4. 根相应巴利
4. Indriyasaṃyuttaṃ
《纯净经》的注释巴利
1. Suddhikasuttavaṇṇanā
471 471. 在《根相应》的第一经里,信根、念根、慧根这三根,在四地(欲界、色界、无色界、出世间)的善心、果报心和唯作心里都能找到。而精进根和定根,则在四地的善心、不善心、果报心和唯作心里——也就是在一切心里——都能找到。因此应当知道,这部经是依照涵盖四地一切法的分类方式来宣说的。巴利
471. Indriyasaṃyuttassa paṭhame saddhindriyaṃ satindriyaṃ paññindriyanti imāni tīṇi catubhūmakakusalavipākesu ceva kiriyāsu ca labbhanti. Vīriyindriyasamādhindriyāni catubhūmakakusale akusale vipāke kiriyāyāti sabbattha labbhanti. Iti idaṃ suttaṃ catubhūmakasabbasaṅgāhakadhammaparicchedavasena vuttanti veditabbaṃ.
第七部 第二沙门婆罗门经的注释巴利
7. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
477 第七经中,“不了知信根”是指不能以苦谛来了知。“不了知信根的集起”是指不能以集谛来了知。同样,“不了知灭”是指不能以灭谛来了知,“不了知道”是指不能以道谛来了知。其余诸根也是同样的道理。巴利
477. Sattame saddhindriyaṃ nappajānantīti dukkhasaccavasena na pajānanti. Saddhindriyasamudayaṃ nappajānantīti samudayasaccavasena na pajānanti. Evaṃ nirodhaṃ nirodhasaccavasena, paṭipadaṃ maggasaccavasenāti. Sesesupi eseva nayo.
在善的方面,以决意之力,由转向的生起,而有信根的生起;以策励之力,由转向的生起,而有精进根的生起;以安住之力,由转向的生起,而有念根的生起;以不散乱之力,由转向的生起,而有定根的生起;以明见之力,由转向的生起,而有慧根的生起。同样,以意欲之力,由转向的生起,而有信根的生起;以意欲之力,由转向的生起,而有精进、念、定、慧根的生起。以作意之力,由转向的生起,而有信根的生起;以作意之力,由转向的生起,而有精进、念、定、慧根的生起。应当这样理解这个含义。在这六部依次排列的经中,所说的正是四圣谛。巴利
Sukkapakkhe pana adhimokkhavasena āvajjanasamudayā saddhindriyasamudayo hoti, paggahavasena āvajjanasamudayā vīriyindriyasamudayo, upaṭṭhānavasena āvajjanasamudayā satindriyasamudayo, avikkhepavasena āvajjanasamudayā samādhindriyasamudayo, dassanavasena āvajjanasamudayā paññindriyasamudayo hoti. Tathā chandavasena āvajjanasamudayā saddhindriyasamudayo hoti, chandavasena āvajjanasamudayā vīriyasatisamādhipaññindriyasamudayo hoti. Manasikāravasena āvajjanasamudayā saddhindriyasamudayo hoti. Manasikāravasena āvajjanasamudayā vīriyasatisamādhipaññindriyasamudayo hotīti evampi attho veditabbo. Imesu paṭipāṭiyā chasu suttesu catusaccameva kathitaṃ.
第8经《应见经》的注释巴利
8. Daṭṭhabbasuttavaṇṇanā
478 478. 第八经中,“比丘们,信根应当在哪里见到?在入流四支中”等等,这些话是为了说明这些根在各自的作用范围内具有主导地位。就像四位长者的儿子和国王这五个同伴,一起走上街道说“我们去玩星宿节玩乐”的时候,当他们到了第一位长者儿子的家里,其余四个人就安静地坐着,只有那家的主人张罗着:“给他们嚼食与软食,给他们香、花环等装饰品。”到了第二位、第三位、第四位长者儿子家里的时候,其余四个人也是安静地坐着,只有那家的主人张罗着:“给他们嚼食与软食,给他们香、花环等装饰品。”最后到了国王的家里,虽然国王在一切地方都是主宰,但在这个时候也只在自己的家里张罗着:“给他们嚼食与软食,给他们香、花环等装饰品。”同样地,当信等五根这五个同伴一起走上街道,即使是在同一个所缘上生起时,也像在第一位长者儿子家里那样:到达入流四支的时候,以胜解为特征的信根成为主导、成为先导,其余诸根则跟随它。像在第二位长者儿子家里那样:到达四正勤的时候,以策励为特征的精进根成为主导、成为先导,其余诸根则跟随它。像在第三位长者儿子家里那样:到达四念处的时候,以现前为特征的念根成为主导、成为先导,其余诸根则跟随它。像在第四位长者儿子家里那样:到达禅定与解脱的时候,以不散乱为特征的定根成为主导、成为先导,其余诸根则跟随它。最后到了国王家里的时候,就像其余四个人安静地坐着、只有国王在家里张罗一样,同样地,到达四圣谛的时候,以了知为特征的慧根成为主导、成为先导,其余诸根则跟随它。巴利
478. Aṭṭhame kattha ca, bhikkhave, saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu sotāpattiyaṅgesūtiādi imesaṃ indriyānaṃ savisaye jeṭṭhakabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Yathā hi cattāro seṭṭhiputtā rājāti rājapañcamesu sahāyesu ‘‘nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti vīthiṃ otiṇṇesu ekassa seṭṭhiputtassa gehaṃ gatakāle itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova – ‘‘imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, gandhamālālaṅkārādīni dethā’’ti gehe vicāreti. Dutiyassa, tatiyassa, catutthassa gehaṃ gatakāle itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova – ‘‘imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, gandhamālālaṅkārādīni dethā’’ti gehe vicāreti. Atha sabbapacchā rañño gehaṃ gatakāle kiñcāpi rājā sabbattha issaro, imasmiṃ pana kāle attano geheyeva – ‘‘imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, gandhamālālaṅkārādīni dethā’’ti gehe vicāreti. Evameva saddhāpañcamakesu indriyesu tesu sahāyesu ekato vīthiṃ otarantesu viya ekārammaṇe uppajjamānesupi yathā paṭhamassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ sotāpattiyaṅgāni patvā adhimokkhalakkhaṇaṃ saddhindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā dutiyassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ sammappadhānāni patvā paggahalakkhaṇaṃ vīriyindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā tatiyassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ satipaṭṭhānāni patvā upaṭṭhānalakkhaṇaṃ satindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā catutthassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ jhānavimokkhe patvā avikkhepalakkhaṇaṃ samādhindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Sabbapacchā rañño gehaṃ gatakāle pana yathā itare cattāro tuṇhī nisīdanti, rājāva gehe vicāreti, evameva ariyasaccāni patvā pajānanalakkhaṇaṃ paññindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni hontīti.
9-10. 第一分别经等的注释巴利
9-10. Paṭhamavibhaṅgasuttādivaṇṇanā
479-480 479-480. 在第九经中,“以念与贤善”这里的“贤善”是指贤善的状态,这是慧的名称。那为什么在讲念的部分里说到了慧呢?是为了显示念的强大。因为这里指的是强大的念。而只有与慧相应的念才强大,不与慧相应的就不强大,所以这样说,是为了显示与慧相应的念。“久所作”是指很久以前所做的布施、持戒或布萨羯磨等。“久所说”是指像这样在很久以前说的:“在某处所说名为某”。“以舍遣为所缘”是指以涅槃为所缘。“导向生起与灭没”:即前往生起与灭没,意思是把握生灭的慧。在这部经中,信根、念根、慧根是前行部分,精进根是混合的,定根则说为唯已生起的出世间。第十经中的法区分也是如此。巴利
479-480. Navame satinepakkenāti ettha nipakassa bhāvo nepakkaṃ, paññāyetaṃ nāmaṃ. Kasmā pana satibhājane paññā vuttāti? Satiyā balavabhāvadassanatthaṃ. Balavasati hi idha adhippetā. Sā ca paññāsampayuttāva balavatī hoti, na vippayuttāti paññāsampayuttasatiṃ dassento evamāha. Cirakatanti cirakālaṃ kataṃ dānaṃ vā sīlaṃ vā uposathakammaṃ vā. Cirabhāsitanti ‘‘asukasmiṃ ṭhāne asukaṃ nāma bhāsita’’nti evaṃ cirakāle bhāsitaṃ. Vossaggārammaṇaṃ katvāti nibbānārammaṇaṃ katvā. Udayatthagāminiyāti udayañca atthañca gacchantiyā, udayabbayapariggahikāyāti attho. Imasmiṃ sutte saddhāsatipaññindriyāni pubbabhāgāni, vīriyindriyaṃ missakaṃ, samādhindriyaṃ nibbattitalokuttarameva kathitaṃ. Dasamepi ayameva dhammaparicchedoti.
《获得经》的注释巴利
1. Paṭilābhasuttavaṇṇanā
481 481. 第二品第一经中,“于正勤”是指依于正勤、修习正勤的意思。念根也是同样的方式。巴利
481. Dutiyavaggassa paṭhame sammappadhāne ārabbhāti sammappadhāne paṭicca, sammappadhāne bhāventoti attho. Satindriyepi eseva nayo.
2. 第一略经的注释巴利
2. Paṭhamasaṃkhittasuttavaṇṇanā
482 482. 在第二部经中,“tato”(从彼)应当依观、道、果的关系理解为从格。因为完全圆满的五根,就是阿拉汉道的观根。比这些更柔和的,就是不来道的观根;比这些更柔和的,就是一来道的观根;比这些更柔和的,就是入流道的观根;比这些更柔和的,就是随法行道的观根;比这些更柔和的,就是随信行道的观根。巴利
482. Dutiye tatoti vipassanāmaggaphalavasena nissakkaṃ veditabbaṃ. Samattāni hi paripuṇṇāni pañcindriyāni arahattamaggassa vipassanindriyāni nāma honti. Tato mudutarehīti tehi arahattamaggassa vipassanindriyehi mudutarāni anāgāmimaggassa vipassanindriyāni nāma honti, tato mudutarāni sakadāgāmimaggassa, tato mudutarāni sotāpattimaggassa vipassanindriyāni nāma honti, tato mudutarāni dhammānusārimaggassa, tato mudutarāni saddhānusārimaggassa vipassanindriyāni nāma honti.
同样,完全具足、圆满的五根,就叫作阿拉汉道的根;比这些更柔弱的,就叫作不来道的根;比这些更柔弱的,就叫作一来道的根;比这些更柔弱的,就叫作入流道的根;比这些更柔弱的,就叫作随法行道的根;比这些更柔弱的,就叫作随信行道的根。巴利
Tathā samattāni paripuṇṇāni pañcindriyāni arahattamaggindriyāni nāma honti, tato mudutarāni anāgāmimaggindriyāni nāma honti, tato mudutarāni sakadāgāmimaggindriyāni nāma honti, tato mudutarāni sotāpattimaggindriyāni nāma honti, tato mudutarāni dhammānusārimaggindriyāni, tato mudutarāni saddhānusārimaggindriyāni nāma honti.
五根完全具足、圆满时,就叫作阿拉汉果的五根;比这更柔弱的,叫不来果的五根;再更柔弱的,叫一来果的五根;再更柔弱的,叫入流果的五根。至于随法行者和随信行者这两种人,都是安住在入流道上的补特伽罗;他们之间的差异,是就安住在道位上的补特伽罗来区分的,也是从入道的方式和道本身来区分的。因为随信行的人通过听人教导、反复请问,逐渐到达道;随法行的人则只靠一次或两次听闻就到达道。因此,首先应当从他们入道方式的差异来理解这些差别。巴利
Samattāni paripuṇṇāni pañcindriyāni arahattaphalindriyāni nāma honti, tato mudutarāni anāgāmiphalindriyāni, tato mudutarāni sakadāgāmiphalindriyāni, tato mudutarāni sotāpattiphalindriyāni nāma honti. Dhammānusārisaddhānusārino pana dvepi sotāpattimaggaṭṭhapuggalā, maggaṭṭhapuggalavasena nesaṃ nānattaṃ jātanti āgamanenapi maggenapi. Saddhānusārī puggalo hi uddisāpento paripucchanto anupubbena maggaṃ pāpuṇāti, dhammānusārī ekena vā dvīhi vā savanehi. Evaṃ tāva nesaṃ āgamanena nānattaṃ veditabbaṃ.
随法行者的道是锐利的,他的智慧强而有力,不用刻意用力、不必加功用行就能断除烦恼,就像锋利的刀刃砍断芭蕉树干一样。随信行者的道不像他那样锐利,智慧也不强而有力,要刻意用力、加功用行才能断除烦恼,就像不太锋利的刀刃砍断芭蕉树干一样。不过在烦恼的灭尽上,他们两者没有差别。其余的烦恼也都断尽了。巴利
Dhammānusārissa pana maggo tikkho hoti, sūraṃ ñāṇaṃ vahati, asaṅkhārena appayogena kilese chindati kadalikkhandhaṃ viya tikhiṇā asidhārā. Saddhānusārissa na tassa viya maggo tikkho hoti, na sūraṃ ñāṇaṃ vahati, sasaṅkhārena sappayogena kilese chindati kadalikkhandhaṃ viya atikhiṇā asidhārā. Kilesakkhaye pana tesaṃ nānattaṃ natthi. Avasesā ca kilesā khīyanti.
3. 第二略经注释巴利
3. Dutiyasaṃkhittasuttavaṇṇanā
483 在第三经中,“tato”应当按果的角度理解为从格。因为五根完全圆满时,就叫作阿罗汉果根;具足阿罗汉果的人,就叫作阿罗汉。比阿罗汉果根更柔弱的,叫作不来果根;比那更柔弱的,叫作一来果根;比那更柔弱的,叫作入流果根;具足入流果的人,就叫作入流者。根有差别,果就有差别:由于根的差别而有果的差别,由于果的差别而有人的差别。巴利
483. Tatiye tatoti phalavasena nissakkaṃ veditabbaṃ. Samattāni hi paripuṇṇāni pañcindriyāni arahattaphalindriyāni nāma honti, arahattaphalena samannāgato puggalo arahā nāma hoti. Arahattaphalato mudutarāni anāgāmiphalindriyāni nāma honti, tato mudutarāni sakadāgāmiphalindriyāni, tato mudutarāni sotāpattiphalindriyāni, sotāpattiphalena samannāgato puggalo sotāpanno nāma hoti. Indriyavemattatā phalavemattatā hotīti indriyanānattena phalanānattaṃ, phalanānattena puggalanānattanti.
第三略经的注释巴利
4. Tatiyasaṃkhittasuttavaṇṇanā
484 第四经中,“圆满修行者证得圆满”的意思是:修行圆满的阿拉汉道,就证得阿拉汉果。“部分修行者证得部分”的意思是:修行其余三种部分之道,就只证得部分,即仅仅三种果而已。这样一来,在这四部经里所说的诸根,都是混合着说的。巴利
484. Catutthe paripūraṃ paripūrakārī ārādhetīti paripūraṃ arahattamaggaṃ karonto arahattaphalaṃ ārādheti. Padesaṃ padesakārīti avasese tayo padesamagge karonto padesaṃ phalattayamattameva ārādheti. Iti imesu catūsupi suttesu missakāneva indriyāni kathitāni.
第一广经等的注释巴利
5-7. Paṭhamavitthārasuttādivaṇṇanā
485-487 在第五部经的注释里,“比那些更柔和”应当按观的力量理解为从格。因为圆满的五根就是阿罗汉道的观根;中般涅槃者的观根比这更柔和;生般涅槃者的观根又更柔和;无行般涅槃者的观根又更柔和;有行般涅槃者的观根又更柔和;上流至阿迦腻吒者的观根则被称为比那更柔和的。巴利
485-487. Pañcame tato mudutarehīti vipassanāvasena nissakkaṃ veditabbaṃ. Paripuṇṇāni hi pañcindriyāni arahattamaggassa vipassanindriyāni honti, tato mudutarāni antarāparinibbāyissa vipassanindriyāni, tato mudutarāni upahaccaparinibbāyissa, tato mudutarāni asaṅkhāraparinibbāyissa, tato mudutarāni sasaṅkhāraparinibbāyissa, tato mudutarāni uddhaṃsotaakaniṭṭhagāmissa vipassanindriyāni nāma honti.
不过在这个地方,应该就站在阿罗汉道本身,列出五种舍弃。因为,比起阿罗汉道的观根,第一种中般涅槃者的观根更弱;比那更弱的,是第二种中般涅槃者的观根;比那更弱的,是第三种中般涅槃者的观根;比那更弱的,是断般涅槃者的观根;比那更弱的,是上流到阿迦腻吒者的观根。无行般涅槃者和有行般涅槃者,也都属于这五种人之中。巴利
Imasmiṃ pana ṭhāne arahattamaggeyeva ṭhatvā pañca nissakkāni nīharitabbāni. Arahattamaggassa hi vipassanindriyehi mudutarāni paṭhamaantarāparinibbāyissa vipassanindriyāni, tato mudutarāni dutiyaantarāparinibbāyissa, tato mudutarāni tatiyaantarāparinibbāyissa, tato mudutarāni upahaccaparinibbāyissa, tato mudutarāni uddhaṃsotaakaniṭṭhagāmissa vipassanindriyāni. Asaṅkhāraparinibbāyissa sasaṅkhāraparinibbāyinopi eteva pañca janā.
现在讲三种比较。对于一来道的诸根来说,入流道的诸根更弱;对于入流道的诸根来说,随法行道的诸根更弱;比这些还更弱的,是随信行道的诸根。第六经和第七经也按照同样的方式来说。不过,在这三部经里,讲的都只是前分观之根。巴利
Idāni tīṇi nissakkāni. Sakadāgāmimaggassa hi indriyehi mudutarāni sotāpattimaggindriyāni, sotāpattimaggeyeva indriyehi mudutarāni dhammānusārimaggindriyāni. Tehipi mudutarāni saddhānusārimaggindriyāni. Chaṭṭhasattamāni vuttanayāneva. Imesu pana tīsupi suttesu pubbabhāgavipassanindriyāneva kathitāni.
第八部 行道经的注释巴利
8. Paṭipannasuttavaṇṇanā
488 在第八部经的注释里,“比那些更柔和”这句话,应该按道与果的意义理解为从格(表示“从……而言”)。这一点经文里已经说过了。“外”是指处在这八种人之外。“站在凡夫这一边”是指处在凡夫的类别当中。在这部经里,讲的只是出世间诸根。巴利
488. Aṭṭhame tato mudutarehīti maggaphalavasena nissakkaṃ veditabbaṃ. Taṃ pāḷiyaṃ vuttameva. Bāhiroti imehi aṭṭhahi puggalehi bahibhūto. Puthujjanapakkhe ṭhitoti puthujjanakoṭṭhāse ṭhito. Imasmiṃ sutte lokuttarāneva indriyāni kathitāni.
9-10. 具足经等的注释巴利
9-10. Sampannasuttādivaṇṇanā
489-490 第九经里说的“根具足”,就是诸根圆满。第十经的意思很明白。在这两部经里,讲的是混合在一起的各种根。巴利
489-490. Navame indriyasampannoti paripuṇṇindriyo. Dasamaṃ uttānameva. Imasmiṃ suttadvaye missakāni indriyāni kathitānīti.
《命根经》的注释巴利
2. Jīvitindriyasuttavaṇṇanā
492 492. 第三品第二经中,关于“女根”等词:“女根”就是在女性性态中起主导作用,“男根”就是在男性性态中起主导作用,“命根”就是在生命中起主导作用。据说这部经是应具体事缘而说的。当时僧团大众中出现了这样的讨论:“轮回根到底有多少种?”于是世尊为了开示轮回根,说了“诸比丘,有这三种……”等等内容。巴利
492. Tatiyavaggassa dutiye itthindriyantiādīsu itthibhāve indaṭṭhaṃ karotīti itthindriyaṃ. Purisabhāve indaṭṭhaṃ karotīti purisindriyaṃ. Jīvite indaṭṭhaṃ karotīti jīvitindriyaṃ. Atthuppattikaṃ kiretaṃ suttaṃ. Saṅghamajjhasmiñhi ‘‘kati nu kho vaṭṭindriyānī’’ti kathā udapādi, atha bhagavā vaṭṭindriyāni dassento tīṇimāni bhikkhavetiādimāha.
《已知根经》的注释巴利
3. Aññindriyasuttavaṇṇanā
493 493. 在第三部经中,“未知当知根”是指:为了“我要了知在无始轮回中从未了知过的法”而修行的人,在入流道那一刹那生起的根。“已知根”是指:那些已经了知法的人,以更深入了知的方式,在入流果等六个阶位中生起的根。“具知根”是指:在已经完全了知的人——也就是阿拉汉果——的法中生起的根。这些名称其实都是指在不同情形下、以不同方式生起的智慧本身。这部经同样是依具体事缘而说的。因为在僧团大众中,出现了“出世间根有多少”的讨论,于是世尊为了开示这些根,便说:“诸比丘,有三种根……”等等。巴利
493. Tatiye anaññātaññassāmītindriyanti ‘‘anamatagge saṃsāre ajānitapubbaṃ dhammaṃ jānissāmī’’ti paṭipannassa sotāpattimaggakkhaṇe uppannaṃ indriyaṃ. Aññindriyanti tesaṃyeva ñātadhammānaṃ ājānanākārena sotāpattiphalādīsu chasu ṭhānesu uppannaṃ indriyaṃ. Aññātāvindriyanti aññātāvīsu arahattaphaladhammesu uppannaṃ indriyaṃ. Tattha tattha tena tenākārena uppannassa ñāṇassevetaṃ adhivacanaṃ. Idampi suttaṃ atthuppattikameva. Saṅghamajjhasmiñhi ‘‘kati nu kho lokuttarindriyānī’’ti kathā udapādi, atha bhagavā tāni dassento tīṇimāni, bhikkhave, indriyānītiādimāha.
4.《一种子经》的注释巴利
4. Ekabījīsuttavaṇṇanā
494 第四项中,“比那个更柔和”应当理解为从观(vipassanā)的角度说的夺格关系。因为,已经圆满的五根就叫作阿罗汉道的观根;比那个更柔和的,是中般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是生般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是无行般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是有行般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是上流至阿迦腻吒天者的观根。在这里也一样,按照前面同样的方式,立足于阿罗汉道,导出这五种夺格关系。巴利
494. Catutthe tato mudutarehīti vipassanato nissakkaṃ veditabbaṃ. Samattāni hi pañcindriyāni arahattamaggassa vipassanindriyāni nāma honti, tato mudutarāni antarāparinibbāyissa vipassanindriyāni, tato mudutarāni upahaccaparinibbāyissa, tato mudutarāni asaṅkhāraparinibbāyissa, tato mudutarāni sasaṅkhāraparinibbāyissa, tato mudutarāni uddhaṃsotaakaniṭṭhagāmissa vipassanindriyāni nāma. Idhāpi purimanayeneva arahattamagge ṭhatvā pañca nissakkāni nīharitabbāni.
不过,就像前面那种方式里,站在一来道时导出三种夺格,这里同样应当导出五种。因为入流道的观根比一来道的观根更柔软,而入流道的那些观根又比“一枚种子者”等圣者之道的观根更柔软。巴利
Yathā pana purimanaye sakadāgāmimagge ṭhatvā tīṇi nissakkāni, evamidha pañca nīharitabbāni. Sakadāgāmimaggassa hi vipassanindriyehi mudutarāni sotāpattimaggassa vipassanindriyāni, sotāpattimaggassa ca tehi vipassanindriyehi mudutarāni ekabījiādīnaṃ maggassa vipassanindriyāni.
在这里,“一种子者”等名称当中,如果有人证得入流果之后,只再投生一次,就证得阿罗汉果,这个人就叫“一种子者”。正如经中所说:“什么样的人是‘一种子者’呢?在此教法中,有一类人因为断尽三结,成为入流者,不会堕入恶趣,必定趋向正觉。他只在人间流转投生一次之后,就彻底结束苦。这样的人就称为‘一种子者’。”(《人施设论》33)巴利
Ettha ca ekabījītiādīsu yo sotāpanno hutvā ekameva attabhāvaṃ janetvā arahattaṃ pāpuṇāti, ayaṃ ekabījī nāma. Yathāha ‘‘katamo ca puggalo ekabījī, idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so ekaññeva mānusakaṃ bhavaṃ sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo ekabījī’’ti (pu. pa. 33).
如果有人流转投生到两三个“有”之后,就终结了苦,这种人就叫“家家”。正如经中所说:“什么样的人是‘家家’呢?在这里,有一类人因为断尽了三结,成为入流者,不会堕入恶趣,必定趋向正觉。他在两三个家族之间流转投生之后,就终结了苦。这样的人就叫‘家家’。”(《人施设论》32)这里所说的“家族”,应当理解为“有”(即投生之处)。“两个或三个”只是一种说法而已,实际上,即使流转到第六个“有”,他仍然属于“家家”。巴利
Yo pana dve tayo bhave saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ kolaṃkolo nāma. Yathāha ‘‘katamo ca puggalo kolaṃkolo. Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so dve vā tīṇi vā kulāni sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo kolaṃkolo’’ti (pu. pa. 32). Tattha kulānīti bhavā veditabbā. ‘‘Dve vā tīṇi vā’’ti idaṃ desanāmattameva, yāva chaṭṭhabhavā saṃsaranto pana kolaṃkolova hoti.
一个人最多再生七次,不会再有第八次投生,这样的人就叫作极七返有者。就像经里说的:什么样的补特伽罗是极七返有者?在这个教法里,有一类人因为断尽了三结,成为入流者,不再堕入恶趣,决定趣向正觉,他在天界和人间来回流转七次之后,就彻底结束了苦。这样的人就叫作极七返有者。巴利
Yassa sattakkhattuṃ paramā upapatti, aṭṭhamaṃ bhavaṃ nādiyati, ayaṃ sattakkhattuparamo nāma. Yathāha ‘‘katamo ca puggalo sattakkhattuparamo. Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so sattakkhattuṃ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ vuccati puggalo sattakkhattuparamo’’ti (pu. pa. 31).
这些名称,其实只是依据世尊所安立的名字来称呼他们。世尊说:“到达这个阶位的人,就叫作一种子者;到达那个阶位的人,就叫作家家者;到达另一个阶位的人,就叫作极七返有者。”世尊就是根据他们所到达的阶位来安立这些名称的。但并没有一种固定不变的规定说:“这个人就是一种子者,这个人就是家家者,这个人就是极七返有者。”巴利
Bhagavatā gahitanāmavaseneva cetāni tesaṃ nāmāni. ‘‘Ettakañhi ṭhānaṃ gato ekabījī nāma hoti, ettakaṃ kolaṃkolo, ettakaṃ sattakkhattuparamo’’ti bhagavatā etesaṃ nāmaṃ gahitaṃ. Niyamato pana ‘‘ayaṃ ekabījī, ayaṃ kolaṃkolo, ayaṃ sattakkhattuparamo’’ti natthi.
那么,是什么决定了他们之间的这种差别呢?有些长老说,是“前世因”决定的;有些说是“初道”;有些说是“上面的三道”;有些说是“与三道相应的观”。在这些说法中,如果持“前世因决定”的观点,那就意味着初道的亲依止缘已经造作好了,而上面的三道却是在没有亲依止缘的情况下生起的。如果持“初道决定”的观点,那上面的三道就成了没有用的。如果持“上面的三道决定”的观点,那就会变成初道还没生起,上面的三道就已经生起了。而“与三道相应的观来决定”这个说法才是合理的。因为,如果与上面三道相应的观力量强,就成为“一枚种子者”;如果力量较弱,就成为“家至家者”;如果力量更弱,就成为“极七返有者”。巴利
Ko pana nesaṃ etaṃ pabhedaṃ niyametīti? Keci pana therā ‘‘pubbahetu niyametī’’ti vadanti, keci ‘‘paṭhamamaggo’’, keci ‘‘uparima tayo maggā’’, keci ‘‘tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā’’ti. Tattha ‘‘pubbahetu niyametī’’ti vāde paṭhamamaggassa upanissayo kato nāma hoti, upari tayo maggā anupanissayā uppannāti vacanaṃ āpajjati. ‘‘Paṭhamamaggo niyametī’’ti vāde upari tiṇṇaṃ maggānaṃ niratthakatā āpajjati. ‘‘Upari tayo maggā niyamentī’’ti vāde paṭhamamagge anuppanneva upari tayo maggā uppannāti āpajjati. ‘‘Tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā niyametī’’ti vādo pana yujjati. Sace hi upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā balavatī hoti, ekabījī nāma hoti, tato mandatarāya kolaṃkolo, tato mandatarāya sattakkhattuparamoti.
确实有一类入流者,内心倾向于轮回、乐于轮回,一次又一次地在轮回中流转、出现。比如给孤独长者、近事女毗舍佉、小车天子与大车天子、种种色天子、帝释天、龙授天子——这些人都是倾向于轮回、乐于轮回的,他们从一开始就依次净化六欲天,最后生在色究竟天,在那里般涅槃。这些人在这里不算在内。不仅如此,那些只在人界流转七次就证得阿罗汉的,或者投生天界后就在天界中一再辗转流转七次而证得阿罗汉的,这些人在这里也不算在内。而时而在天界、时而在人界交替流转,然后证得阿罗汉的,才算在这里。因此应当知道,这里所说的“七返有者”,其实是针对安住于此种状态、在天人二趣交错中修干燥观的行者而说的名称。巴利
Ekacco hi sotāpanno vaṭṭajjhāsayo hoti vaṭṭābhirato punappunaṃ vaṭṭasmiṃyeva vicarati sandissati. Anāthapiṇḍiko seṭṭhi, visākhā upāsikā, cūḷarathamahārathā devaputtā, anekavaṇṇo devaputto, sakko devarājā, nāgadatto devaputtoti ime hi ettakā janā vaṭṭajjhāsayā vaṭṭābhiratā ādito paṭṭhāya cha devaloke sodhetvā akaniṭṭhe ṭhatvā parinibbāyissanti , ime idha na gahitā. Na kevalañcime, yopi manussesuyeva sattakkhattuṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti, yopi devaloke nibbatto devesuyeva sattakkhattuṃ aparāparaṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti, imepi idha na gahitā. Kālena deve, kālena manusse saṃsaritvā pana arahattaṃ pāpuṇantova idha gahito. Tasmā sattakkhattuparamoti idaṃ idhaṭṭhakavokiṇṇasukkhavipassakassa nāmaṃ kathitanti veditabbaṃ.
随信行和随法行:在这个教法里,为了证得出世间法的人,有两种承担、两种主导、两种倾向——也就是信承担、慧承担,信主导、慧主导,信倾向、慧倾向。其中,如果有比丘这样想:“如果靠信能够证得,我就要靠信证得出世间道”,把信作为承担,来证得入流道,那么他在道的那一刹那,就叫随信行。到了果的那一刹那,他就成为信解脱者,然后分成三种:一种子者、还家者、七返有者。这三种里的每一种,又按照苦行道等差别分成四种,所以以信为承担的这一类,一共有十二种人。巴利
Dhammānusārī saddhānusārīti ettha pana imasmiṃ sāsane lokuttaradhammaṃ nibbattentassa dve dhurāni, dve sīsāni, dve abhinivesā – saddhādhuraṃ, paññādhuraṃ , saddhāsīsaṃ, paññāsīsaṃ, saddhābhiniveso, paññābhinivesoti. Tattha yo bhikkhu ‘‘sace saddhāya sakkā nibbattetuṃ, nibbattessāmi lokuttaramagga’’nti saddhaṃ dhuraṃ katvā sotāpattimaggaṃ nibbatteti, so maggakkhaṇe saddhānusārī nāma hoti. Phalakkhaṇe pana saddhāvimutto nāma hutvā ekabījī kolaṃkolo sattakkhattuparamoti tividho hoti. Tattha ekeko dukkhāpaṭipadādivasena catubbidhabhāvaṃ āpajjatīti saddhādhurena dvādasa janā honti.
如果有人想:“如果靠智慧能够成就,我就要靠智慧成就出世间道”,把智慧当作首要依靠,从而成就入流道,那么他在道刹那名为“随法行”。在果刹那则成为“慧解脱”者,再按“一种子者”等分类,也有十二种。这样,两种道位的人在果刹那,合计就是二十四种入流者。巴利
Yo pana ‘‘sace paññāya sakkā nibbattetuṃ, nibbattessāmi lokuttaramagga’’nti paññaṃ dhuraṃ katvā sotāpattimaggaṃ nibbatteti, so maggakkhaṇe dhammānusārī nāma hoti. Phalakkhaṇe pana paññāvimutto nāma hutvā ekabījiādibhedena dvādasabhedova hoti. Evaṃ dve maggaṭṭhā phalakkhaṇe catuvīsati sotāpannā hontīti.
据说三藏帝须长老为了“我要把三藏整理清净”而渡到对岸去。有一位家主用四种资具供养他。长老要回去的时候说:“我要走了,近事男。”对方问:“尊者,去哪里?”长老说:“去我们的阿阇梨和和尚那里。”对方说:“尊者,我没办法跟去。可是靠着您的教导,我才懂得了教法的功德。您不在以后,我该去亲近什么样的比丘呢?”于是长老对他说:“如果有比丘能指出二十四种入流者、十二种一来者、四十八种不来者、十二种阿罗汉,并且能给他们说法,这样的比丘就值得亲近承事。”在这部经里,说的是观。巴利
Tipiṭakatissatthero kira ‘‘tīṇi piṭakāni sodhessāmī’’ti paratīraṃ gato. Taṃ eko kuṭumbiko catūhi paccayehi upaṭṭhāsi, thero āgamanakāle ‘‘gacchāmi upāsakā’’ti āha. ‘‘Kahaṃ bhante’’ti? ‘‘Amhākaṃ ācariyupajjhāyānaṃ santika’’nti. ‘‘Na sakkā, bhante, mayā gantuṃ, bhaddantaṃ pana nissāya mayā sāsanassa guṇo ñāto, tumhākaṃ parammukhā kīdisaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamāmī’’ti? Atha naṃ thero āha – ‘‘yo bhikkhu catuvīsati sotāpanne dvādasa sakadāgāmī aṭṭhacattālīsa anāgāmī dvādasa arahante dassetvā dhammakathaṃ kathetuṃ sakkoti, evarūpaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhātuṃ vaṭṭatī’’ti. Imasmiṃ sutte vipassanā kathitāti.
《纯净经》等经的注释巴利
5-10. Suddhakasuttādivaṇṇanā
495-500 495-500. 第五经里说:眼,以及它在眼门中生起的诸法,因为具有被称为“增上”的根义,所以也叫“眼根”。耳根等等也是同样的道理。其余各处都很浅显易懂。这一品中,第一经和第六经等,一共五经,都是依四谛来说的。巴利
495-500. Pañcame cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ. Sotindriyādīsupi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti.
4. 乐根品巴利
4. Sukhindriyavaggo
苏迪卡经等注释巴利
1-5. Suddhikasuttādivaṇṇanā
501-505 501-505. 第四品第一经中,乐既是与它同时生起的诸法的主宰,从这个意义上说是“根”,所以叫乐根。苦根等也是同样的道理。这里,乐根、苦根、忧根只属于欲界;喜根除了无色界那一部分以外,其余属于三地;舍根通于四地。第二经等四经,同样是按四谛来说的。巴利
501-505. Catutthavaggassa paṭhame sukhañca taṃ sahajātānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti sukhindriyaṃ. Dukkhindriyādīsupi eseva nayo. Ettha ca sukhindriyadukkhindriyadomanassindriyāni kāmāvacarāneva, somanassindriyaṃ ṭhapetvā arūpāvacaraṃ sesaṃ tebhūmakaṃ, upekkhindriyaṃ catubhūmakaṃ. Dutiyādīni cattāri catusaccavaseneva kathitāni.
《第一分别经》的注释巴利
6. Paṭhamavibhaṅgasuttavaṇṇanā
506 第六经中,“身的”指以身体净色为依托。“乐”是对它自身性质的说明。“悦”是它的同义词,意思是甘甜。“身触所生”就是从身触生起的。“乐、悦”如前所说。“感受”则是它与一切受共通、又与其他法不同的本质说明。按这个道理,其余几经中的含义也应这样理解。不过,在“身的或心的”这一句里,眼、耳、鼻、舌这四根是以身体净色为依托而生起的,所以称为“身的”。但以身体净色为依托的不苦不乐受,并不存在。巴利
506. Chaṭṭhe kāyikanti kāyapasādavatthukaṃ. Sukhanti ayamassa sarūpaniddeso. Sātanti tasseva vevacanaṃ, madhuranti vuttaṃ hoti. Kāyasamphassajanti kāyasamphassato jātaṃ. Sukhaṃ sātanti vuttanayameva. Vedayitanti ayamassa sabbavedanāsādhāraṇo aññadhammavisiṭṭho sabhāvaniddeso. Iminā nayena sesesupi attho veditabbo. Kāyikaṃ vā cetasikaṃ vāti ettha pana cakkhādayo cattāro pasādakāye vatthuṃ katvā uppattivasena kāyikanti vuttaṃ. Kāyapasādavatthukaṃ pana adukkhamasukhaṃ nāma natthi.
9. 《木柴譬喻经》的注释巴利
9. Kaṭṭhopamasuttavaṇṇanā
509 第九经中,两根木柴是指两根钻木。摩擦与和合,就是通过摩擦以及凑合到一起。暖,就是热的样态。火,就是火焰和烟。在这里应当这样理解:下面的钻木好比所依和所缘,上面的钻木好比触,摩擦好比触的摩擦,火好比受。或者,所依和所缘好比上面的钻木,触好比下面的钻木。巴利
509. Navame dvinnaṃ kaṭṭhānanti dvinnaṃ araṇīnaṃ. Saṅghaṭṭanasamodhānāti saṅghaṭṭanena ceva samodhānena ca. Usmāti usumākāro. Tejoti aggidhūmo. Ettha ca adharāraṇī viya vatthārammaṇaṃ, uttarāraṇī viya phasso, saṅghaṭṭo viya phassasaṅghaṭṭanaṃ, aggi viya vedanā daṭṭhabbā. Vatthārammaṇaṃ vā uttarāraṇī viya, phasso adharāraṇī viya daṭṭhabbo.
10.《逆次第经》注释巴利
10. Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā
510 第十经虽然按照法的次第顺序已经讲过了,但在这个《根分别》里,因为它没有像其他经那样被宣说,所以应当知道它名叫“无顺序经”。其中,“相”等所有词都是“缘”的同义词。“了知苦根”,就是依苦圣谛而了知。“了知苦根之集”,是说当一个人被荆棘刺中、被木刺扎到,或者躺在敷具上被衣褶碰到时,与苦俱生的身识生起,他了知这就是那苦根的集。巴利
510. Dasamaṃ yathādhammarasena paṭipāṭiyā vuttampi imasmiṃ indriyavibhaṅge sesasuttāni viya adesitattā uppaṭipāṭikasuttaṃ nāmāti veditabbaṃ. Tattha nimittantiādīni sabbāni paccayavevacanāneva. Dukkhindriyañca pajānātīti dukkhasaccavaseneva pajānāti. Dukkhindriyasamudayanti kaṇṭakena vā viddhassa maṅkulena vā daṭṭhassa paccattharaṇe vā valiyā phuṭṭhassa dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati, taṃ etassa samudayoti pajānāti.
在“从外在因缘看忧根的集起”等说法里,也应该只按各自对应的原因来理解它们的集起。比如,因为钵、衣服等资具毁坏,或者因为同住弟子等众生毁坏,忧根就会生起;他就清楚地知道,这些的毁坏就是它的集起。吃了好食物、躺在好床座上,因为手脚被按摩、被扇子扇风等接触,乐根就会生起;他就清楚地知道,那种接触就是它的集起。又因为得到前面说的那种合意的众生或资具,喜根就会生起;他就清楚地知道,那种获得就是它的集起。而以中立的心态,舍根就会生起;他就清楚地知道,对众生和资具保持中立的心态就是它的集起。巴利
Parato domanassindriyasamudayantiādīsupi tesaṃ tesaṃ kāraṇavaseneva samudayo veditabbo. Pattacīvarādīnaṃ vā hi saṅkhārānaṃ saddhivihārikādīnaṃ vā sattānaṃ vināsena domanassindriyaṃ uppajjatīti tesaṃ vināsaṃ tassa samudayoti pajānāti. Subhojanaṃ bhuñjitvā varasayane nipannassa hatthapādasambāhanatālavaṇṭavātādisamphassena sukhindriyaṃ uppajjati, taṃ phassaṃ tassa samudayoti pajānāti. Vuttappakārānaṃ pana sattasaṅkhārānaṃ manāpānaṃ paṭilābhavasena somanassindriyaṃ uppajjati, taṃ paṭilābhaṃ tassa samudayoti pajānāti. Majjhattākārena pana upekkhindriyaṃ uppajjati, taṃ sattasaṅkhāresu majjhattākāraṃ tassa samudayoti pajānāti.
苦根在哪里被彻底无余灭尽?在“诸比丘,比丘远离诸欲……”等经文里,对此只有一种判定性的说明:苦根其实在初禅的近行刹那就已经灭尽、被断除,忧根等则在第二禅等的近行刹那被断除。即便如此,因为它们在诸禅那中有着更彻底的灭,所以这里才说是在禅那中灭。因为它们在初禅等中有着更彻底的灭,而不只是灭;只是在近行刹那才仅仅是灭,并不是更彻底的灭。就像在种种转向的时候,即使在初禅近行中已经灭尽的苦根,也可能因为蚊虻叮咬之类的触,或者因为坐卧不适的逼迫而再次生起,但在安止之中绝不会生起。在近行中灭尽的,也并没有真正灭尽,因为还没有被它的对立面所摧毁。然而在安止之中,由于喜遍满全身,全身被乐所渗透;而全身被乐渗透时,苦根就真正灭尽了,因为已被它的对立面所摧毁。同样,在种种转向的时候,在第二禅近行中已被断除的忧根,因为是以寻、伺为条件,也是在身体疲劳、心受损害时生起的,在没有寻、伺时就不会生起。它在哪里生起呢?就在有寻、伺的地方;而在第二禅近行中,寻、伺还没有被断除,所以忧根在那里还可能生起。但在第二禅中绝不可能生起,因为它的生起条件已被断除。同样,在第三禅近行中已被断除的乐根,对于被喜所生起的殊胜色所触及的身体,还可能生起,但在第三禅中绝不可能。因为在第三禅中,作为乐之条件的喜已经彻底灭尽。同样,在第四禅近行中已被断除的喜根,因为接近安止,又因为尚未达到安止的舍还不存在、还没有被真正超越,所以还可能生起,但在第四禅中绝不可能。因此,对于“在这里,已生的某某根被彻底无余灭尽”这一说法,各处都采用了“无余”这个词。巴利
Kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati, idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehītiādīsu pana ayaṃ ekatova vinicchayakathā – dukkhindriyañhi paṭhamajjhānassa upacārakkhaṇeyeva nirujjhati pahīnaṃ hoti, domanassādīni dutiyajjhānādīnaṃ. Evaṃ santepi tesaṃ atisayanirodhattā ayaṃ jhānesuyeva nirodho vutto. Atisayanirodho hi tesaṃ paṭhamajjhānādīsu, na nirodhoyeva, nirodhoyeva pana upacārakkhaṇe, nātisayanirodho. Tathā hi nānāvajjane paṭhamajjhānupacāre niruddhassāpi dukkhindriyassa ḍaṃsamakasādisamphassena vā visamāsanupatāpena vā siyā uppatti, na tveva antoappanāyaṃ. Upacāre vā niruddhampetaṃ na suṭṭhu niruddhaṃ hoti paṭipakkhena avihatattā. Antoappanāyaṃ pana pītipharaṇena sabbo kāyo sukhokkanto hoti, sukhokkantakāyassa ca suṭṭhu niruddhaṃ hoti dukkhindriyaṃ paṭipakkhena vihatattā. Nānāvajjaneyeva ca dutiyajjhānupacāre pahīnassa domanassindriyassa yasmā etaṃ vitakkavicārapaccayepi kāyakilamathe cittupaghāte ca sati uppajjati, vitakkavicārābhāve neva uppajjati. Yattha pana uppajjati, tattha vitakkavicārabhāve, appahīnā eva ca dutiyajjhānupacāre vitakkavicārāti tatthassa siyā uppatti. Na tveva dutiyajjhāne pahīnapaccayattā. Tathā tatiyajjhānupacāre pahīnassāpi sukhindriyassa pītisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭṭhakāyassa siyā uppatti, na tveva tatiyajjhāne. Tatiyajjhāne hi sukhassa paccayabhūtā pīti sabbaso niruddhā. Tathā catutthajjhānupacāre pahīnassāpi somanassindriyassa āsannattā appanāppattāya upekkhāya abhāvena sammā anatikkantattā ca siyā uppatti, na tveva catutthajjhāne. Tasmā ‘‘ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’ti tattha tattha aparisesaggahaṇaṃ kataṃ.
这里所说的“为了那个目的而引导心”,应当这样理解:还没有获得的人,是为了让它生起而引导心;已经获得的人,是为了进入而引导心。在这两部经里,都只讲了思惟观察这一部分。巴利
Yaṃ panettha tadatthāya cittaṃ upasaṃharatīti vuttaṃ, tattha alābhī samāno uppādanatthāya cittaṃ upasaṃharati, lābhī samāno samāpajjanatthāyāti evamattho veditabbo. Imesu dvīsupi suttesu sammasanavārova kathitoti.
《老法经》的注释巴利
1. Jarādhammasuttavaṇṇanā
511 第五品第一经里说的“晒背”,意思是:楼阁的阴影遮住了东边,所以楼阁西侧那一面有阳光照到,他就坐在那个地方铺设的最胜佛座上。“晒暖背部”:因为即使是正自觉者,在业所生的身体上,热的时候也会热,冷的时候也会冷,而当时正是降雪寒冷的时节。所以他脱下大袈裟,让阳光晒暖背部,坐在那里。巴利
511. Pañcamavaggassa paṭhame pacchātapeti pāsādacchāyāya puratthimadisaṃ paṭicchannattā pāsādassa pacchimadisābhāge ātapo hoti, tasmiṃ ṭhāne paññattavarabuddhāsane nisinnoti attho . Piṭṭhiṃ otāpayamānoti yasmā sammāsambuddhassapi upādinnakasarīre uṇhakāle uṇhaṃ hoti, sītakāle sītaṃ, ayañca himapātasītasamayo. Tasmā mahācīvaraṃ otāretvā sūriyarasmīhi piṭṭhiṃ otāpayamāno nisīdi.
那么,佛光能压住日光、让它进不来吗?不能。既然这样,那又是什么在晒呢?是光的热力。就像正午时分,一个人坐在树荫下,树荫是圆形的,阳光虽然碰不到他的身体,但热力却从四面八方包围过来,他就像被火焰裹住一样。同样的道理,日光虽然被佛光压住、进不来,但导师仍然坐着,承受着那股热力,应该这样理解。巴利
Kiṃ pana buddharasmiyo madditvā sūriyarasmi anto pavisituṃ sakkotīti? Na sakkoti. Evaṃ sante kiṃ tāpetīti? Rasmitejaṃ. Yatheva hi ṭhitamajjhanhike parimaṇḍalāya chāyāya rukkhamūle nisinnassa kiñcāpi sūriyarasmiyo sarīraṃ na phusanti, sabbadisāsu pana tejo pharati, aggijālāhi parikkhitto viya hoti, evaṃ sūriyarasmīsu buddharasmiyo madditvā anto pavisituṃ asakkuṇantīsupi satthā tejaṃ tāpento nisinnoti veditabbo.
Anomajjanto(随抚摩)的意思是:为了做背部按摩而顺着抚摩。长老从世尊背后把大袈裟取下来,看见世尊坐着时两肩胛骨之间有一道像金色旋纹、只有发丝那么细的皱纹,心想:“连这样的身体,衰老竟然也显现出来了。”他因此生起悚惧,呵责衰老,说道:“尊者,真是不可思议!”据说,这确实是一种令人心生惊奇的呵责。巴利
Anomajjantoti piṭṭhiparikammakaraṇavasena anumajjanto. Acchariyaṃ bhanteti thero bhagavato piṭṭhito mahācīvaraṃ otāretvā nisinnassa dvinnaṃ aṃsakūṭānaṃ antare suvaṇṇāvaṭṭaṃ viya kesaggappamāṇaṃ valiyāvaṭṭaṃ disvā – ‘‘evarūpepi nāma sarīre jarā paññāyatī’’ti sañjātasaṃvego jaraṃ garahanto evamāha. Garahanacchariyaṃ nāma kiretaṃ.
尊者,他这样说,是为了说明:如今世尊的肤色已经不像原来那样清净了。因为如来年轻的时候,身体就像被上百根尖桩抽打过的公牛皮革一样,没有皱纹,手放上去就会滑开,停不住,就像抹了油一样。可是到了年老的时候,血管网萎缩,关节松弛,肌肉从骨头上脱落下来,变得松垮,到处下垂。但佛陀身上不会这样。别人看不出来,只有因为常常随侍在旁,阿难长老才看得出来,所以他才这样说。巴利
Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddhoti yathā pakatiyā chavivaṇṇo parisuddho, na evametarahīti dīpento evamāha. Tathāgatassa hi daharakāle saṅkusatasamabbhāhataṃ usabhacammaṃ viya vihatavaliko kāyo hoti, tasmiṃ ṭhapito hattho bhassateva, na santiṭṭhati, telapuñchanākārappatto viya hoti. Mahallakakāle pana sirājālā milāyanti, sandhipabbāni sithilāni honti, maṃsaṃ aṭṭhito muccitvā sithilabhāvaṃ āpajjitvā tattha tattha olambati. Buddhānaṃ pana evarūpaṃ na hoti. Aññesaṃ apākaṭaṃ, santikāvacarattā ānandattherasseva pākaṭaṃ hoti, tasmā evamāha.
四肢松弛:别人的脸上、两肩之间等地方会出现皱纹,但导师没有这些皱纹。长老是因为看到两肩之间有一圈皱纹,才这样说的。皱纹丛生:这一句也是依据他自己亲眼所见而说的——导师并不像别人那样有皱纹。身体前倾:导师的身躯像梵天一样端正笔直,就像天宫中竖起的金拱门一样,他的身体是笔直挺立的。可是到了年老的时候,身体就会向前弯曲,这在别人身上并不明显,但因为长老是常随近侍,只有他能看见,所以才这样说。可见诸根变易:所谓诸根,并不是眼睛能直接看到的。然而,原本清净的肤色,如今已不再那样清净,两肩之间出现了皱纹,像梵天一样笔直的身躯也向前弯曲了,仅凭这些理由,他就以推论的方式说:眼等诸根也一定发生了变易。呸!这卑劣的衰老,愿你遭殃:意思是,在这低劣的衰老中,愿这“呸”声落到你身上。相:指自身。巴利
Sithilāni ca gattānīti aññesaṃ mukhe aṃsakūṭantarehi tesu tesu ṭhānesu valiyo santiṭṭhanti, satthu panetaṃ natthi, thero ca dvinnaṃ aṃsakūṭānaṃ antare valiyāvaṭṭakaṃ disvā evamāha. Sabbāni valiyajātānīti idampi attano pākaṭavasena evamāha – satthu pana aññesaṃ viya valiyo nāma natthi. Purato pabbhāro ca kāyoti satthā brahmujugatto, devanagare samussitasuvaṇṇatoraṇaṃ viyassa kāyo ujukameva uggato. Mahallakakāle pana kāyo purato vaṅko hoti, svāyaṃ aññesaṃ apākaṭo, santikāvacarattā pana therasseva pākaṭo, tasmā evamāha. Dissati ca indriyānaṃ aññathattanti indriyāni nāma na cakkhuviññeyyāni. Yato pana pakatiyā parisuddho chavivaṇṇo, idāni na tathā parisuddho, aṃsakūṭantare vali paññāyati , brahmujukāyo purato vaṅko, imināva kāraṇena cakkhādīnañca indriyānaṃ aññathattena bhavitabbanti nayaggāhato evamāha. Dhī taṃ jammi jare atthūti lāmake jare dhī taṃ tuyhaṃ hotu, dhikkāro taṃ phusatu. Bimbanti attabhāvo.
2. 温那跋婆罗门经注巴利
2. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
512 512. 在第二经中,“行境范围”指的是作为行境的对象。“相互”是指眼对耳、或耳对眼,这样一个根不会去经验另一个根的行境范围。假如有人把青、黄等各种色所缘聚在一起,递到耳根面前说:“喂,你先把它确认清楚、分辨明白——‘这是什么所缘?’”那么眼识即使不开口,也会按自己的本性这样说:“喂,你这蠢人!就算你跑上百年、千年、十万年,除了我,你还能在哪里找到能认知它的?拿来,放到眼净色上,我来认知这个所缘——是青色还是黄色。因为这根本不是别的根的领域,只是我的领域。”其他根门的道理也是这样。因此,这些根确实不会经验彼此的行境范围。巴利
512. Dutiye gocaravisayanti gocarabhūtaṃ visayaṃ. Aññamaññassāti cakkhu sotassa, sotaṃ vā cakkhussāti evaṃ ekaṃ ekassa gocaravisayaṃ na paccanubhoti. Sace hi nīlādibhedaṃ rūpārammaṇaṃ samodhānetvā sotindriyassa upaneyya – ‘‘iṅgha tvaṃ tāva naṃ vavatthapehi vibhāvehi ‘kinnāmetaṃ ārammaṇa’’’nti. Cakkhuviññāṇaṃ vināpi mukhena attano dhammatāya evaṃ vadeyya – ‘‘are, andhabāla, vassasatampi vassasahassampi vassasatasahassampi paridhāvamāno aññatra mayā kuhiṃ etassa jānanakaṃ labhissasi, taṃ āhara, cakkhupasāde upanehi, ahametaṃ ārammaṇaṃ jānissāmi – yadi vā nīlaṃ, yadi vā pītakaṃ. Na hi eso aññassa visayo, mayhameveso visayo’’ti. Sesadvāresupi eseva nayo. Evametāni aññamaññassa gocaravisayaṃ na paccanubhonti nāma.
“它们以什么为依靠?”这是在问:这些东西以什么为依靠?它们又归向什么?回答是“以意为依靠”——也就是速行意是它们的依靠。“它们以意……”的意思是:从意门生起的速行意,通过贪染等方式去经验这些根的行境对象。因为眼识只是单纯地看见色而已,其中并没有贪染,也没有瞋恨或迷惑。然而,当速行在一个门中生起时,就会贪染、瞋恨或迷惑。耳识等的道理也是这样。巴利
Kiṃ paṭisaraṇanti etesaṃ kiṃ paṭisaraṇaṃ, kiṃ etāni paṭisarantīti pucchati. Mano paṭisaraṇanti javanamano paṭisaraṇaṃ. Manova nesanti manodvārikajavanamanova etesaṃ gocaravisayaṃ rajjanādivasena anubhoti. Cakkhuviññāṇañhi rūpadassanamattameva, ettha rajjanaṃ vā dussanaṃ vā muyhanaṃ vā natthi. Ekasmiṃ pana dvāre javanaṃ rajjati vā dussati vā muyhati vā. Sotaviññāṇādīsupi eseva nayo.
这里有个譬喻:据说有五个体弱的受用者,他们侍奉国王之后,费尽艰辛,才在一个只有五户人家的村子里得到一点微薄收入。他们在那里分到的,不过是鱼的一份、肉的一份,或者半个阿杜卡哈帕纳钱、四分之一哈帕纳钱、一个麻萨卡哈帕纳钱、八个哈帕纳钱、十六个哈帕纳钱、六十四个哈帕纳钱,乃至一点罚金,就只得这么一点点而已。而涉及一百件物品、五百件物品、一千件物品那样的大贡赋,却像国王一样全部收走。巴利
Tatrāyaṃ upamā – pañca kira dubbalabhojakā rājānaṃ sevitvā kicchena kasirena ekasmiṃ pañcakulike gāme parittakaṃ āyaṃ labhiṃsu. Tesaṃ tattha macchabhāgo maṃsabhāgo, addukahāpaṇo vā yottakahāpaṇo vā māsakahāpaṇo vā aṭṭhakahāpaṇo vā soḷasakahāpaṇo vā catusaṭṭhikahāpaṇo vā daṇḍoti ettakamattameva pāpuṇāti, satavatthukaṃ pañcasatavatthukaṃ sahassavatthukaṃ mahābaliṃ rājāva gaṇhāti.
在这里,五门应当看作像五户村一样,五识像五个体弱的受施者;速行像国王。就像体弱的受施者只能得到一点点收入,眼识等也只是见色等而已,其中并没有染着等。就像国王收取庞大的收入,应当知道在那些门中,速行才有染着等。因此,这里所说的“意”,指的是善与不善的速行。巴利
Tattha pañcakulikagāmā viya pañcapasādā daṭṭhabbā, pañca dubbalabhojakā viya pañcaviññāṇāni; rājā viya javanaṃ, dubbalabhojakānaṃ parittakaāyapāpuṇanaṃ viya cakkhuviññāṇādīnaṃ rūpadassanādimattaṃ, rajjanādi pana etesu natthi . Rañño mahābaliggahaṇaṃ viya tesu dvāresu javanassa rajjanādīni veditabbāni. Evamettha manoti kusalākusalajavanaṃ vuttaṃ.
念是皈依,意思是道念是皈依处。因为速行心确实会皈依于道念。解脱,是指果解脱。皈依,是指果解脱以涅槃为皈依处,因为那种解脱确实皈依于涅槃。他没能把握问题的边界,意思是没能掌握问题的范围与尺度,把没有皈依处的法问成了“有皈依处”。涅槃这东西其实没有皈依处,它不皈依任何事物。深入涅槃,意思是进入涅槃内部,已进入涅槃。梵行,是指道梵行。以涅槃为归宿,意思是涅槃是它的最高去向和最终趣处,不会再往别处去。涅槃是它的终结和终点,所以叫以涅槃为终极。巴利
Sati paṭisaraṇanti maggasati paṭisaraṇaṃ. Javanamano hi maggasatiṃ paṭisarati. Vimuttīti phalavimutti. Paṭisaraṇanti phalavimuttiyā nibbānaṃ paṭisaraṇaṃ. Tañhi sā paṭisarati. Nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetunti pañhassa paricchedaṃ pamāṇaṃ gahetuṃ nāsakkhi, appaṭisaraṇaṃ dhammaṃ ‘‘sappaṭisaraṇa’’nti pucchi. Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭisaraṇaṃ, na kiñci paṭisarati. Nibbānogadhanti nibbānabbhantaraṃ nibbānaṃ anupaviṭṭhaṃ. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ. Nibbānaparāyaṇanti nibbānaṃ paraṃ ayanamassa parā gati, na tato paraṃ gacchatīti attho. Nibbānaṃ pariyosānaṃ avasānaṃ assāti nibbānapariyosānaṃ.
“生根、安住”说的是由道而生起的信。那么“诸比丘,若于此时……”这句话是针对什么说的呢?是针对得禅不还者的状态。因为在那个时候,这位婆罗门已经以初道断除了五种不善心,以初禅断除了五盖,所以安住在得禅不还者的状态。如果他禅那不退失,命终之后就会在那里般涅槃。但如果他在教导妻儿、料理事务时禅那退失了,禅那一旦失去,趣向就不确定;禅那若不失,趣向就确定。他就是针对这种得禅不还者的状态才这样说。巴利
Mūlajātā patiṭṭhitāti maggena āgatasaddhā vuccati. Imamhi ce, bhikkhave, samayeti kiṃ sandhāyāha? Jhānaanāgāmitaṃ. Tasmiñhi samaye brāhmaṇassa paṭhamamaggena pañca akusalacittāni pahīnāni, paṭhamajjhānena pañca nīvaraṇānīti jhānaanāgāmiṭṭhāne ṭhito. So aparihīnajjhāno kālaṃ katvā tattheva parinibbāyeyya. Sace panassa puttadāraṃ anusāsantassa kammante vicārentassa jhānaṃ nassati, naṭṭhe jhāne gati anibaddhā hoti, anaṭṭhe pana nibaddhāti imaṃ jhānaanāgāmitaṃ sandhāya evamāha.
第3篇《娑鸡帝经》的注释巴利
3. Sāketasuttavaṇṇanā
513 513. 在第三部经的注释中,“añjanavane”是指种着安阇那色花的树林。“诸比丘,凡是信根,就是信力”:因为它在胜解这一特征上具有“根”的意义,所以是信根;因为面对不信时不动摇,所以是信力。其余的精进、念、定、慧,应当知道:在策励、近住、不散乱、了知这些特征上,依“根”的意义而成为根;在面对懈怠、失念、散乱、无明时不动摇,而成为力。同样地,应当知道:就像那条河只有一条水流一样,从信、精进、念、定、慧这方面看,它们没有差别;但就像有两条水流一样,从“根”的意义和“不动摇”的意义来看,由于根与力的区别,它们是有差别的。应当这样了知。巴利
513. Tatiye añjanavaneti añjanavaṇṇapupphānaṃ rukkhānaṃ ropitavane. Yaṃ, bhikkhave, saddhindriyaṃ, taṃ saddhābalanti tañhi adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhena saddhindriyaṃ, assaddhiye akampanena saddhābalaṃ. Itaresaṃ paggahaupaṭṭhānaavikkhepapajānanalakkhaṇesu indaṭṭhena indriyabhāvo, kosajjamuṭṭhasaccavikkhepāvijjāsu akampanena balabhāvo veditabbo. Evameva khoti tassā nadiyā ekasotaṃ viya saddhāvīriyasatisamādhipaññāvasena etesaṃ ninnānākaraṇaṃ veditabbaṃ, dve sotāni viya indaṭṭhaakampanaṭṭhehi indriyabalavasena nānākaraṇaṃ veditabbaṃ.
第四 东门屋经的注释巴利
4. Pubbakoṭṭhakasuttavaṇṇanā
514 在第四项里,“入于不死”指进入不死的境界。“以不死为归宿”指以不死为最终依归。“以不死为究竟”指以不死为终点。他说“善哉,善哉”,是在称赞长老的解答,表达赞许。巴利
514. Catutthe amatogadhanti amatabbhantaraṃ. Amataparāyaṇanti amatanibbattikaṃ. Amatapariyosānanti amataniṭṭhaṃ. Sādhu sādhūti therassa byākaraṇaṃ pasaṃsanto sādhukāraṃ deti.
第五 第一东园经注释巴利
5. Paṭhamapubbārāmasuttavaṇṇanā
515 第五部经中,“tadanvayā”的意思是跟随它、随顺它。以《东门经》之前的经为起点,依次在六部经里,讲的都只是果根。巴利
515. Pañcame tadanvayāti taṃ anugacchamānā, anuvattamānāti attho. Pubbakoṭṭhakaṃ ādiṃ katvā paṭipāṭiyā chasu suttesu phalindriyāneva kathitāni.
第十 阿巴那经的注释巴利
10. Āpaṇasuttavaṇṇanā
520 第十部经中,“这些确实是那些法”指的是上面与观一起的三道。“我过去曾听闻过的”指的是,那些法在我过去从讲述“确实有称为阿罗汉果根的东西”的人那里就已经被听闻了。“以身触证”指的是以名身触证、获得。“以智慧穿透而见”指的是以省察智慧穿透之后而见。“尊者,凡他的那种信”:这是哪种信?与四根相应的信,上文已经说过;而这里指的是省察之信。因为相应之信是混杂的,省察之信只是世间的。其余各处都容易理解。巴利
520. Dasame ime kho te dhammāti upari saha vipassanāya tayo maggā. Ye me pubbe sutāva ahesunti ye dhammā mayā pubbe ‘‘arahattaphalindriyaṃ nāma atthī’’ti kathentānaṃyeva sutā ahesuṃ. Kāyena ca phusitvāti nāmakāyena ca phusitvā paṭilabhitvā. Paññāya ca ativijjha passāmīti paccavekkhaṇapaññāya ca ativijjhitvā passāmi. Yā hissa, bhante, saddhāti ayaṃ katarasaddhā? Catūhi indriyehi sampayuttā saddhā heṭṭhā kathitāva, ayaṃ pana paccavekkhaṇasaddhā. Sampayuttasaddhā hi missakā, paccavekkhaṇasaddhā lokiyāva. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第六品 野猪洞品巴利
6. Sūkarakhatavaggo
《娑罗经》的注释巴利
1. Sālasuttavaṇṇanā
521 第六品第一经里说的“以英雄”,是指以英雄的状态。“为觉悟”,是为了觉悟的目的。巴利
521. Chaṭṭhavaggassa paṭhame sūrenāti sūrabhāvena. Bodhāyāti bujjhanatthāya.
2. 茉莉经的注释巴利
2. Mallikasuttavaṇṇanā
522 在第二经中,“在末罗人当中”指的是一个叫这个名字的地方。在这部经里,四种根是混合在一起说的,而圣智是出世间的。不过,也可以把圣智看作依托这四种根,因此把它归入“混合”来说,这样区分也是可以的。巴利
522. Dutiye mallesūti evaṃnāmake janapade. Imasmiṃ sutte cattāri indriyāni missakāni, ariyañāṇaṃ lokuttaraṃ. Tampi pana catukkindriyanissitaṃ katvā missakanti bhājetuṃ vaṭṭati.
3. 《有学经》的注释巴利
3. Sekhasuttavaṇṇanā
523 在第三经中,“却并非以身触证而安住”的意思是:不是以名身触证、获得之后而安住,而是他无法触证、无法获得。“然而他以慧洞察而观见”的意思是:他依靠省察的智慧了知“在这之上,还有所谓的阿拉汉果根存在”。“在无学地以身触证而安住”的意思是:获得之后而安住。“以慧”的意思是:依靠省察的智慧了知“确实有所谓的阿拉汉果根存在”。“于任何处、于任何有”这两个词只是彼此的同义表达,意思是不会在任何生命形态中产生。这部经中,五种出世间根和六种世间根都被说为只依赖于轮回。巴利
523. Tatiye na heva kho kāyena phusitvā viharatīti na nāmakāyena phusitvā paṭilabhitvā viharati, phusituṃ paṭilabhituṃ na sakkoti. Paññāya ca ativijjha passatīti paccavekkhaṇapaññāya pana ‘‘upari arahattaphalindriyaṃ nāma atthī’’ti pajānāti. Asekhabhūmiyaṃ phusitvā viharatīti paṭilabhitvā viharati. Paññāyāti paccavekkhaṇapaññāya ‘‘arahattaphalindriyaṃ nāma atthī’’ti pajānāti. Na kuhiñci kismiñcīti dvepi aññamaññavevacanāneva, kismiñci bhave na uppajjissantīti attho. Imasmiṃ sutte pañcindriyāni lokuttarāni, cha lokikāni vaṭṭanissitāneva kathitāni.
4-5. 《足迹经》等的详细解说巴利
4-5. Padasuttādivaṇṇanā
524-525 第四经的注释:所谓“凡任何句,都导向觉悟”,意思是:无论哪些法句,也就是无论哪些法的部分,都是为了觉悟而导向觉悟。第五经的意思本身就很清楚。巴利
524-525. Catutthe yāni kānici padāni bodhāya saṃvattantīti yāni kānici dhammapadāni, ye keci dhammakoṭṭhāsā, bujjhanatthāya saṃvattanti. Pañcamaṃ uttānameva.
第6至7经《已确立经》等的注释巴利
6-7. Patiṭṭhitasuttādivaṇṇanā
526-527 第六经中,“在诸漏与诸有漏法上守护心”这句话的意思是:以三地法为所缘,阻止漏的生起,这就叫在诸漏与诸有漏法上守护心。第七经则意思自明。巴利
526-527. Chaṭṭhe cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesūti tebhūmakadhamme ārabbha āsavuppattiṃ vārento āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu cittaṃ rakkhati nāma. Sattamaṃ uttānameva.
第八《野猪经》注释巴利
8. Sūkarakhatasuttavaṇṇanā
528 第八经里说的“在野猪洞”,就是在野猪挖出的洞窟里。据说在迦叶佛的时代,这座洞窟存在,经过一佛之久,随着大地不断升高,已经陷到地面以下了。后来有一天,一头野猪在洞顶边缘附近拱土。下雨之后,泥土被冲掉,洞顶的边缘就露了出来。一个住在山林里的人看见了,心想:“这地方以前一定是持戒的人用过的,我应该把它修整好。”于是他把周围的土都清掉,把洞窟打扫干净,砌起围墙,装上门窗,粉刷彩绘都做得非常精细,又用像银板一样白的细沙铺好地面,做成庭院,摆好床和椅子,供养给世尊当住处。这个洞窟很深,下去之后还得再爬上来。经文就是针对这个说的。“最高恭敬”是中性词,意思是“以最高的恭敬持续地做”。“无上瑜伽安稳”指阿罗汉果。“有恭敬”的意思是“有位年长的尊者”。其余各处都很容易理解。巴利
528. Aṭṭhame sūkarakhatāyanti sūkarakhataleṇe. Kassapabuddhakāle kira taṃ leṇaṃ ekasmiṃ buddhantare pathaviyā vaḍḍhamānāya antobhūmigataṃ jātaṃ. Athekadivasaṃ eko sūkaro tassa chadanapariyantasamīpe paṃsuṃ khaṇi. Deve vuṭṭhe paṃsu dhotā, chadanapariyanto pākaṭo ahosi. Eko vanacarako disvā ‘‘pubbe sīlavantehi paribhuttaṭṭhānena bhavitabbaṃ, paṭijaggissāmi na’’nti samantato paṃsuṃ apanetvā leṇaṃ sodhetvā kuṭiparikkhepaṃ katvā dvāravātapānaṃ yojetvā supariniṭṭhitasudhākammacittakammaṃ rajatapaṭṭasadisāya vālikāya santharitaṃ pariveṇaṃ katvā mañcapīṭhaṃ paññāpetvā bhagavato vasanatthāya adāsi, leṇaṃ gambhīraṃ ahosi otaritvā āruhitabbaṃ. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Paramanipaccakāranti bhāvanapuṃsakaṃ, paramanipaccakārī hutvā pavattamāno pavattatīti vuttaṃ hoti. Anuttaraṃ yogakkhemanti arahattaṃ. Sappatissoti sajeṭṭhako. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
菩提分品巴利
7. Bodhipakkhiyavaggo
531-650 在第七品里,七个果属于前行阶段;在它们下面,从两个果开始,则是混合说的。这里剩下的部分以及此后的一切,都很浅显易懂。巴利
531-650. Sattamavagge satta phalāni pubbabhāgāni, tesaṃ heṭṭhā dve phalāni ādiṃ katvā missakāni. Sesamettha ito parañca sabbaṃ uttānamevāti.