依三禅或四禅,或者由于舍的寂静性,一切禅那都能带来安乐,所以也应如此了知。而通过禅那所生的殊胜色法触击身体,最终带来身乐,这应是在出定时。依此观点,“于每次安止的刹那”这一词应当看作是表原因的处格(第七格)。
Nāssa santapaṇītabhāvāvahaṃ kiñci secananti asecanako. Asecanakattā anāsittako, anāsittakattā eva abbokiṇṇo, asammisso parikammādinā. Tato eva pāṭiyekko visuṃyeveko. Āveṇiko asādhāraṇo. Sabbametaṃ sarasato eva santabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ, parikammaṃ vā santabhāvanimittaṃ. Parikammanti ca kasiṇakaraṇādinimittuppādapariyosānaṃ, tādisaṃ ettha natthīti adhippāyo. Tadā hi kammaṭṭhānaṃ nirassādattā asantaṃ appaṇītaṃ siyā. Upacāre vā natthi ettha santatāti yojanā. Yathā upacārakkhaṇe nīvaraṇādivigamena aṅgapātubhāvena ca paresaṃ santatā hoti, na evamimassa. Ayaṃ pana ādisamannā…pe… paṇīto cāti yojanā. Kecīti uttaravihāravāsino. Anāsittakoti upasecanena anāsittako. Tenāha – ‘‘ojavanto’’ti ojavantasadisoti attho. Madhuroti iṭṭho. Cetasikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ tikacatukkajjhānavasena, upekkhāya vā santabhāvena sukhagatikattā sabbesampi jhānānaṃ vasena veditabbaṃ. Jhānasamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭṭhasarīratāvasena pana kāyikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ daṭṭhabbaṃ, tañca kho jhānato vuṭṭhitakāle. Imasmiṃ pakkhe ‘‘appitappitakkhaṇe’’ti idaṃ hetumhi bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.
“未被镇伏”是指没有被禅那从自己的相续中驱除、还没有被断除。“由不善巧所生”:不善巧就是无明,由它而生。因为一切恶法都以无明为先导。“就在那一刹那”是指就在它自己生起的那一刹那。“使它消失”:这里的消失就是毁灭,而那个毁灭是以禅那为作者,此处指的就是镇伏断,所以说“镇伏”。“令寂止”是指特别地令它止息。而特别地令它止息就是真正地令它止息,所以说“好好地令它止息”。持教者的禅那修习大多数属于抉择分,所以说“因为是抉择分的缘故”。这个定是圣道的基础,逐渐增长之后,就好像达到了圣道的状态,所以说“渐次达到圣道的增长”。而这个义理,只有依据离贪随观、灭随观、弃舍随观,才能完全成立。其余部分则很容易理解。
Avikkhambhiteti jhānena sakasantānato anīhate appahīne. Akosallasambhūteti akosallaṃ vuccati avijjā, tato sambhūte. Avijjāpubbaṅgamā hi sabbe pāpadhammā. Khaṇenevāti attano pavattikkhaṇeneva. Antaradhāpetīti ettha antaradhāpanaṃ vināsanaṃ, taṃ pana jhānakattukaṃ idhādhippetanti pariyuṭṭhānappahānaṃ hotīti āha – ‘‘vikkhambhetī’’ti. Vūpasametīti visesena upasameti. Visesena upasamanaṃ pana sammadeva upasamanaṃ hotīti āha ‘‘suṭṭhu upasametī’’ti. Sāsanikassa jhānabhāvanā yebhuyyena nibbedhabhāgiyā hotīti āha ‘‘nibbedhabhāgiyattā’’ti. Ariyamaggassa pādakabhūto ayaṃ samādhi anukkamena vaḍḍhitvā ariyamaggabhāvaṃ upagato viya hotīti āha ‘‘anupubbena ariyamaggavuḍḍhippatto’’ti. Ayaṃ panattho virāganirodhapaṭinissaggānupassanānaṃ vasena sammadeva yujjati. Sesaṃ suviññeyyameva.
《金毗罗经》的注释
10. Kimilasuttavaṇṇanā
986“长老”指阿难长老。“这段开示”是指从“金毗罗,究竟是怎样修习的呢?”等话开始的那段教导。“于身体的某个部分”指色身中的某一个部位。“如此”的意思是:就像忆念入出息比丘成为于身随观身那样,同样地,在每一处都应理解为“于受随观受”等等的含义。
986.Theroti ānandatthero. Ayaṃ desanāti ‘‘kathaṃ vibhāvito nu kho kimilā’’tiādinā pavattā desanā. Kāyaññataranti rūpakāye aññatarakoṭṭhāse. Evanti yathā ānāpānaṃ anussaranto bhikkhu kāye kāyānupassī jāto, evaṃ sabbattha vāresu vedanānupassītiādi attho veditabbo.
“开示的要点”指的是教法的落点。通过作意这个角度,说的是受,因此他从自相和从其他所指的角度来指示这一切。接着用“正如……”等语句,在那里举出例证。“心行两个词”指的是“觉知心行、平息心行”这一对词。
Desanāsīsanti desanāpadesaṃ. Manasikārapadesena vedanā vuttāti taṃ sabbaṃ sarūpato aññāpadesato apadisati. Yatheva hītiādinā tattha nidassanaṃ dasseti. Cittasaṅkhārapadadvayeti ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāra’’nti etasmiṃ padadvaye.
就算这样,“即便如此”的意思是:如果受是借着喜的作意和心行这个词来说的,那也仍然如此。这里说的受并不成为所缘。而随观是以受为所缘的,所以“受随观”就说不通。如果有人问:那在《大念处》等经典里说的“受被感受”又怎么讲?他就回答说“即使在《大念处》等中……”等等。其中“乐等的依处”是指:以乐等生起的依处——色、声等——作为所缘之后,是受在感受,而不是人在感受,因为人根本不存在。只是依着、靠着受的运作,才像“人感受受”那样,仅仅是一种世俗说法。同样,在这里,对于依着入出息而运作的受,以那样运作的作意为着眼点,说“那时比丘于诸受随观受而住”,这是就“受作为所缘”这一点来说的。“关于那个”就是指关于受作为所缘这件事。“等”这些词,是对“受随观说不通”这个责难的答复。
Evaṃ santepīti pītimanasikāracittasaṅkhārapadesena yadi vedanā vuttā, evaṃ santepi. Esā yathāvuttā vedanā ārammaṇaṃ na hoti. Vedanārammaṇā ca anupassanā, tasmā vedanānupassanā na yujjati. Yadi evaṃ mahāsatipaṭṭhānādīsu ‘‘vedanā vediyatī’’ti vuttaṃ, taṃ kathanti āha – ‘‘mahāsatipaṭṭhānādīsupī’’tiādi. Tattha sukhādīnaṃ vatthunti sukhādīnaṃ uppattiyā vatthubhūtaṃ rūpasaddādiṃ ārammaṇaṃ katvā vedanā vediyati, na puggalo puggalasseva abhāvato. Vedanāppavattiṃ upādāya nissāya yathā ‘‘puggalo vedanaṃ vediyatī’’ti vohāramattaṃ hoti. Evaṃ idhāpi vedanāya assāsapassāse ārabbha pavatti, tathā pavattamanasikārasīsena ‘‘vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī’’ti vutto. Taṃ sandhāyāti taṃ vedanāya ārammaṇabhāvaṃ sandhāya . Ādīnaṃ padānaṃ. Etassa ‘‘vedanānupassanā na yujjatī’’ti vuttaanuyogassa.
进入带有喜的两种禅那,是指依次进入与喜相应的初禅和第二禅。“他的”就是指“由他”。因为对于“被觉知”这个词,这里是在主动的意义上用属格。“在等至的刹那”,就是在进入等至的那一刻。“由证得禅那”,就是由具足禅那的状态。“以所缘的方式”,就是通过所缘这条门路,那属于以该所缘为对象的禅那的喜就成为被觉知的,也就是说,因为所缘已被觉知。就像有人找蛇时,察觉到蛇的住处,那条蛇也就等于被察觉了,因为靠咒语和药力的力量,捕捉它变得容易;同样,当作为喜之住处的所缘被觉知时,那喜也就确实被觉知了,因为无论从自相还是从共相来看,把握它都变得容易。“在观的刹那”,就是当观慧变得锐利明净、照见其对象的那一刻。“由通达相”,就是由通达喜的自相和共相。因为当喜的别相和共相被了知时,这喜就被如实地了知了。因此他说:“由于不迷乱,喜成为被觉知的。”
Sappītike dve jhāne samāpajjatīti pītisahagatāni paṭhamadutiyajjhānāni paṭipāṭiyā samāpajjati. Tassāti tena. Paṭisaṃviditasaddāpekkhāya hi kattuatthe etaṃ sāmivacanaṃ. Samāpattikkhaṇeti samāpajjanakkhaṇe. Jhānapaṭilābhenāti jhānena samaṅgībhāvena. Ārammaṇatoti ārammaṇamukhena tadārammaṇajhānapariyāpannā pīti paṭisaṃviditā hoti, ārammaṇassa paṭisaṃviditattāti vuttaṃ hoti. Yathā nāma sappapariyesanaṃ carantena tassa āsaye paṭisaṃvidite sopi paṭisaṃvidito hoti mantāgadabalena tassa gahaṇassa sukarattā, evaṃ pītiyā āsayabhūte ārammaṇe paṭisaṃvidite sā pīti paṭisaṃviditāva hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca tassā gahaṇassa sukarattā. Vipassanakkhaṇeti vipassanāpaññāya tikkhavisadabhāvappattāya visayato dassanakkhaṇe. Lakkhaṇappaṭivedhenāti pītiyā salakkhaṇassa sāmaññalakkhaṇassa ca paṭivijjhanena. Yañhi pītiyā visesato sāmaññato ca lakkhaṇaṃ, tasmiṃ vidite sā yāthāvato viditā eva hoti. Tenāha ‘‘asammohato pīti paṭisaṃviditā hotī’’ti.
现在,为了直接用巴利经典本身来说明这个含义,他说了“因为这已在经典中说过”等话。其中,“依靠长入息”是指依靠作为所缘的长入息。“当觉知时,那喜就被觉知”是句义上的关联。“觉知心的专一、不散乱”是指:以与禅那相应的慧,觉知那属于禅那范畴、被称为“不散乱”的心一境性。因为正如喜通过所缘这一门径而被觉知,同样,与喜相应的诸法也是通过所缘这一门径而被觉知的。“念现起”是指:依靠长入息而与禅那相应的念,安住于那个所缘;通过所缘这一门径,也可说它安住于禅那之中。“以那念”是指:对于如此安住的念,以及前面所说的那种智,由于所缘被清晰通达,依靠那力量,以那所缘为对象的喜就被觉知。“依靠长出息”等句中,也应依照同样的方法来理解其含义。因此他说:“其余诸句,也应从含义上依此理而知。”
Idāni tamatthaṃ pāḷiyā eva vibhāvetuṃ ‘‘vuttañheta’’ntiādimāha. Tattha dīghaṃ assāsavasenāti dīghassa assāsassa ārammaṇabhūtassa vasena. Pajānato sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho. Cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānatoti jhānapariyāpannaṃ ‘‘avikkhepo’’ti laddhanāmaṃ cittassekaggataṃ taṃsampayuttāya paññāya pajānato. Yathā hi ārammaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, evaṃ taṃsampayuttadhammāpi ārammaṇamukhena paṭisaṃviditā eva hontīti. Sati upaṭṭhitā hotīti dīghaṃ assāsavasena jhānasampayuttā sati tasmiṃ ārammaṇe upaṭṭhitā ārammaṇamukhena jhānepi upaṭṭhitā nāma hoti. Tāya satiyāti evaṃ upaṭṭhitāya tāya satiyā yathāvuttena tena ñāṇena suppaṭividitattā ārammaṇassa tassa vasena tadārammaṇā sā pīti paṭisaṃviditā hoti. Dīghaṃ passāsavasenātiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Tena vuttaṃ ‘‘eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbānī’’ti.
在“正如”等句中,简要的含义是这样的:通过证得禅那,喜等法就像依赖所缘那样被清楚地觉知,因为离开禅那它们就不会生起。同样,通过证得与禅那相应、属于禅那范畴、名为“受”的作意,受也依赖所缘而被清楚地觉知,就像太阳依靠曙光而升起一样,因为离开这个作意,受就不会生起。因此,按照前面所说的方式,以特别强烈的方式生起的受被清晰地了知,所以“善说”这句话是成立的,这样就驳斥了前面提出的责难。
Yathevātiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – jhānapaṭilābhena yathā ārammaṇato pītiādayo paṭisaṃviditā honti tena vinā tesaṃ appavattanato. Evaṃ jhānasampayuttena taṃpariyāpannena vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhena ārammaṇato vedanā paṭisaṃviditā hoti aruṇuggamena viya sūriyassa tena vinā vedanāya appavattanato. Tasmā vuttanayena atisayappavatti vedanā suppaṭividitā, tasmā suvuttametanti pubbe vuttacodanaṃ nirākaroti.
所谓“所缘”,说的是入息与出息这个相。这里说的其实就是心随观,因为心被清楚地了知,没有迷惑。因此说“所以”等话。在“以心被了知”这一表达里,用“等”这个字把其余三种心随观也一并收摄进来。
Ārammaṇeti assāsapassāsanimittaṃ vadati. Cittānupassīyeva nāmesa hoti asammohato cittassa paṭisaṃviditattā. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi. Cittapaṭisaṃviditavasenāti ādi-saddena itarā tissopi cittānupassanā saṅgaṇhāti.
所谓“他”,是指致力于法随观的比丘。这里说的“断”,是指能断的智慧。“以慧”是说,通过另一种观慧——即毗钵舍那智,从无常、离贪等角度观照之后,对两种都保持平等舍。这确实是“四重”,是依无常随观等而说的四重分组,它也属于法随观。因为能断除,所以叫“断”,意思是断除常想等乃至能断的智慧。“观的相续”是指次第生起的观。“于行道而正行时保持平等舍”,是说对于以中道方式正确行于修行道路的心,由于不施加策励与抑制,而保持平等舍。“一并现起”是说,由于以中道方式不超越止道,并于其中投入,诸根成为一味,因为住于中舍性,故无差别地进入心一境性,一向现起,因此在那里没有什么可作的,故保持平等舍。“在那里”是指如此保持平等舍时。对俱生之法也有平等舍,因为对其生起方式保持平等舍。由于说“以慧观照之后”,所以是指对所缘的平等舍。不仅对盖等法保持平等舍,而且对贪欲……乃至以慧观照之后保持平等舍,应如此连接。
Soti dhammānupassanaṃ anuyutto bhikkhu. Yaṃ taṃ pahānaṃ pahāyakañāṇaṃ. Paññāyāti aparāya vipassanāpaññāya aniccavirāgādito disvā duvidhāyapi ajjhupekkhitā hoti. Idañhi catukkanti aniccānupassanādivasena vuttaṃ catukkaṃ. Tassāpi dhammānupassanāya. Pajahatīti pahānanti āha ‘‘niccasaññaṃ…pe… pahānakarañāṇaṃ adhippeta’’nti. Vipassanāparamparanti paṭipāṭiyā vipassanamāha. Pathapaṭipannaṃ ajjhupekkhatīti majjhimāya paṭipattiyā sammadeva vīthipaṭipannaṃ bhāvanācittaṃ paggahaniggahānaṃ akaraṇena ajjhupekkhati. Ekato upaṭṭhānanti yasmā majjhimasamathavīthinātivattiyā tattha ca pakkhandanena indriyānaṃ ekarasabhāvena, tatramajjhattatāya bhāvato avisesaṃ ekaggabhāvūpagamanena ekantato upaṭṭhāti, tasmā na tattha kiñci kātabbanti ajjhupekkhati. Tatthāti evaṃ ajjhupekkhane. Sahajātānampi ajjhupekkhanā hoti tesaṃ pavattanākārassa ajjhupekkhanato. ‘‘Paññāya disvā’’ti vuttattā ārammaṇaajjhupekkhanā adhippetā. Na kevalaṃ nīvaraṇādidhamme ajjhupekkhitā, atha kho abhijjhā …pe… paññāya disvā ajjhupekkhitā hotīti yojanā.
为了显示像尘堆一样的烦恼生起的地方,才说“就像十字路口,六处也是如此”。身等四种是所缘念处。在身等四种所缘上生起的四念处,能摧毁像尘堆一样的烦恼。
Paṃsupuñjaṭṭhāniyassa kilesassa uppattiṭṭhānadassanatthaṃ ‘‘catumahāpatho viya cha āyatanāni’’icceva vuttaṃ. Kāyādayo cattāro ārammaṇasatipaṭṭhānā. Catūsu ārammaṇesūti kāyādīsu catūsu ārammaṇesu pavattācattāro satipaṭṭhānā paṃsupuñjaṭṭhāniyassa kilesassa upahananato.
《一奢能伽罗经》等的注释
1-2. Icchānaṅgalasuttādivaṇṇanā
987-988“为什么”等语,是为了说明在讲解“住等至”时的理由而开始的。
987-988.Kasmātiādi vihārasamāpattiācikkhaṇe kāraṇaṃ vibhāvetuṃ āraddhaṃ.
eva-vākāra就是eva-kāra和vā-kāra。之所以说完全寂静,是因为完全寂静作意。仅仅以有学之说,即使他们确有应当修学之义已经成立,但对于那些没有应当修学之事的人,也仍被称为有学,所以用应修学一词将有学区分出来而说。即使为了漏尽没有应当修学之事,但为了现法安乐,除了修习禅那等之外没有应当修学之事,因此说为无学。然而诸佛已经完全、正确地圆满了一切修学,所以不说我修学。入出息念的禅那与果等至,就是如来住。
Eva-vākāroti eva-kāro vā-kāro ca. Ekantasantattā ekantena santamanasikārabhāvato. Sekkhavacaneneva tesaṃ sikkhitabbassa atthibhāve siddhepi sikkhitabbarahitesu tesupi sekkhapariyāyassa vuccamānattā sikkhitabbasaddena sekkhe visesetvā vuttā. Āsavakkhayatthaṃ sikkhitabbassa abhāvepi diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ jhānādisikkhanena vinā sikkhitabbābhāvā ‘‘asekkhā nāmā’’ti vuttā. Buddhānaṃ pana sabbaso sammadeva pariniṭṭhitasikkhattā ‘‘sikkhāmī’’ti na vuttaṃ. Ānāpānajjhānaphalasamāpatti tathāgatavihāro.
《第一阿难经》等经的注释
3-10. Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā
989-996以无常等方式,就是依无常、苦、无我的方式。他观察,以种种方式去拣择。无染,就是已经舍离了烦恼、已经镇伏了烦恼。经文写作:喜觉支、轻安觉支。
989-996.Aniccādivasenāti aniccadukkhānattavasena. Pavicinati pakārehi vicinati. Nikkilesāti apagatakilesā vikkhambhitakilesā. Pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgoti pāṭho.
通过它,有不退缩和不超越,这被称为中舍,即中立行相。一心刹那:因为摄属于一个心识生起。
Yāya anosakkanaṃ anativattanañca hoti, ayaṃ tatramajjhattupekkhā majjhattākāroti vuttā. Ekacittakkhaṇikāti ekacittuppādapariyāpannattā.
按四个四组的划分,共有十六种。由于它们是依入出息念而生起的,即使以入出息为所缘而生的法,在后来的阶段,因为有正念,也可以方便地称为入出息念,所以说“入出息念是混合而说的”。入出息为根本:就是依入出息而生起的念处。它们的根本:就是这些念处的根本因。觉支为根本:就是成为觉支之缘的。那些觉支:就是这二十种以念处为因的觉支。明解脱圆满:就是通过第三明以及那果的圆满而现起的觉支。与果相应:与第四果相应,或者与四种果相应。
Cattunnaṃ catukkānaṃ vasena soḷasakkhattukā. Ānāpānasannissayena pavattattā ārammaṇavasena pavattā ānāpānārammaṇāpi aparabhāge sati ānāpānassatīti pariyāyena vattabbataṃ arahatīti ‘‘ānāpānassati missakā kathitā’’ti vuttaṃ. Ānāpānamūlakāti ānāpānasannissayena pavattā satipaṭṭhānā. Tesaṃ mūlabhūtāti tesaṃ satipaṭṭhānānaṃ mūlakāraṇabhūtā. Bojjhaṅgamūlakāti bojjhaṅgapaccayabhūtā. Tepi bojjhaṅgāti ete vīsati satipaṭṭhānahetukā bojjhaṅgā. Vijjāvimuttipūrakāti tatiyavijjāya tassa phalassa ca paripūraṇavasena pavattā bojjhaṅgā. Phalasampayuttāti catutthaphalasampayuttā, catubbidhaphalasampayuttā vā.