12. 谛相应巴利
12. Saccasaṃyuttaṃ
《定经》的注释巴利
1. Samādhisuttavaṇṇanā
1071 1071. 在《谛相应》第一经中,“定,比丘们”——据说那些比丘在心一境性上退失了,于是他们的导师想:“这些人如果获得心一境性,修成业处,就能达到殊胜的成就。”便开始了这次开示。因此,在这里,“比丘们,应当致力于‘这是苦’”这句话,应当按如实等的方式理解为理由的省略。这里实际说的是:比丘们,因为入定的比丘能如实了知四谛,所以你们应当入定,为了如实了知四谛,致力于“这是苦”。同样,因为四谛只有如来出现时才显现、才变得明显;因为四谛被如来善加分别;因为对四谛有无量的赞叹、无量的词句;又因为四谛未被通达时轮回就增长,从通达的那一刻起就不再增长;所以,你们应当想“这样我们的轮回就不会再增长”,致力于“这是苦”。巴利
1071. Saccasaṃyuttassa paṭhame samādhiṃ, bhikkhaveti te kira bhikkhū cittekaggatāya parihāyanti, atha nesaṃ satthā – ‘‘evamete cittekaggataṃ labhitvā, kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā, visesaṃ pāpuṇissantī’’ti imaṃ desanaṃ ārabhi. Tasmātiha, bhikkhave, ‘‘idaṃ dukkha’’nti yogo karaṇīyoti ettha yathābhūtādivasena kāraṇacchedo veditabbo. Idañhi vuttaṃ hoti – bhikkhave, yasmā samāhito bhikkhu cattāri saccāni yathābhūtaṃ pajānāti, tasmā tumhehi ca samāhitehi catunnaṃ saccānaṃ yathābhūtaṃ pajānanatthāya ‘‘idaṃ dukkha’’nti yogo karaṇīyo. Tathā yasmā cattāri saccāni tathāgatasseva pātubhāvā pākaṭāni honti, yasmā ca tathāgatena suvibhattāni, yasmā ca tesu aparimāṇā vaṇṇā aparimāṇāni padabyañjanāni, yasmā ca tesaṃ appaṭividdhattā vaṭṭaṃ vaḍḍhati, tesaṃ paṭividdhakālato paṭṭhāya na vaḍḍhati, tasmā ‘‘evaṃ no vaṭṭaṃ na vaḍḍhissatī’’ti tumhehi ‘‘idaṃ dukkha’’nti yogo karaṇīyo.
2. 《独坐经》注释巴利
2. Paṭisallānasuttavaṇṇanā
1072 第二经是为那些缺少身远离的人获得身远离而说的。巴利
1072. Dutiyaṃ kāyavivekavikalānaṃ kāyavivekapaṭilābhatthāya vuttaṃ.
3. 第一善男子经等的注释巴利
3. Paṭhamakulaputtasuttādivaṇṇanā
1073-75 在第三经里,“为了现观”的意思是“为了现观之故”。这里说的“沙门、婆罗门”,指的是教法范围内的修行者。第四经和第五经也一样。不过,这些经文是顺着那些能通过不同说法而觉悟的人的根性倾向才这样说的。巴利
1073-75. Tatiye abhisamayāyāti abhisamayatthāya. Samaṇabrāhmaṇāti cettha sāsanāvacarā adhippetā. Tathā catutthapañcamesu, tena tena abhilāpena bujjhanakānaṃ pana ajjhāsayenetāni vuttāni.
第六《第二沙门婆罗门经》的注释巴利
6. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
1076 第六经中“宣称已正觉”的意思是:他们这样宣称自己是已正觉者,说“我是已正觉者”。因为在这部经里,一切知佛也被“沙门”这个称呼涵盖进去了。巴利
1076. Chaṭṭhe abhisambuddhaṃ pakāsesunti abhisambuddho ahanti evaṃ attānaṃ abhisambuddhaṃ pakāsayiṃsu. Imasmiñhi sutte sabbaññubuddhā ca samaṇagahaṇena gahitā.
《畜生论经》的注释巴利
10. Tiracchānakathāsuttavaṇṇanā
1080 第十经中,“种种不同的”就是多种多样。“畜生论”是指不能导向出离、因此成为通往天界和解脱之道的障碍的言论。关于王论等:以国王为话题,用“大选出王、曼陀多王、法阿育王有这样大的威力”这类方式说出来的话,就是王论。盗贼论等也是同样的道理。在这些话题里,如果按“某位国王长得英俊、好看”这类方式来说,那只是带着在家执着的闲谈,就是畜生论。但如果这样说:“就连那位有这样大威力的人,也已经灭尽消失了”,这样就成为禅修的所缘。关于盗贼,如果说“根本盗有这样大的威力,云鬘盗有这样大的威力”,因为他们的行为而说“啊,真是勇士”,这种带着在家执着的闲谈就是畜生论。关于战争,在讲婆罗多战争等时,如果说“某人被某人这样杀死、这样刺伤”,纯粹出于对欲乐的贪著而说,就是畜生论;但如果这样说:“就连那些人也都灭尽消失了”,那么在任何情况下,这就只是禅修的所缘。另外,关于食物等,出于对欲乐的贪著而说“我们吃过、享用过、喝过、受用过这样色泽好、香气好、味道好、触感好的东西”,是不应该说的。但如果把它转成有意义的话来说:“过去我们把这样色泽等具足的食物、饮料、衣服、卧具、花鬘、香、涂香布施给持戒的人,还在塔庙做了供养”,这是可以说的。巴利
1080. Dasame anekavihitanti anekavidhaṃ. Tiracchānakathanti aniyyānikattā saggamokkhamaggānaṃ tiracchānabhūtaṃ kathaṃ. Rājakathantiādīsu rājānaṃ ārabbha ‘‘mahāsammato mandhātā dhammāsoko evaṃ mahānubhāvo’’tiādinā nayena pavattakathā rājakathā. Esa nayo corakathādīsu. Tesu ‘‘asuko rājā abhirūpo dassanīyo’’tiādinā nayena gehasitakathāva tiracchānakathā hoti. ‘‘Sopi nāma evaṃ mahānubhāvo khayaṃ gato’’ti evaṃ pavattā pana kammaṭṭhānabhāve tiṭṭhati. Coresupi ‘‘mūladevo evaṃ mahānubhāvo meghamālo evaṃ mahānubhāvo’’ti tesaṃ kammaṃ paṭicca ‘‘aho sūrā’’ti gehasitakathāva tiracchānakathā. Yuddhepi bhāratayuddhādīsu ‘‘asukena asuko evaṃ mārito evaṃ viddho’’ti kāmassādavaseneva kathā tiracchānakathā, ‘‘tepi nāma khayaṃ gatā’’ti evaṃ pavattā pana sabbattha kammaṭṭhānameva hoti. Apica annādīsu ‘‘evaṃ vaṇṇavantaṃ gandhavantaṃ rasavantaṃ phassasampannaṃ khādimha bhuñjimha pivimha paribhuñjimhā’’ti kāmassādavasena kathetuṃ na vaṭṭati. Sātthakaṃ pana katvā ‘‘pubbe evaṃ vaṇṇādisampannaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ sayanaṃ mālaṃ gandhaṃ vilepanaṃ sīlavantānaṃ adamha, cetiye pūjaṃ akarimhā’’ti kathetuṃ vaṭṭati.
在谈论亲戚等话题时,也不该带着贪著享乐的心态说“我们的亲戚是勇士、有本事”,或者说“以前我们坐过多么华丽的车子到处游玩”。但可以把话引到有意义的方面,说“我们那些亲戚也已经去世了”,或者说“以前我们曾把这样的鞋子布施给僧团”。在谈论村庄等话题时,也不该根据村庄建得好不好、物产丰不丰、有没有闹饥荒这些,带着贪著享乐的心态说“某个村子的人勇敢又有本事”。但可以把话引到有意义的方面,说“他们有信心、有净信”,或者说“他们已经去世了”。谈论城镇、城市、地区的话题,也是同样的道理。巴利
Ñātikathādīsupi ‘‘amhākaṃ ñātakā sūrā samatthā’’ti vā, ‘‘pubbe mayaṃ evaṃ vicitrehi yānehi vicarimhā’’ti vā assādavasena vattuṃ na vaṭṭati. Sātthakaṃ pana katvā ‘‘tepi no ñātakā khayaṃ gatā’’ti vā, ‘‘pubbe mayaṃ evarūpā upāhanā saṅghassa adamhā’’ti vā kathetabbā. Gāmakathādīsupi suniviṭṭhadunniviṭṭhasubhikkhadubbhikkhādivasena vā ‘‘asukagāmavāsino sūrā samatthā’’ti vā evaṃ assādavasena vattuṃ na vaṭṭati, sātthakaṃ pana katvā ‘‘saddhā pasannā’’ti vā, ‘‘khayaṃ gatā’’ti vā vattuṃ vaṭṭati. Nigamanagarajanapadakathāsupi eseva nayo.
谈论女人时,如果是因为贪著容貌、身材这些方面而说,就不应该;只有说“有信、有净信,已经归于灭尽”,这样说才可以。谈论勇士时,如果说“有个叫欢喜友的战士是勇士”,因为贪著而说,就不应该;只有说“他有信、有净信,已经归于灭尽”,这样说才可以。也有“酒论”这个读法。这种酒论,如果说“某种酒喝下去能让人生起快乐”,那正是因为贪著,所以不应该;但如果从过患的角度,按“能导致疯癫”这类方式来说,就可以。谈论街道时,如果说“某条街道修得好、修得不好”,或者说“住在某条街道的人是勇士、有本事”,正是因为贪著,所以不应该;只有说“有信、有净信,已经归于灭尽”,这样说才合适。池边论,指的是取水处的谈论,或者取水婢女的谈论。这种谈论,如果说“长得好看,擅长跳舞唱歌”,正是因为贪著,所以不应该;只有按“有信、有净信”这类方式来说,才合适。巴利
Itthikathāpi vaṇṇasaṇṭhānādīni paṭicca assādavasena vattuṃ na vaṭṭati, ‘‘saddhā pasannā khayaṃ gatā’’ti evameva vaṭṭati. Sūrakathāpi ‘‘nandimitto nāma yodho sūro ahosī’’ti assādavasena vattuṃ na vaṭṭati, ‘‘saddho pasanno ahosi, khayaṃ gato’’ti evameva vaṭṭati. Surākathātipi pāṭho. Sāpi cesā surākathā ‘‘evarūpā nāma surā pītā ratijananī hotī’’ti assādavaseneva na vaṭṭati, ādīnavavasena pana ‘‘ummattakasaṃvattanikā’’tiādinā nayena vaṭṭati. Visikhākathāpi ‘‘asukavisikhā suniviṭṭhā dunniviṭṭhā’’ti vā, ‘‘asukavisikhāya vāsino sūrā samatthā’’ti vā assādavaseneva vattuṃ na vaṭṭati, ‘‘saddhā pasannā khayaṃ gatā’’ti eccevaṃ vaṭṭati. Kumbhaṭṭhānakathāti udakatitthakathā vuccati, kumbhadāsikathā vā. Sāpi ‘‘pāsādikā naccituṃ gāyituṃ chekā’’ti assādavasena na vaṭṭati, ‘‘saddhā pasannā’’tiādinā nayeneva vaṭṭati.
关于已故亲属的谈论,就是指谈论已经去世的亲戚。在这里,判断标准和前面讲在世亲属的谈论是一样的。关于种种差异的谈论,是指抛开前面和后面那些话题之外,其余各种不同性质、没有意义的谈论。关于世间来历的谈论,是指像“这个世间是谁造出来的?是某某造出来的。乌鸦是白的,因为骨头是白的;鹭是红的,因为血是红的”这一类谈论世间、跟外道诡辩纠缠的言论。所谓关于海洋来历的谈论,是指像“为什么叫海?因为是被海神挖出来的,所以叫海;为什么叫洋?因为海神用手势表示‘已经为我挖好了’,所以叫洋”这一类毫无意义的谈论海洋来历的言论。所谓“这样存在、这样不存在”的谈论,是指先说出某种毫无意义的理由,然后据此展开的谈论。在这里,“存在”指认为事物永恒不变的常见,“不存在”指认为死后彻底断灭的断见。“存在”也指增长,“不存在”也指衰退。“存在”也指沉迷欲乐,“不存在”也指折磨自己。这样,连同这六种“这样存在、这样不存在”的谈论加在一起,总共就是三十二种畜生论。其余部分在各处都很容易理解。巴利
Pubbapetakathāti atītañātikathā. Tattha vattamānañātikathāsadisova vinicchayo. Nānattakathāti purimapacchimakathāhi vimuttā avasesā nānāsabhāvā niratthakakathā. Lokakkhāyikāti ‘‘ayaṃ loko kena nimmito, asukena nāma nimmito, kāko seto aṭṭhīnaṃ setattā, balākā rattā lohitassa rattattā’’ti evamādikā lokāyatavitaṇḍasallāpakathā. Samuddakkhāyikā nāma ‘‘kasmā samuddo sāgaro, sāgaradevena khanitattā sāgaro, khato meti hatthamuddāya niveditattā samuddo’’ti evamādikā niratthakasamuddakkhāyikakathā. Iti bhavo iti abhavoti yaṃ vā taṃ vā niratthakakāraṇaṃ vatvā pavattitakathā itibhavābhavakathā. Ettha ca bhavoti sassataṃ, abhavoti ucchedaṃ. Bhavoti vuddhi, abhavoti hāni. Bhavoti kāmasukhaṃ, abhavoti attakilamatho. Iti imāya chabbidhāya itibhavābhavakathāya saddhiṃ bāttiṃsa tiracchānakathā nāma honti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
第二 转法轮品巴利
2. Dhammacakkappavattanavaggo
转法轮经的注释巴利
1. Dhammacakkappavattanasuttavaṇṇanā
1081 1081. 第二品第一经中,“在波罗奈”:是在名叫波罗奈的城里。“在仙人堕处鹿野苑”:因为仙人们降落和飞升的缘故得到这个名字,又因为施予鹿群无畏而被称为鹿野苑的园林。这里的意思是:在此处,不断出现的全知仙人们为了转法轮而降落、坐下。独觉佛们从欢喜窟山崖过了七天,从灭尽定出来后,在无热池做完洗脸等事,通过虚空来到这里,也以独觉佛仙人降落的方式在此处降落;他们为布萨和非布萨的目的而集会,返回香醉山时也是从那里飞升——因此,由于仙人们的降落和飞升,那个地方就称为“仙人堕处”。巴利
1081. Dutiyassa paṭhame bārāṇasiyanti evaṃnāmake nagare. Isipatane migadāyeti isīnaṃ patanuppatanavasena evaṃladdhanāme migānaṃ abhayadānavasena dinnattā migadāyasaṅkhāte ārāme. Ettha hi uppannuppannā sabbaññuisayo patanti, dhammacakkappavattanatthaṃ nisīdantīti attho. Nandamūlakapabbhārato sattāhaccayena nirodhasamāpattito vuṭṭhitā anotattadahe katamukhadhovanādikiccā ākāsena āgantvā paccekabuddhaisayopettha otaraṇavasena patanti, uposathatthañca anuposathatthañca sannipatanti, gandhamādanaṃ paṭigacchantāpi tatova uppatantīti iminā isīnaṃ patanuppatanavasena taṃ ‘‘isipatana’’nti vuccati.
「他招呼道」:意思是,他从在燃灯佛足下发愿开始,次第圆满诸波罗蜜,在最后一生出家,次第到达菩提道场,在那里坐在不败座上,摧破魔军,初夜分忆念宿住,中夜分净化天眼,后夜分结束时震响十千世界,证得一切知智,在菩提道场度过七个七天,由大梵天请求说法,以佛眼观察世间,为了利益世间前往波罗奈,为了让五比丘明白,想要转法轮而招呼他们。巴利
Āmantesīti dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārato paṭṭhāya pāramiyo pūrento anupubbena pacchimabhave katābhinikkhamano anupubbena bodhimaṇḍaṃ patvā tattha aparājitapallaṅke nisinno mārabalaṃ bhinditvā paṭhamayāme pubbenivāsaṃ anussaritvā majjhimayāme dibbacakkhuṃ visodhetvā pacchimayāmāvasāne dasasahassilokadhātuṃ unnādento sabbaññutaṃ patvā satta sattāhāni bodhimaṇḍe vītināmetvā mahābrahmunā āyācitadhammadesano buddhacakkhunā lokaṃ voloketvā lokānuggahena bārāṇasiṃ gantvā pañcavaggiye saññāpetvā dhammacakkaṃ pavattetukāmo āmantesi.
比丘们,所谓“二边”,就是指这两种部分。然而,随着这句话的宣说,其发声向下传到无间地狱,向上到达有顶天,遍满一万个世界之后才停住。就在那个时候,一亿八千万梵天聚集而来;西方太阳落下,东方伴随着阿沙荼星宿的满月升起。就在那时,世尊开始宣讲这部《转法轮经》,说出了“比丘们,有此二边……”等话。巴利
Dveme, bhikkhave, antāti dve ime, bhikkhave, koṭṭhāsā. Imassa pana padassa saha samudāhārena samudāhāranigghoso heṭṭhā avīciṃ upari bhavaggaṃ patvā dasasahassilokadhātuṃ pattharitvā aṭṭhāsi. Tasmiṃyeva samaye aṭṭhārasakoṭisaṅkhā brahmāno samāgacchiṃsu, pacchimadisāya sūriyo atthameti, pācīnadisāya āsāḷhanakkhattena yutto puṇṇacando uggacchati. Tasmiṃ samaye bhagavā imaṃ dhammacakkappavattanasuttaṃ ārabhanto ‘‘dveme, bhikkhave, antā’’tiādimāha.
这里,“由出家者”是指断除了俗家结缚、进入出家生活的人。“不应亲近”就是不应去实行。而“于诸欲中追求欲乐享受”这句话,是指对事欲中的烦恼欲乐的耽著。“低劣的”就是卑劣的。“村夫之”是指属于村里人的。“凡夫的”是指被盲目愚人所惯习的。“非圣的”是指不是圣洁者、不清净、不殊胜,或者说并非属于诸圣者的。“无义相应”就是不具利益,意思是说不依止于能带来利益安乐的因。“自我折磨的追求”就是追求自我折磨,意思是给自己制造痛苦。“苦的”是指带来痛苦的,比如以荆棘床等自我折磨的方式。巴利
Tattha pabbajitenāti gihisaṃyojanaṃ chinditvā pabbajjupagatena. Na sevitabbāti na vaḷañjetabbā . Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogoti yo ca ayaṃ vatthukāmesu kilesakāmasukhassa anuyogo. Hīnoti lāmako. Gammoti gāmavāsīnaṃ santako. Pothujjanikoti andhabālajanena āciṇṇo. Anariyoti na ariyo na visuddho na uttamo na vā ariyānaṃ santako. Anatthasaṃhitoti na atthasaṃhito, hitasukhāvahakāraṇaṃ anissitoti attho. Attakilamathānuyogoti attano kilamathassa anuyogo, attano dukkhakaraṇanti attho. Dukkhoti kaṇṭakāpassayaseyyādīhi attamāraṇehi dukkhāvaho.
“能作慧眼”就是能生起慧眼。第二个词是它的同义说法。“为了寂静”是为了烦恼的止息。“为了证知”是为了了知四圣谛。“为了正觉”是为了觉悟那些圣谛。“为了涅槃”是为了亲证涅槃。这里其余应当说明的内容,前面各处已经说过了。关于圣谛的解说,在《清净道论》中也已经以一切方式详细阐述了。巴利
Paññācakkhuṃ karotīti cakkhukaraṇī. Dutiyapadaṃ tasseva vevacanaṃ. Upasamāyāti kilesūpasamatthāya. Abhiññāyāti catunnaṃ saccānaṃ abhijānanatthāya. Sambodhāyāti tesaṃyeva sambujjhanatthāya. Nibbānāyāti nibbānasacchikiriyāya. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ heṭṭhā tattha tattha vuttameva. Saccakathāpi sabbākāreneva visuddhimagge (visuddhi. 2.529) vitthāritā.
三转,是指以谛智、所作智、已作智这三种转来说,所以叫三转。这里,“这是苦圣谛,这是苦集圣谛”这样对四圣谛如实了知的智慧,就叫谛智。对于这些圣谛,“应当遍知,应当断除”这样了知应当做的事的智慧,就叫所作智。“已经遍知,已经断除”这样了知那些事已经完成的智慧,就叫已作智。十二行相,是指对每一圣谛各有三种行相,合起来就是十二行相。智见,是指依这三转和十二行相而生起的、以智慧为实质的见。法眼:在其他地方,三道和三果叫法眼,但在这里,专指初道。巴利
Tiparivaṭṭanti saccañāṇakiccañāṇakatañāṇasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ parivaṭṭānaṃ vasena tiparivaṭṭaṃ. Ettha hi ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, idaṃ dukkhasamudaya’’nti evaṃ catūsu saccesu yathābhūtaṃ ñāṇaṃ saccañāṇaṃ nāma. Tesuyeva ‘‘pariññeyyaṃ pahātabba’’nti evaṃ kattabbakiccajānanañāṇaṃ kiccañāṇaṃ nāma. ‘‘Pariññātaṃ pahīna’’nti evaṃ tassa tassa kiccassa katabhāvajānanañāṇaṃ katañāṇaṃ nāma. Dvādasākāranti tesaṃyeva ekekasmiṃ sacce tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ ākārānaṃ vasena dvādasākāraṃ. Ñāṇadassananti etesaṃ tiparivaṭṭānaṃ dvādasannaṃ ākārānaṃ vasena uppannañāṇasaṅkhātaṃ dassanaṃ. Dhammacakkhunti aññattha tayo maggā tīṇi ca phalāni dhammacakkhu nāma honti, idha paṭhamamaggova.
法轮,指的是通达智和教说智。坐在菩提座上时,对四圣谛生起的十二行相通达智;以及坐在仙人堕处时,以十二行相宣说圣谛所转起的教说智——这两种都叫法轮。这两者其实都是十力者心中所转起的智。世尊以这番教说开示时,就称为转法轮。而这个法轮,直到憍陈如长老与一亿八千万梵天一起在入流果上站稳为止,世尊都还只是在转它;一旦他们站稳了,才叫法轮已转。针对这一点,才有“当世尊转动法轮时,地居天神等发出欢喜唱言”等话。巴利
Dhammacakketi paṭivedhañāṇe ceva desanāñāṇe ca. Bodhipallaṅke nisinnassa hi catūsu saccesu uppannaṃ dvādasākāraṃ paṭivedhañāṇampi, isipatane nisinnassa dvādasākārāya saccadesanāya pavattitaṃ desanāñāṇampi dhammacakkaṃ nāma. Ubhayampi hetaṃ dasabalassa ure pavattañāṇameva. Imāya desanāya pakāsentena bhagavatā dhammacakkaṃ pavattitaṃ nāma. Taṃ panetaṃ dhammacakkaṃ yāva aññāsikoṇḍaññatthero aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāti , tāva naṃ bhagavā pavatteti nāma, patiṭṭhite ca pavattitaṃ nāma. Taṃ sandhāya pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesuntiādi vuttaṃ.
其中,地居天就是住在大地上的天神。欢喜唱言是指他们一下子齐声发出赞叹,说道“这是世尊……”等等,这样传告出去。光明是指一切知智的光明。因为那时这光明超过了诸天的威神之光,格外闪耀。“贤者们,憍陈如确实已经了知了”这句感叹语的声音,也遍满一万个世界,并停驻在那里。巴利
Tattha bhummāti bhūmaṭṭhakadevatā. Saddamanussāvesunti ekappahāreneva sādhukāraṃ datvā – ‘‘etaṃ bhagavatā’’tiādīni vadantā anusāvayiṃsu. Obhāsoti sabbaññutaññāṇobhāso. So hi tadā devānaṃ devānubhāvaṃ atikkamitvā virocittha. Aññāsi vata, bho, koṇḍaññoti imassapi udānassa udāhāranigghoso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.
第9经《宣说经》的注释巴利
9. Saṅkāsanasuttavaṇṇanā
1089 1089. 第九项中,“无量的音韵”指无量的字母。“辅音”是它们的同义词,或者说,音韵的一部分就叫作辅音。“宣说”指各种分别阐明。因为对每一个谛,当以一切方式详细解说时,音韵等确实没有尽头。所以这样说。巴利
1089. Navame aparimāṇā vaṇṇāti appamāṇāni akkharāni. Byañjanāti tesaṃyeva vevacanaṃ, vaṇṇānaṃ vā ekadesā yadidaṃ byañjanā nāma. Saṅkāsanāti vibhattiyo. Ekamekasmiñhi sacce sabbākārena vitthāriyamāne vaṇṇādīnaṃ anto nāma natthi. Tasmā evamāha.
第10经《如实经》的注释巴利
10. Tathasuttavaṇṇanā
1090 第十经中,由于不舍弃自性,所以是真实的。因为苦确实被说为苦。由于自性真实不虚,所以是“不虚”。苦绝不可能变成非苦。由于不会变成别的状态,所以是“不异”。苦绝不可能变成集等状态。对于集等,也是同样的道理。巴利
1090. Dasame sabhāvāvijahanaṭṭhena tathaṃ. Dukkhañhi dukkhameva vuttaṃ. Sabhāvassa amoghatāya avitathaṃ. Na hi dukkhaṃ adukkhaṃ nāma hoti. Aññabhāvānupagamena anaññathaṃ. Na hi dukkhaṃ samudayādibhāvaṃ upagacchati. Samudayādīsupi eseva nayoti.
国提村经的注释巴利
1. Koṭigāmasuttavaṇṇanā
1091 第三品第一经中,“无随觉”是指没有随觉;“无通达”是指没有通达。巴利
1091. Tatiyassa paṭhame ananubodhāti ananubujjhanena. Appaṭivedhāti appaṭivijjhanena.
第二科提村经的注释巴利
2. Dutiyakoṭigāmasuttavaṇṇanā
1092 第二处说的“心解脱、慧解脱”,是果等至和果智的名称。巴利
1092. Dutiye cetovimutti paññāvimuttīti phalasamāpattiphalapaññānaṃ nāmaṃ.
《如实经》的注释巴利
7. Tathasuttavaṇṇanā
1097 1097. 在第七经中,所谓“因此称为圣谛”,意思是:因为它们是真实的、不错乱的、不异变的,所以被称为诸圣者的谛。确实,诸圣者不会把不真实的东西当作圣谛去通达。巴利
1097. Sattame tasmā ariyasaccānīti yasmā tathāni avitathāni anaññathāni, tasmā ariyānaṃ saccānīti vuccanti. Na hi vitathāni ariyā ariyasaccato paṭivijjhanti.
《世间经》的注释巴利
8. Lokasuttavaṇṇanā
1098 在第八经的注释里,如来是圣洁者。所以,说到“圣谛”这个词,它的意思是:这些真理因为是圣洁的如来所亲证、所宣说的,所以它们属于圣者;又因为它们是圣者的真理,所以称为圣谛。巴利
1098. Aṭṭhame tathāgato ariyo, tasmā ‘‘ariyasaccānī’’ti yasmā ariyena tathāgatena paṭividdhattā desitattā ca tāni ariyasantakāni honti, tasmā ariyassa saccattā ariyasaccānīti attho.
第十《憍梵波提经》的注释巴利
10. Gavampatisuttavaṇṇanā
1100 第十经中说的“萨汉阇尼”,是指萨汉阇尼城。“比丘们,见到苦的人,也会见到苦的集起”等等,这是就一次性通达来说的;因为在这部经里,讲的正是唯一的一次性通达。巴利
1100. Dasame sahañcaniketi sahañcaniyanagare. Yo, bhikkhave, dukkhaṃ passati, dukkhasamudayampi so passatītiādi ekapaṭivedhavasena vuttaṃ, imasmiñhi sutte ekapaṭivedhova kathito.
尸舍婆林品巴利
4. Sīsapāvanavaggo
《尸舍婆林经》的注释巴利
1. Sīsapāvanasuttavaṇṇanā
1101 第四品第一经里说的“所谓上方”,就是指这些在上面的。“尸舍婆林”是指尸舍婆林树。巴利
1101. Catutthassa paṭhame yadidaṃ uparīti yāni imāni upari. Sīsapāvaneti sīsapārukkhe.
《槐叶经》的注释巴利
2. Khadirapattasuttavaṇṇanā
1102 在第二部经中,“未通达”的意思是:还没有以智慧到达、还没有证悟。巴利
1102. Dutiye anabhisameccāti ñāṇena anabhisamāgantvā, appaṭivijjhitvāti attho.
《杖经》的注释巴利
3. Daṇḍasuttavaṇṇanā
1103 第三经中,“从此世间到彼世间”的意思是:从这个人界,前往另一个世间——地狱、畜生道、饿鬼界、人界、天界;他们一再地就在轮回中受生。巴利
1103. Tatiye asmā lokā paraṃ lokanti imamhā manussalokā paraṃ nirayampi, tiracchānayonimpi, pettivisayampi, manussalokampi, devalokampi, gacchanti, punappunaṃ vaṭṭasmiṃyeva nibbattantīti attho.
第五经《百矛经》的注释巴利
5. Sattisatasuttavaṇṇanā
1105 第五经中,“比丘们,如果真是这样”的意思是:比丘们,假如事情确实如此,那么一个被百矛不间断地刺击的人,虽然伴随着痛苦和忧愁,也应当能现观真理。巴利
1105. Pañcame evañcetaṃ, bhikkhave, assāti, bhikkhave, evaṃ ce etaṃ bhaveyya, nirantaraṃ sattisatehi haññamānassa dukkhadomanassehi sahevesa saccābhisamayo bhaveyya ceti attho.
第九经《门柱经》的注释巴利
9. Indakhīlasuttavaṇṇanā
1109 第九经中,“观察口”是指观察内心的意乐;在这里,“口”指的就是意乐。巴利
1109. Navame mukhaṃ olokentīti ajjhāsayaṃ olokenti. Ajjhāsayo idha mukhanti adhippeto.
第十经《论师经》的注释巴利
10. Vādatthikasuttavaṇṇanā
1110 第十经中,“石柱”就是石头柱子。“十六肘”就是十六个手肘那么长。也有版本写作“soḷasakukkū”。“下面入地”是说柱子下半截埋进地坑里。“坑上八肘”是说从坑里伸出来、立在地面上的部分有八肘高。“强猛”是说力量很大。剩下的部分各处都很浅显易懂。巴利
1110. Dasame silāyūpoti silāthambho. Soḷasakukkukoti soḷasahattho. Soḷasakukkūtipi pāṭho. Heṭṭhā nemaṅgamāti heṭṭhā āvāṭaṃ paviṭṭhā. Aṭṭha kukku uparinemassāti aṭṭha hatthā āvāṭassa upari uggantvā ṭhitā bhaveyyuṃ. Bhusāti balavatī. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《世间思虑经》的注释巴利
1. Lokacintāsuttavaṇṇanā
1111 在第五品第一经里,说到“须摩揭陀池”,就是一座名叫须摩揭陀的池塘。“作世间思”是指,他心里这样想:“到底是谁造了日月?谁造了大地?谁造了大海?谁造了众生?谁造了山?谁造了芒果、棕榈、椰子这些?”他就这样一边作世间思,一边坐着。巴利
1111. Pañcamassa paṭhame sumāgadhāya pokkharaṇiyāti evaṃnāmikāya pokkharaṇiyā. Lokacintaṃ cintentoti, ‘‘kena nu kho candimasūriyā katā, kena mahāpathavī, kena mahāsamuddo, kena sattā uppāditā, kena pabbatā, kena ambatālanāḷikerādayo’’ti evarūpaṃ lokacintaṃ cintento nisīdi.
“心已离去”是指心已经离开,或者心散乱。“唯见真实”:据说,那些阿修罗转动珊跋利幻术之后,这样决意:“让那个人看见乘象、骑马等被举起,以及从鲸鱼孔洞进入的情景。”导师就是针对这件事说“唯见真实”。“唯迷惑诸天”:就是迷惑诸天的心。“因此”:因为思维世间之思的人,甚至会发疯,所以如此。巴利
Vicetoti vigatacitto vikkhittacitto vā. Bhūtaṃyeva addasāti te kira asurā sambarimāyaṃ samparivattetvā yathā ne so puriso hatthiassādīsu āruhante ukkhipitvā, bhisamuḷālacchiddehi pavisante passati, evaṃ adhiṭṭhahiṃsu. Taṃ sandhāya satthā ‘‘bhūtaṃyeva addasā’’ti āha. Devānaṃyeva mohayamānāti devānaṃ cittaṃ mohayantā. Tasmāti yasmā lokacintaṃ cintento ummattakopi hoti, tasmā.
2-3. 《悬崖经》等的注释巴利
2-3. Papātasuttādivaṇṇanā
1112-13 在第二经中,辩才峰是指一块像大山那样的边界石。在第三经中,不可意之色是指不可意的自性。巴利
1112-13. Dutiye paṭibhānakūṭoti eko mahanto pabbatasadiso mariyādapāsāṇo. Tatiye aniṭṭharūpanti aniṭṭhasabhāvaṃ.
第四 重阁经的注释巴利
4. Kūṭāgārasuttavaṇṇanā
1114 第四项:“没有造房屋的下部”,意思是:没有用立柱、砌墙、铺设地基等方式把房屋的下半部分造起来。巴利
1114. Catutthe heṭṭhimaṃ gharaṃ akaritvāti thambhabhittipādussāpanādinā gharassa heṭṭhimabhāgaṃ akatvā.
5. 《马尾毛经》的注释巴利
5. Vālasuttavaṇṇanā
1115 第五项,“在集会堂”指学习技艺的厅堂。“正在练习”指正在练习射箭技艺的人。“让箭越过”指让箭超越过去。看见“逐翎接翎”:射出一箭,接着另一箭射穿那一箭的箭翎;接着又一支箭,名叫“随翎”,射穿第二支箭的箭翎;再一支箭,又射穿那一支的箭翎——就这样让箭接连越过。所谓“竟然”,意思就是“竟至于”。“更难达成”指更难做到。所谓“应将分成七份的毫毛的尖端,刺穿尖端”:意思是先把一根毫毛剖成七份,取其中一份,绑在茄子的中间;再取另一份,绑在箭的最尖端。然后站在大约一牛吼的距离,用箭上绑着的那一份尖端,射穿绑在茄子上的那一份尖端。这就是其含义。“因此”:因为四圣谛就是这样难以通达,所以说“因此”。巴利
1115. Pañcame santhāgāreti sippuggaṇhanasālāyaṃ. Upāsanaṃ karonteti kaṇḍakhipanasippaṃ karonte. Asanaṃ atipātenteti kaṇḍaṃ atikkamente. Poṅkhānupoṅkhanti ekaṃ kaṇḍaṃ khipitvā yathā assa sarassa poṅkhaṃ vijjhati, aparaṃ anupoṅkhaṃ nāma dutiyassa poṅkhaṃ, puna aparaṃ tassa poṅkhanti evaṃ atipātente addasa. Yatra hi nāmāti ye nāma. Durabhisambhavataranti dukkarataraṃ. Sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyāti ekaṃ vālaṃ sattadhā bhinditvā, tassa ekaṃ bhedaṃ gahetvā, vātiṅgaṇamajjhe bandhitvā, aparaṃ bhedaṃ kaṇḍassa aggakoṭiyaṃ bandhitvā, usabhamatte ṭhito kaṇḍabaddhāya koṭiyā taṃ vātiṅgaṇabaddhakoṭiṃ paṭivijjheyyāti attho. Tasmāti yasmā evaṃ duppaṭivijjhāni cattāri saccāni, tasmā.
《第一轭孔经》的注释巴利
7. Paṭhamachiggaḷayugasuttavaṇṇanā
1117 第七项,相互吞食,就是彼此吃来吃去。弱者被吞食,就是强壮的大鱼等吞食弱小的小鱼等。巴利
1117. Sattame aññamaññakhādikāti aññamaññaṃ khādanaṃ. Dubbalakhādikāti balavantehi macchādīhi dubbalānaṃ macchādīnaṃ khādanaṃ.
第八部《第二轭孔经》的注释巴利
8. Dutiyachiggaḷayugasuttavaṇṇanā
1118 第八句:“大地”是指铁围山之内的大地。“尊者,这是偶然发生的”——这句话的意思是:这是偶然出现的事。假如那根轭不腐烂,海水不干涸,那只龟也不死去,那也许还能随自己的意愿碰上,这就是这句话的含义。巴利
1118. Aṭṭhame mahāpathavīti cakkavāḷagabbhantarā mahāpathavī. Adhiccamidaṃ, bhanteti idaṃ adhiccuppattikaṃ sace taṃ yugaṃ na pūti bhaveyya, samudde udakaṃ na susseyya, so ca kacchapo na mareyya, api nāma yadicchāvasena siyāti attho.
“比丘们,这是偶然的”——在这里,大西瓦长老用四重轭的比喻来说明:就好比有人站在东边铁围山的山口,把轭抛出去,盲龟的脖子正好穿过轭孔——人身的获得就是这样偶然。又好比有人站在南边铁围山的山口把轭抛出去,那轭在海里旋转,碰到先前抛出的那副轭,轭孔叠在轭孔上面,龟脖子正好穿过轭孔——如来的出世比这还要更加偶然。又好比有人站在西边铁围山的山口把轭抛出去,那轭在海里旋转,碰到先前抛出的两副轭,轭孔叠在轭孔上面,龟脖子正好穿过轭孔——如来所宣说的法与律能够弘扬开来,比这还要更加偶然。又好比有人站在北边铁围山的山口把轭抛出去,那轭在海里旋转,碰到先前抛出的三副轭,轭孔叠在轭孔上面,龟脖子正好穿过轭孔——应当知道,对四谛的现观,比这还要远为偶然。第九项等,则与《现观相应》中所说的方法相同。巴利
Evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhaveti ettha mahāsīvatthero cattāri yugāni dasseti – puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhitena purisena pakkhittayugassa hi chiggaḷena tassa andhakacchapassa gīvāya pavesanaṃ viya manussapaṭilābho adhiccapaṭilābhī. Dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhitena pakkhittassa pana paribbhamantassa purimayugaṃ patvā chiggaḷena chiggaḷupari āruḷhassa chiggaḷena gīvappavesanaṃ viya tathāgatuppādo adhiccatarasambhavo. Pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhitena pakkhittassa pana paribbhamantassa purimayugadvayaṃ patvā chiggaḷena chiggaḷupari āruḷhassa chiggaḷena gīvappavesanaṃ viya tathāgatappaveditassa dhammavinayassa dīpanaṃ adhiccatarasambhavaṃ. Uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhitena pakkhittassa pana paribbhamantassa purimayugattayaṃ patvā chiggaḷena chiggaḷupari āruḷhassa chiggaḷena gīvappavesanaṃ viya catusaccapaṭivedho ativiya adhiccatarasambhavo veditabbo. Navamādīni abhisamayasaṃyutte vuttanayānevāti.
第6章 现观品的注释巴利
6. Abhisamayavaggavaṇṇanā
1121 1121. 现观品在〈因缘品〉的〈现观相应〉中已经详细说明了。巴利
1121. Abhisamayavaggo nidānavagge abhisamayasaṃyutte vitthāritova.
第七品 第一 生谷重颂品巴利
7. Paṭhamaāmakadhaññapeyyālavaggo
3. 《慧经》注释巴利
3. Paññāsuttavaṇṇanā
1133 在《生谷重颂》那段里,“以圣慧眼”这句话的意思是:以观智作为起点,用包含世间与出世间智慧的智眼来看。巴利
1133. Āmakadhaññapeyyāle ariyena paññācakkhunāti vipassanaṃ ādiṃ katvā lokiyalokuttarena ñāṇacakkhunā.
4. 酒类经的注释巴利
4. Surāmerayasuttavaṇṇanā
1134 远离酒类放逸处这句话里,酒有五种:甜酒、米酒、糕点酒、投入酵母的酒、混合各种成分的酒。谷酒是指花酒、果酒等,凡是这类发酵饮品都算。迷醉品则指上面这两类,或者任何其他不属于酒和谷酒、但能让人迷醉的东西。以想要喝它们的思心所去饮用,这种思就是放逸的原因,所以叫放逸处。远离的意思,就是远离这些。巴利
1134.Surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratāti ettha surā nāma piṭṭhasurā, odanasurā, pūvasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttāti pañcavidhā. Merayaṃ nāma pupphāsavo, phalāsavoti, evaṃ vutto yo koci āsavo. Majjanti tadeva ubhayaṃ, yaṃ vā panaññampi surāsavavinimuttaṃ madanīyaṃ. Yāya cetanāya taṃ pivanti, sā pamādassa kāraṇattā pamādaṭṭhānaṃ nāma, tato paṭiviratāti attho.
6-7. 《敬母经》等的注释巴利
6-7. Matteyyasuttādivaṇṇanā
1136-37 “敬母者”是指对母亲有利益的人,意思是对母亲好好地行孝道。在“敬父者”等说法里,“敬父者”就是指对父亲有利益的人。巴利
1136-37.Matteyyāti mātuhitā, mātari sammāpaṭipannāti attho. Petteyyādīsu pituhitā petteyyā.
《沙门经》等的注释巴利
8-9. Sāmaññasuttādivaṇṇanā
1138-39 对沙门有益的是沙门法。对婆罗门有益的是婆罗门法。这只是对各自如法修行者的称呼。巴利
1138-39. Samaṇānaṃ hitā sāmaññā. Brāhmaṇānaṃ hitā brahmaññā. Tesu tesu sammā paṭipannānaṃyevetaṃ adhivacanaṃ.
《敬长经》的注释巴利
10. Pacāyikasuttavaṇṇanā
1140 在家族中恭敬长辈:指的是在家族中恭敬年长者,意思是行为谦卑。巴利
1140.Kule jeṭṭhāpacāyinoti kule jeṭṭhānaṃ apacāyino, nīcavuttinoti attho.
第二 生谷等品巴利
8. Dutiyaāmakadhaññapeyyālavaggo
《种子聚经》注释巴利
8. Bījagāmasuttavaṇṇanā
1148 伤害种子与植物:就是对五类种子——根种子、茎种子、节种子、芽种子、种子种子——以及所有青草、树木等生长之物的伤害,也就是以砍伐、烹煮等方式加以破坏。这句话的意思就是远离这些行为。巴利
1148.Bījagāmabhūtagāmasamārambhāti mūlabījaṃ, khandhabījaṃ, phaḷubījaṃ, aggabījaṃ, bījabījanti pañcavidhassa bījagāmassa ceva yassa kassaci nīlatiṇarukkhādikassa bhūtagāmassa ca samārambhā, chedanapacanādibhāvena vikopanā paṭiviratāti attho.
《非时食经》的注释巴利
9. Vikālabhojanasuttavaṇṇanā
1149 非时食:就是过了规定时间才吃的东西。从正午过后开始,就是时药的受用,这就是它的意思。巴利
1149.Vikālabhojanāti kālātikkantabhojanā, majjhanhikātikkamato paṭṭhāya yāvakālikaparibhogāti attho.
第十 香涂经的注释巴利
10. Gandhavilepanasuttavaṇṇanā
1150 在花等物品当中,“花”指任何一种花。“香”指任何一种香类东西。“涂身”指能让皮肤变色的东西。其中,佩戴它们,就叫作“戴”;填补不足的地方、让它匀称,就叫作“妆”;因为香气和皮肤变色的作用而享受它们,就叫作“饰”。“处”说的是原因。所以,大众以破戒的意图去做这些戴花等事情,比丘应当远离它——这就是这段话的意思。巴利
1150. Mālādīsu mālāti yaṃ kiñci pupphaṃ. Gandhanti yaṃ kiñci gandhajātaṃ. Vilepananti chavirāgakaraṇaṃ. Tattha piḷandhantā dhārenti nāma, ūnaṭṭhānaṃ pūrentā maṇḍenti nāma, gandhavasena chavirāgavasena ca sādiyantā vibhūsenti nāma. Ṭhānaṃ vuccati kāraṇaṃ. Tasmā yāya dussīlyacetanāya tāni mālādhāraṇādīni mahājano karoti, tato paṭiviratāti attho.
第九 第三生谷略说品巴利
9. Tatiyaāmakadhaññapeyyālavaggo
《歌舞经》的注释巴利
1. Naccagītasuttavaṇṇanā
1151 1151. 因为与教法不相随顺,所以它是障碍、是背离的观看,称为“障碍观看”。无论是自己跳舞、让别人跳舞等方式,还是舞蹈、歌唱、奏乐,甚至孔雀舞等所进行的舞蹈等,这些是障碍的观看,就叫作“舞蹈、歌唱、奏乐、障碍观看”。因为舞蹈等,无论自己去从事,还是让别人去从事,或者观看别人从事,对比丘和比丘尼来说,都是不允许的。巴利
1151. Sāsanassa ananulomattā visūkaṃ paṭāṇībhūtaṃ dassananti visūkadassanaṃ. Attanā naccananaccāpanādivasena naccā ca gītā ca vāditā ca antamaso mayūranaccādivasenāpi pavattānaṃ naccādīnaṃ visūkabhūtā dassanā cāti naccagītavāditavisūkadassanā. Naccādīni hi attanā payojetuṃ vā parehi payojāpetuṃ vā payuttāni passituṃ vā neva bhikkhūnaṃ, na bhikkhunīnaṃ vaṭṭanti.
2. 《高床经》注释巴利
2. Uccāsayanasuttavaṇṇanā
1152 “高床”是指超过规定尺寸的床。“大床”是指不合法的铺具。远离这些,就是这里的意思。巴利
1152.Uccāsayanaṃ vuccati pamāṇātikkantaṃ. Mahāsayanaṃ akappiyattharaṇaṃ, tato paṭiviratāti attho.
3. 《生金经》的注释巴利
3. Jātarūpasuttavaṇṇanā
1153 “生金”是指黄金。“银”是指钱币——也就是铜币、树脂币、木币等那些在交易中流通使用的东西。对这两者都远离接受:自己不拿取,也不让别人拿取,也不接受别人寄存的。这就是这里的意思。巴利
1153.Jātarūpanti suvaṇṇaṃ. Rajatanti kahāpaṇo – lohamāsako, jatumāsako, dārumāsakoti ye vohāraṃ gacchanti, tassa ubhayassāpi paṭiggahaṇā paṭiviratā. Neva naṃ uggaṇhanti na uggaṇhāpenti, na upanikkhittaṃ sādiyantīti attho.
4. 《生谷经》注释巴利
4. Āmakadhaññasuttavaṇṇanā
1154 1154. “接受生谷”:就是指接受稻、稻谷、大麦、小麦、黍、稗、荞麦这七种生谷。不只是接受这些谷物,比丘连触摸它们都不可以。巴利
1154. Āmakadhaññapaṭiggahaṇāti sāli-vīhi-yava-godhuma-kaṅgu-varaka-kudrūsakasaṅkhātassa sattavidhassāpi āmakadhaññassa paṭiggahaṇā. Na kevalañca etesaṃ paṭiggahaṇameva, āmasanampi bhikkhūnaṃ na vaṭṭatiyeva.
5. 《生肉经》的注释巴利
5. Āmakamaṃsasuttavaṇṇanā
1155 1155. 关于“接受生肉”:在这里,除了那些已经指定允许(给比丘)的生肉和生鱼之外,比丘接受(其他)生肉和生鱼是不允许的,但触摸则不算违犯。巴利
1155.Āmakamaṃsapaṭiggahaṇāti ettha aññatra uddissa anuññātā āmakamaṃsamacchānaṃ paṭiggahaṇameva bhikkhūnaṃ na vaṭṭati, no āmasanaṃ.
第六 童女经的注释巴利
6. Kumārikasuttavaṇṇanā
1156 “接受妇女和童女”在这里,“妇女”指已经和男人有过关系的女人,其他的就叫“童女”。接受或触摸她们,都是完全不允许的。巴利
1156.Itthikumārikapaṭiggahaṇāti ettha itthīti purisantaragatā, itarā kumārikā nāma. Tāsaṃ paṭiggahaṇampi āmasanampi akappiyameva.
第七 奴婢经的注释巴利
7. Dāsidāsasuttavaṇṇanā
1157 这里说的“接受奴婢”,如果直接以奴婢的名义来接受他们,那是不允许的。但如果这样说:“我供养净人”“我供养寺男”,这样说的时候就是允许的。巴利
1157.Dāsidāsapaṭiggahaṇāti ettha dāsidāsavaseneva tesaṃ paṭiggahaṇaṃ na vaṭṭati, ‘‘kappiyakārakaṃ dammi, ārāmikaṃ dammī’’ti evaṃ vutte pana vaṭṭati.
第十 第四生谷省略品巴利
10. Catutthaāmakadhaññapeyyālavaggo
《田地经》的注释巴利
1. Khettavatthusuttavaṇṇanā
1161 关于羊等、田地与地基等情形,什么合乎戒律、什么不合戒律,应当依律藏来审查。其中,“田”是指早熟谷物生长的地方;“地基”是指晚熟谷物生长的地方。如果两种谷物都能生长,那就算是“田”。为了种植而尚未开垦成的地块,则是“地基”。在这里,以田和地基为代表,池塘等也包括在内。巴利
1161.Ajeḷakādīsu khettavatthupariyosānesu kappiyākappiyanayo vinayavasena upaparikkhitabbo . Tattha khettaṃ nāma yasmiṃ pubbaṇṇaṃ ruhati. Vatthu nāma yasmiṃ aparaṇṇaṃ ruhati. Yattha vā ubhayaṃ ruhati, taṃ khettaṃ. Tadatthāya akatabhūmibhāgo vatthu. Khettavatthusīsena cettha vāpitaḷākādīnipi saṅgahitāneva.
第2至第3:买卖经等的注释巴利
2-3. Kayavikkayasuttādivaṇṇanā
1162-63 买卖,就是买和卖。信使,指的是做传递消息的差事:拿着在家人托付的书信或口信,到处去送。受差遣行,指的是被派到别人家里,做些跑腿的小差事。从事,就是做这两种事情。所以,“从事信使与受差遣行”在这里应当这样理解。巴利
1162-63.Kayavikkayāti kayā ca vikkayā ca. Dūteyyaṃ vuccati dūtakammaṃ, gihīnaṃ paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā gahetvā tattha tattha gamanaṃ. Pahiṇagamanaṃ vuccati gharā gharaṃ pesitassa khuddakagamanaṃ. Anuyogo nāma tadubhayakaraṇaṃ. Tasmā dūteyyapahiṇagamanānuyogāti evamettha attho veditabbo.
第四 秤欺诈经的注释巴利
4. Tulākūṭasuttavaṇṇanā
1164 1164. 在“秤欺诈”等中,“欺诈”就是欺骗。其中,秤欺诈有四种:形状欺诈、部位欺诈、握持欺诈、暗藏欺诈。其中,所谓形状欺诈,就是做两杆形状相同的秤,收进时用大秤,给出时用小秤。所谓部位欺诈,就是收进时用手在后端压秤杆,给出时在前端压。所谓握持欺诈,就是收进时握绳子的根部,给出时握绳子的末端。所谓暗藏欺诈,就是把秤杆掏空,在里面放进铁粉,收进时把有铁粉的那一端放在后面,给出时放在前面。巴利
1164. Tulākūṭādīsu kūṭanti vañcanaṃ. Tattha tulākūṭaṃ tāva rūpakūṭaṃ, aṅgakūṭaṃ, gahaṇakūṭaṃ, paṭicchannakūṭanti catubbidhaṃ hoti. Tattha rūpakūṭaṃ nāma dve tulā samarūpā katvā gaṇhanto mahatiyā gaṇhāti, dadanto khuddikāya deti. Aṅgakūṭaṃ nāma gaṇhanto pacchābhāge hatthena tulaṃ akkamati, dadanto pubbabhāge. Gahaṇakūṭaṃ nāma gaṇhanto mūle rajjuṃ gaṇhāti, dadanto agge. Paṭicchannakūṭaṃ nāma tulaṃ susiraṃ katvā anto ayacuṇṇaṃ pakkhipitvā gaṇhanto taṃ pacchābhāge karoti, dadanto aggabhāge.
“铜器”是指金制的钵器,用这种手段来骗人,就叫“铜器欺诈”。怎么骗呢?先做一个金钵,再把另外两三个铜钵做成金色的样子。然后走到乡下,进入某个富人家,说:“买些金器吧。”对方问价钱时,他们就装作愿意以比市价更便宜的价钱卖出去。对方说:“怎么知道这些是金的呢?”他们就说:“你们检验一下再买吧。”于是把金钵在石头上摩擦,然后把所有钵都交给对方,自己就走了。巴利
Kaṃso vuccati suvaṇṇapāti, tāya vañcanaṃ kaṃsakūṭaṃ. Kathaṃ? Ekaṃ suvaṇṇapātiṃ katvā aññā dve tisso lohapātiyo suvaṇṇavaṇṇā karonti. Tato janapadaṃ gantvā, kiñcideva aḍḍhakulaṃ pavisitvā, ‘‘suvaṇṇabhājanāni kiṇathā’’ti vatvā, agghe pucchite samagghataraṃ dātukāmā honti, tato tehi ‘‘kathaṃ imesaṃ suvaṇṇabhāvo jānitabbo’’ti vutte ‘‘vīmaṃsitvā gaṇhathā’’ti suvaṇṇapātiṃ pāsāṇe ghaṃsitvā sabbapātiyo datvā gacchanti.
伪度量有三种:破心、破顶髻、破绳。其中,破心是在量酥油、芝麻油等液体时用的手法。收进时,他们用底部有洞的量器,嘴上说“慢慢倒”,却让大量液体漏进下面的容器,然后收取;付出时,却把洞堵上,飞快灌满再交给对方。破顶髻是在量芝麻、稻谷等颗粒物时用的手法。收进时,他们慢慢把颗粒物堆出高高的尖顶来量;付出时,却猛地把尖顶弄塌再给出去。破绳是在丈量田地时用的手法。那些拿不到贿赂的人,会把一块并不大的田当成大田来丈量。巴利
Mānakūṭaṃ hadayabheda-sikhābheda-rajjubhedavasena tividhaṃ hoti. Tattha hadayabhedo sappitelādiminanakāle labbhati . Tāni hi gaṇhanto heṭṭhāchiddena mānena ‘‘saṇikaṃ āsiñcā’’ti vatvā antobhājane bahuṃ paggharāpetvā gaṇhāti, dadanto chiddaṃ pidhāya sīghaṃ pūretvā deti. Sikhābhedo tilataṇḍulādiminanakāle labbhati. Tāni hi gaṇhanto saṇikaṃ sikhaṃ ussāpetvā gaṇhāti, dadanto vegena sikhaṃ bhindanto deti. Rajjubhedo khettavatthuminanakāle labbhati. Lañjaṃ alabhantā hi khettaṃ amahantaṃ mahantaṃ katvā minanti.
第五 贿赂经的注释巴利
5. Ukkoṭanasuttavaṇṇanā
1165 在“非法交涉”等项中,“非法交涉”是指为了把有主之物变成无主之物而收受贿赂。“欺诳”是指用种种手段欺骗他人。这里有一个事例:据说,有个猎人捉了一只鹿和一只小鹿,正往回走。一个骗子问他:“喂,朋友,这鹿值多少钱?这小鹿值多少钱?”猎人答:“鹿两个迦哈波那,小鹿一个迦哈波那。”骗子给了一个迦哈波那,取走小鹿,走了一小段路又折返,说道:“喂,朋友,我不需要这小鹿了,把那只鹿给我吧。”猎人说:“那你得给我两个迦哈波那。”骗子说:“喂,朋友,我之前不是已经给过一个迦哈波那了吗?”猎人答:“是,你给过了。”骗子说:“那你也把这小鹿拿回去。这样,那一个迦哈波那,加上这只也值一个迦哈波那的小鹿,正好凑成两个迦哈波那。”猎人觉得他说得有理,便收下小鹿,把鹿给了骗子。巴利
1165.Ukkoṭanādīsu ukkoṭananti sāmike assāmike kātuṃ lañjaggahaṇaṃ. Vañcananti tehi tehi upāyehi paresaṃ vañcanaṃ. Tatridamekaṃvatthu – eko kira luddako migañca migapotakañca gahetvā āgacchati. Tameko dhutto ‘‘kiṃ, bho, migo agghati, kiṃ migapotako’’ti?, Āha. ‘‘Migo dve kahāpaṇe, migapotako eka’’nti ca vutte kahāpaṇaṃ datvā, migapotakaṃ gahetvā thokaṃ gantvā nivatto ‘‘na me, bho, migapotakena attho, migaṃ me dehī’’ti āha. Tena hi dve kahāpaṇe dehīti. Nanu, bho, mayā paṭhamaṃ eko kahāpaṇo dinnoti. Āma dinnoti. Imampi migapotakaṃ gaṇha, evaṃ so ca kahāpaṇo, ayañca kahāpaṇagghanako migapotakoti dve kahāpaṇā bhavissantīti. So ‘‘kāraṇaṃ vadatī’’ti sallakkhetvā migapotakaṃ gahetvā migaṃ adāsīti.
所谓“诡计”,就是通过咒术或幻术,把不是手镯的说成手镯,把不是宝石的说成宝石,把不是金子的说成金子,用假货来骗人。“奸诈勾结”就是歪曲不实的勾结。这其实也就是前面那些“非法交涉”等的同义词。所以在这里应当这样理解:非法交涉的奸诈勾结、欺诳的奸诈勾结、诡计的奸诈勾结。有些人把“先展示一物,再暗中换成另一物交付”说成是“奸诈勾结”,但那种情况其实已经包含在“欺诳”里了。巴利
Nikatīti yogavasena vā māyāvasena vā apāmaṅgaṃ pāmaṅganti amaṇiṃ maṇinti, asuvaṇṇaṃ suvaṇṇanti katvā patirūpakena vañcanaṃ. Sāciyogoti kuṭilayogo. Etesaṃyeva ukkoṭanādīnametaṃ nāmaṃ. Tasmā ukkoṭanasāciyogā vañcanasāciyogā nikatisāciyogāti evamettha attho daṭṭhabbo. Keci aññaṃ dassetvā aññassa parivattanaṃ sāciyogoti vadanti. Taṃ pana vañcaneneva saṅgahitaṃ.
第六至第十一 切割经等注释巴利
6-11. Chedanasuttādivaṇṇanā
1166-71 在“切割”等条目中,“切割”指砍手等。“杀”就是死亡。“缚”指用绳子等捆绑。“掠夺”有两种:雪中掠夺和丛莽中掠夺。下雪的时候,靠着雪隐蔽起来,抢劫路上行走的人,这叫雪中掠夺;靠着丛林等隐蔽起来抢劫,这叫丛莽中掠夺。巴利
1166-71.Chedanādīsu chedananti hatthacchedanādi. Vadhoti maraṇaṃ. Bandhoti rajjubandhanādīhi bandhanaṃ. Viparāmosoti himaviparāmoso, gumbaviparāmosoti duvidho. Yaṃ himapātasamaye himena paṭicchannā hutvā maggapaṭipannaṃ janaṃ musanti, ayaṃ himaviparāmoso. Yaṃ gumbādipaṭicchannā musanti, ayaṃ gumbaviparāmoso.
“掠夺”是指对村落、市镇等进行洗劫。“暴力行为”就是强暴的举动:闯进人家屋里,把刀架在人们胸口,强取想要的东西。就这样,他们远离了切割、杀害、捆绑、抢劫、掠夺、暴力行为。其余各处的内容都很容易理解。巴利
Ālopo vuccati gāmanigamādīnaṃ vilopakaraṇaṃ. Sahasākāroti sāhasakiriyā, gehaṃ pavisitvā, manussānaṃ ure satthaṃ ṭhapetvā, icchitabhaṇḍaggahaṇaṃ. Evametasmā chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭiviratā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
到这里为止,确实——巴利
Ettāvatā hi –
对那些修行者,观行善巧、智慧敏锐,[此经]对[他们]大有助益,
为了给《相应部》这部殊胜的经典作义注,
我怀着让正法长久住世的心愿,
这部名为《显扬真义》的义注是精妙的,已经着手撰写。
这部注疏确实是吸取了《大注疏》的精华才完成的。
以七十八个诵分量的巴利圣典为依据。
《清净道论》也有五十九个诵分的篇幅;
因为这是为了阐明诸经的义理而造的。
因此,这部义注以它作为同伴,按照诵分的计算方式,
还差一点,诵分总数不到七千三百。
按诵分计算,数量就是一百七十七。
阐明大寺住众的教说。
我在写这部书时,从根本注疏中提取了精华;
愿以这所积累的福德,让一切世间众生都得到安乐。
为了达成这件事,由尊者乔帝巴喇长老,
以清净戒行和善巧宣说真理的智慧。
怀着让教法光耀的心愿、带着善德向我请求的人,
愿人们也因所证得的福德而获得安乐。巴利
‘‘Bahukārassa yatīnaṃ vipassanācāranipuṇabuddhīnaṃ, Saṃyuttavaranikāyassa atthasaṃvaṇṇanaṃ kātuṃ. ‘‘Saddhammassa ciraṭṭhitimāsisamānena yā mayā; Nipuṇā aṭṭhakathā āraddhā sāratthapakāsinī nāma. ‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya sāramādāya niṭṭhitā esā; Aṭṭhasattatimattāya pāḷiyā bhāṇavārehi. ‘‘Ekūnasaṭṭhimatto visuddhimaggopi bhāṇavārehi; Atthappakāsanatthāya āgamānaṃ kato yasmā. ‘‘Tasmā tena sahāyaṃ aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya; Thokena aparipūraṃ sattatiṃsasataṃ hoti. ‘‘Sattatiṃsādhikasata-parimāṇaṃ bhāṇavārato evaṃ; Samayaṃ pakāsayantiṃ mahāvihārādhivāsīnaṃ. ‘‘Mūlaṭṭhakathāya sāramādāya mayā imaṃ karontena; Yaṃ puññamupacitaṃ tena hotu sabbo sukhī loko. ‘‘Etissā karaṇatthaṃ therena bhadantajotipālena; Sucisīlena subhāsitassa pakāsayantañāṇena. ‘‘Sāsanavibhūtikāmena yācamānena maṃ subhaguṇena; Yaṃ samadhigataṃ puññaṃ tenāpi jano sukhī bhavatū’’ti.
这部《显了真义》——《相应部》注疏,是由那位长老所造。他被尊长们称为“佛音”(觉音)。他具备极清净的信、慧、精进,以此庄严自身;又具足戒、行、正直、柔和等种种功德;有能力深入自宗与他宗的义理密林;具足智慧与明辨。在包含三藏教理及其义注的世尊教法中,他以无碍智慧的光辉,成为大注释家;他造论圆满,言辞悦意,流出甘美、高尚、优美的文辞;他说理恰当、言而有益,是最殊胜的论师、大诗人,具足无碍解。他在以六神通等种种功德庄严的超人法上,智慧善得安立;他是长老传承的明灯,是大寺住长老传承的庄严,拥有广大而清净的智慧。巴利
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyappaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ sāratthappakāsinī nāma saṃyuttanikāyaṭṭhakathā.
愿它暂时留在世间,为那些寻求超越世间的人;
它向善男子们指出戒清净的方法。
只要“佛陀”这个名号还在,对于那位心地清净、如如不动的圣者来说,
在这世间,那位世间至尊、大仙人的“佛陀”名号仍在流传。巴利
‘‘Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ; Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ sīlavisuddhiyā. ‘‘Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino; Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesino’’ti.