2. 受相应
2. Vedanāsaṃyuttaṃ
《定经》的注释
1. Samādhisuttavaṇṇanā
249“他了知受”:这是说,以证悟诸谛的方式了知所说的诸受,要以殊胜的定为前提,所以世尊说“入定者”,于是注释说“以近行定或安止定而入定”。“受”指三种受。“以苦谛的方式”:即以苦谛的体性,也就是以遍知的方式,这是意思。“生起”:指集,即渴爱、无明、业、触等种种生起之因。因此说“以集谛了知”。“于其处”:即某个相,依靠它,由于欲爱、无明等的灭尽而有受的灭尽,这就是它们的灭尽。因为圣道是相对于涅槃而生起的,所以说涅槃是受的灭尽。“导向灭尽”:导向灭尽之道,亦即那趣向灭尽的道路。“饥渴”称为渴爱,因为它以欲求诸欲的方式而运作,由于它已被彻底断除,在此人中不存在饥渴,所以是“无饥渴”。因此说“无渴爱”。“思择运作之受”:处于思择近行阶段的受。“以两句”:“入定”与“正知”这两句。然而“具念”这一句,只是对“正知”一句的辅助说明,这是意图。以其余四句说明了四谛,而以另外这两句则只是说明了证悟四谛。所谓“总摄”:即统摄一切自性之法。因此说“已说四地法之分别”。
249.Vedanāca pajānātīti saccābhisambodhavasena vuccamānavedanānaṃ pajānanaṃ sātisayasamādhānapubbakanti bhagavatā ‘‘samāhito’’ti vuttanti āha ‘‘upacārena vā appanāya vā samāhito’’ti. Vedanāti tissopi vedanā. Dukkhasaccavasenāti dukkhasaccabhāvena, parijānanavasenāti attho. Sambhavanti samudayaṃ taṇhāvijjākammaphassādippabhedaṃ uppattikāraṇaṃ. Tenāha ‘‘samudayasaccavasena pajānātī’’ti. Yatthāti yaṃnimittaṃ, yaṃ āgamma kāmataṇhāvijjādinirodhā vedanānirodho, tesaṃ ayaṃ nirodho. Nibbānaṃ ārabbha ariyamaggappavattiyā hi nibbānaṃ vedanānirodhoti vutto. Khayaṃ gametīti khayagāmī, taṃ khayagāminaṃ. Chātaṃ vuccati taṇhā kāmānaṃ pātukāmatāvasena pavattanato, accantameva samucchinnattā natthi etasmiṃ chātanti nicchāto. Tenāha ‘‘nittaṇho’’ti. Sammasanacāravedanāti sammasanūpacāravedanā. Dvīhi padehīti ‘‘samāhito sampajāno’’ti imehi dvīhi. ‘‘Sato’’ti pana idaṃ sampajānapadasseva upabrūhananti adhippāyo. Sesehi catūhi catusaccaṃ kathitaṃ, itarehi pana dvīhi catusaccabujjhanameva kathitaṃ. Sabbasaṅgāhikoti sabbasabhāvadhammānaṃ saṅgaṇhanako. Tenāha ‘‘catubhūmakadhammaparicchedo vutto’’ti.
《乐经》注释
2. Sukhasuttavaṇṇanā
250250. “不是苦”就是无苦,“不是乐”就是无乐,ma这个音只是词与词之间的连音。“不苦不乐”这个说法,是依据“受”这个词的性来用中性词表达的。这里是就自己和他人相续中的感受来说,所以用“内与外”来统摄,因此说“自己的和别人的”。由此应当知道,一切感受都被包含在内了。“灭坏的自性”:因为它是短暂刹那的,坏灭之后就不再能见到,所以是灭坏的自性。“有衰变和破裂的”:它有衰变和破裂,所以叫“衰变坏灭者”,也就是具有破裂的自性。因此说“有坏灭的自性”。“以智触证、一再触证”:在前期,以观智把诸受作为“无常、坏灭”的对象来触证;在后来的阶段,以不迷乱之心,顺着圣道的次第一再触证,观见它们的灭尽。“离贪”:通过圣道的离贪而远离贪染。这里所说的“思择运作之受”,是就已经开始修观的人所作的开示。他以世间和出世间的智慧,如实遍知、证悟、以智触证。
250. Dukkhaṃ na hotīti adukkhaṃ, sukhaṃ na hotīti asukhaṃ, ma-kāro padasandhikaro. Adukkhamasukhanti vedayitasaddāpekkhāya napuṃsakaniddeso. Saparasantānagate sandhāya ajjhattabahiddhāgahaṇanti āha ‘‘attano ca parassa cā’’ti. Tena sabbampi vedayitaṃ gahitanti daṭṭhabbaṃ . Nassanasabhāvanti ittarakhaṇatāya bhaṅgato uddhaṃ apassitabbasabhāvaṃ. Paloko bhedo etassa atthīti palokinaṃ. Tenāha ‘‘bhijjanasabhāva’’nti. Ñāṇena phusitvā phusitvāti pubbabhāge vipassanāñāṇena aniccā pabhaṅgunoti ārammaṇato, uttarakālaṃ asammohato maggaparamparāya phusitvā phusitvā vayaṃ passanto. Virajjatīti maggavirāgena virajjati. Sammasanacāravedanā kathitā āraddhavipassakānaṃ vasena desanāti. Lokiyalokuttarehi ñāṇehi yāthāvato parijānanaṃ paṭivijjhanaṃ ñāṇaphusanaṃ.
《舍断经》的注释
3. Pahānasuttavaṇṇanā
251他以彻底断除的方式,断除了一切分为一百零八种的渴爱,并把它舍弃了。因此说“彻底断除”。从渴爱被完全断除的那一刻起,一切结缚也都断除了,所以说“十种”等。“正”就是善巧、正确地。“断”是指以方法、以正理来断,所以说“以因、以理由”。“见现观”就是不迷乱的通达。阿拉汉道生起时,正是在摧毁覆盖自性的愚痴而运作,因此慢被如实见到,这就是它的“见现观”。就像太阳升起时,黑暗被击破、消除一样,当阿拉汉道生起时,它就被彻底断除,不再存留于那个相续中,这就是它的“断现观”。因此说“阿拉汉道”等。“依作用”是就见的作用尚未完成而言,也就是所谓不迷乱的通达这一作用尚未完成。
251.Sabbampi aṭṭhasatapabhedaṃ taṇhaṃ chindi samucchedapahānavasena pajahi. Tenāha ‘‘samucchindī’’ti. Yadaggena taṇhā sabbaso samucchinnā, tadaggena sabbānipi saññojanānīti āha ‘‘dasavidhampī’’tiādi. Sammāti suṭṭhu. Pahānañca nāma upāyena ñāyena pahānanti āha ‘‘hetunā kāraṇenā’’ti. Dassanābhisamayāti asammohapaṭivedhā. Arahattamaggo hi uppajjamānova sabhāvapaṭicchādakaṃ mohaṃ viddhaṃsento eva pavattati, tena māno yāthāvato diṭṭho nāma hoti, ayamassa dassanābhisamayo. Yathā hi sūriye uṭṭhite andhakāro viddhaṃsiyamāno vihato, evaṃ arahattamagge uppajjamāne so sabbaso pahīno eva hoti, na tasmiṃ santāne patiṭṭhaṃ labhati, ayamassa pahānābhisamayo. Tena vuttaṃ ‘‘arahattamaggo hī’’tiādi. Kiccavasenāti asammohapaṭivedhasaṅkhātassa dassanakiccassa anipphādanavasena.
这四种边是连接关系。所谓界限边,就是被称为界限的边。这个道理也适用于其余三种。在它们当中,就是在四种边当中。那被称为第四种边的,是一切轮回之苦的终点、界限,以阿拉汉道,由于慢已被如实见到、已被断除,而成为——这是句子的连接方式。积聚就是自身。
Ye ime cattāro antāti sambandho. Mariyādantoti mariyādasaṅkhāto anto. Esa nayo sesattayepi. Tesūti catūsu antesu. Aduṃ catutthakoṭisaṅkhātaṃ sabbasseva vaṭṭadukkhassa antaṃ paricchedaṃ arahattamaggena mānassa diṭṭhattā pahīnattā ca akāsīti yojanā. Samussayo attabhāvo.
不舍弃,就是不分开、不放下。因此说“不舍弃正知”,意思是不放弃正知。对于“不进入施设”这句,按照“现法无漏”来解释时,说“染着的、嗔怒的”,这是就有余涅槃来说的。或者,“不进入施设”也可以这样理解:现法无漏、安住于法、通达明智的人,身体坏散之后,不再进入“人”或“天”这样的施设,这是就无余涅槃来说的。在这里,对于乐等感受,依次说了欲贪随眠等,所以说“这部经阐明了所缘随眠”。凡是贪等烦恼,在因缘和合时,对可爱等对象能够生起,而还没有被道断除的,就称为“欲贪随眠”等。它“未被断除”的意思,是说应当由道来断除,并不是指仅仅镇伏了现行烦恼。
Na riñcatīti na viveceti na vissajjeti. Tenāha ‘‘sampajaññaṃ na jahatī’’ti, sampajaññaṃ na pariccajatīti attho. Saṅkhyaṃ nopetīti imassa ‘‘diṭṭhadhamme anāsavo’’ti imassa vasena atthaṃ vadanto ‘‘ratto duṭṭho’’ti avoca saupādisesanibbānavasena. Saṅkhyaṃ nopetīti vā diṭṭhe-dhamme anāsavo dhammaṭṭho vedagū kāyassa bhedā manusso devoti vā paññattiṃ na upetīti anupādisesanibbānavasenapi attho vattabbo. Ettha ca sukhādīsu vedanāsu yathākkamaṃ rāgānusayādayo kathitāti āha – ‘‘imasmiṃ sutte ārammaṇānusayo kathito’’ti. Yo hi rāgādi paccayasamavāye atiiṭṭhādīsu uppajjanāraho maggena appahīno, so ‘‘rāgānusayo’’tiādinā vutto, appahīnattho so maggena pahātabbo, na pariyuṭṭhānābhibhavatthoti.
4. 《深渊经》的注释
4. Pātālasuttavaṇṇanā
252对于绝对的大深渊来说,那里没有任何可以站得住脚的地方,这就是这段话的意思,所以说“此处没有立足处”。“非实有义”就是并非真实存在之事,意思是虚假的。“他”指没有听闻正法的凡夫。“那些水落下来”是句子的连接方式。因为在大海表面,时不时会生起像劫末风一样的巨大暴风,把海水向上卷起,那水有时冲向铁围山方向,有时冲向须弥山脚方向,撞击过去,因此说“大海的强力之口”等等。“以速度冲入”是指被巨大的风力卷起后,又以那同样的速度冲入。犹如大阿鼻地狱的深渊,是句子的连接方式,即犹如一个长宽深各一由旬的坑渊深渊。“那样的”指能在其中居住的众生。“非存在”就是不实。因为就意义而言,言语确实被称为不实。
252. Yattha patiṭṭhā natthi ekantikāti ekantikassa mahato pātassa alanti ayamettha attho adhippetoti āha ‘‘natthi ettha patiṭṭhā’’ti. Asambhūtatthanti na sambhūtatthaṃ, musāti attho. Soti assutavā puthujjano. Yaṃ taṃ udakaṃ patatīti yojanā. Yasmā samuddapiṭṭhe antarantarā verambhavātasadiso mahāvāto uṭṭhahitvā mahāsamudde udakaṃ uggacchāpeti, taṃ kadāci cakkavāḷābhimukhaṃ, kadāci sinerupādābhimukhaṃ gantvā taṃ patihanati, tasmā vuttaṃ ‘‘balavāmukhaṃ mahāsamuddassā’’tiādi. Vegena pakkhanditvāti mahatā vātavegena samuddhataṃ teneva vegena pakkhandantañca hutvā. Mahānarakapapāto viyāti yojanāyāmavitthāragambhīrasobbhapapāto viya hoti. Tathārūpānanti tattha vasituṃ samatthānaṃ. Asantanti abhūtaṃ. Atthavasena hi vācā abhūtaṃ nāma.
“没有立足处”是指得不到立足点。“无系着”是指没有任何系缚。“劣智”是指缺乏智慧力。因为先说了“无闻凡夫”,之后又说“多闻圣弟子”,所以说“以入流者为首”。至于其他圣弟子,根本不必再说,因为他们对受已经完全了知。强力观照者……乃至瑜伽行者也可以适用,因为他们对受至少有所了知。
Na patiṭṭhāsīti patiṭṭhaṃ na labhi. Anibaddhanti anibandhanatthaṃ yaṃkiñci. Dubbalañāṇoti ñāṇabalarahito. ‘‘Assutavā puthujjano’’ti vatvā ‘‘sutavā ariyasāvako’’ti vuttattā ‘‘sotāpanno dhura’’nti vuttaṃ. Itaresu ariyasāvakesu vattabbameva natthi. Tesañhi vedanā supariññātā. Balavavipassako…pe… yogāvacaropi vaṭṭati mattaso vedanānaṃ pariññātattā.
5. 《应观经》的注释
5. Daṭṭhabbasuttavaṇṇanā
253“由于变坏的方式而应当看作苦”:乐受虽然是乐,但就变坏苦而言,变坏之苦是乐受决定具有的。“以穿透之义”,是指以逼迫的方式穿透自身。“生起之后”,是指依靠因缘聚合而生起。由此说明了以成熟状态为前提的自体获得。“以不存在的方式”,是指以趋向坏灭的方式。由此说明了坏灭的性质。通过这两方面,显示了被生灭所限定的、达到顶点的无常性。这个“生起之后以不存在的方式”,在其余诸受中也同样可以得到,而且前两种受更具有苦的性质。由于已经说明了前两种受应当从苦性方面来看,这里就说明了最后一种受也应当这样来看。“见”,是指以智慧的行境亲证而看见。这其实就是智慧的行境,也就是从苦的角度来看。“寂静的性质”:就苦与乐而言,其性质寂静,因为其行相是息灭的。
253.Vipariṇāmanavasenadukkhato daṭṭhabbāti kiñcāpi sukhā, pariṇāmadukkhatā pana sukhavedanāya ekantikāti. Vinivijjhanaṭṭhenāti pīḷanavasena attabhāvassa vijjhanaṭṭhena. Hutvāti paccayasamāgamena uppajjitvā. Tena pākabhāvapubbako attalābho vutto. Abhāvākārenāti bhaṅgupagamanākārena. Tena viddhaṃsabhāvo vutto. Ubhayena udayabbayaparicchinnatāya sikhappattaṃ aniccataṃ dasseti. Svāyaṃ hutvā abhāvākāro itarāsupi vedanāsu labbhateva, adhiko ca pana dvinnaṃ dukkhasabhāvo. Dukkhatāvasena purimānaṃ vedanānaṃ daṭṭhabbatāya dassitattā pacchimāya vedanāya evaṃ daṭṭhabbatā dassitā. Addāti ñāṇagatiyā sacchikatvā adakkhi. Ñāṇagamanañhetaṃ, yadidaṃ dukkhato dassanaṃ. Santasabhāvaṃ sukhadukkhato upasantarūpattā.
第6章《箭经》的注释
6. Sallasuttavaṇṇanā
254在两类人当中,也就是在有听闻的人和无听闻的人这两类人当中。随后的刺穿,是指先前生起的刺穿之后跟着来的刺穿,它变得像加倍一样强,以更坚固的方式生起。同样地,就像被箭射中的人,随后的刺穿更加强烈,这里也是如此。定、道、果是出离,这是从镇伏、断除、止息的角度来说的。这里以定为开头,也就把禅那包括进来了。他不知道,因为没有证得。他将非出离本身认知为出离。对于他所获得的那些苦受和乐受,他并未脱离,因为烦恼还没有断。已思择之法,是指以思择的智慧遍知了四蕴,所以说为已称量之法。在这部经里,也像前面那部经一样,只说了所缘随眠,但它应当按前面所说的方式来了知。由于说到断除随顺和违逆,所以以漏尽者为首要;不来者也可以适用,因为他能断除违逆。
254.Dvīsu janesūti sutavantaassutavantesu dvīsu janesu. Anugatavedhanti pubbe pavattavedhassa anugatavedhaṃ. Balavatarā diguṇā viya hutvā daḷhatarapavattiyā. Evamevāti yathā viddhassa purisassa anuvedhanā balavatarā, evameva. Samādhimaggaphalāni nissaraṇaṃ vikkhambhanasamucchedapaṭippassaddhivasena. Samādhisīsena hettha jhānañca gahitaṃ. So na jānāti anadhigatattā. Nissaraṇanti jānāti anissaraṇameva. Tāsaṃ samadhigatānaṃ sukhadukkhavedanānaṃ. Na vippayutto appahīnakilesattā. Saṅkhātadhammassāti saṅkhāya paññāya pariññātacatukkhandhassa. Tenāha ‘‘tulitadhammassā’’ti. Imasmimpi sutte purimasutte viya ārammaṇānusayova kathito, so pana tattha vuttanayeneva veditabbo. Anurodhavirodhapahānassa vuttattā khīṇāsavo dhuraṃ. Anāgāmīpi vaṭṭati, tassa virodhappahānaṃ labbhati.
《第一病经》的注释
7. Paṭhamagelaññasuttavaṇṇanā
255255. “相信之后,应当去照顾病人”——他们这样想,这是句子的连接方式。“在那里”就是指在那个地方。“业处适合的人”,是指那些适合修行业处的人,意思是乐于安住于念处。“随观无常”,是指随观依身体和受而生起的无常性。“随观坏灭”等也是同样的道理。而“坏灭”就是指由那(受)的灭尽。“离贪”就是离染。“弃舍”就是舍弃和遣除,或者也可以说是跃入和弃舍。
255. Saddahitvā gilāne upaṭṭhātabbe maññissantīti yojanā. Tatthāti tasmiṃ ṭhāne. Kammaṭṭhānānuyogo sappāyo yesaṃ te kammaṭṭhānasappāyā, satipaṭṭhānaratāti attho. Aniccataṃ anupassantoti kāyaṃ paṭicca uppannāya vedanāya ca aniccataṃ anupassanto. Vayaṃ anupassantotiādīsupi eseva nayo. Vayanti pana tāya eva khayasaṅkhātaṃ. Virāganti virajjanaṃ. Paṭinissagganti pariccāgapaṭinissaggaṃ, pakkhandanapaṭinissaggampi vā.
“趣向道”是指导向圣道的前分修行道。它只是前分,不是出世间。正知也只是属于前分的。三种随观也同样只是前分,因为它们都归在观禅的范围内。“混合的”是指世间与出世间相混合。通过“随观灭而住时、随观弃舍而住时,贪随眠即被断除”这一说法,显示了修习的时机。
Āgamanīyapaṭipadāti ariyamaggassa āgamanaṭṭhāniyā pubbabhāgapaṭipadā. Pubbabhāgāyeva na lokuttarā. Sampajaññaṃ pubbabhāgiyameva. Tisso anupassanā pubbabhāgāyeva vipassanāpariyāpannattā . Missakāti lokiyalokuttaramissakā. Bhāvanākālo dassito ‘‘nirodhānupassino viharato, paṭinissaggānupassino viharato rāgānusayo pahīyatī’’ti vuttattā.
第八至第九篇:第二病经等的注释
8-9. Dutiyagelaññasuttādivaṇṇanā
256-257“缘触”这里,是以触为首来涵盖触处。因为离开了触处,触就不可能生起。所以说“这里,身本身就被称为触”,意思是以触为首来说的。第九经的含义很清楚,因为前面已经解释过了。
256-257.Phassaṃ paṭiccāti ettha phassasīsena phassāyatanānaṃ gahaṇaṃ. Na hi phassāyatanehi vinā phassassa sambhavo. Tenāha ‘‘kāyova hi ettha phassoti vutto’’ti, phassasīsena vuttoti adhippāyo. Navamaṃ uttānameva heṭṭhā vuttanayattā.
第10章《触为根本经》的注释。
10. Phassamūlakasuttavaṇṇanā
258258. 对乐受有利益,就是“应感受为乐”。而它这种有利益的状态,是作为缘而存在的,所以说“是乐受的缘”。在这两部经里也是如此,也就是第九经和第十经里。“观照行境的受”,说的只是应当被观照的受,意思是不是出世间的受。
258. Sukhavedanāya hitaṃ sukhavedaniyaṃ. So panesa hitabhāvo paccayabhāvenāti āha ‘‘sukhavedanāya paccayabhūta’’nti. Imasmimpi suttadvayeti imasmiṃ navame dasame ca suttepi. Sammasanacāravedanāti sammasanīyavedanā eva kathitā, na lokuttarāti adhippāyo.
《独处经》的注释
1. Rahogatasuttavaṇṇanā
259“凡任何感受”这句话,指的是所说的乐、苦、不苦不乐这三种感受,都包含在苦里面,从某种角度来说都可以称为苦,这就是它的意思。因此说“这一切都是苦”。在“此”等语句中,“此”指的是诸行的无常性,也就是“先有而后消失”的那种状态;也指坏灭的本质、毁灭的本质,以及通过老和死两种方式而变异的本质。针对这一点,我说“一切感受都是苦”,这就是简要的含义。“此”就是诸行的无常性。感受也是无常的,因为感受本身就是行法。而感受的无常就是死亡、就是坏灭,所以没有比这更苦的了。因此一切感受都称为“苦”,正如经中所说“凡是无常的,就是苦”,以及“五取蕴是苦”。这是经文本身的内容。“四无色”指四种无色定。“在此”是指在止息这一部分中。
259.Yaṃkiñci vedayitanti ‘‘sukhaṃ dukkhaṃ adukkhamasukha’’nti vuttaṃ vedayitaṃ dukkhasmiṃ antogadhaṃ, dukkhanti vattabbataṃ labhati pariyāyenāti attho. Tenāha ‘‘taṃ sabbaṃ dukkhanti attho’’ti. Yā esātiādīsu yo saṅkhārānaṃ aniccatāsaṅkhāto hutvā abhāvākāro, yā khayasabhāvatā vinassanasabhāvatā jarāya maraṇena cāti dvidhā vipariṇāmanasabhāvatā, etaṃ sandhāya uddissa sabbaṃ vedayitaṃ dukkhanti mayā vuttanti ayaṃ saṅkhepattho. Sāti saṅkhārānaṃ aniccatā . Vedanānampi aniccatā eva saṅkhārasabhāvattā. Tāsaṃ aniccatā ca nāma maraṇaṃ bhaṅgoti katvā tato uttari dukkhaṃ nāma natthīti sabbā vedanā ‘‘dukkhā’’ti vuttā, yathā ‘‘yadaniccaṃ taṃ dukkha’’nti ca, ‘‘pañcupādānakkhandhā dukkhā’’ti ca vuttaṃ. Idaṃ suttapadaṃ. Cattāro āruppāti catasso arūpasamāpattiyo. Etthāti ca etasmiṃ paṭippassaddhivāre.
《屋经》注释
4. Agārasuttavaṇṇanā
262“东方”这个说法,是省略了格位变化来表述的,或者这里是把主格用于从格的意义。“以初禅等为依”,就是依初禅和第二禅。“以随念为依”,这只是举例说明,因为依靠有寻有伺的近行定所生的非物质的乐,也能得到。或者也可以说,“它的初禅等”这里的“等”字,应当理解为也包含了这种情况。那些因欲而受苦的人,他们的苦受就是与欲食相应的有食受。“无上解脱”指的是阿拉汉果。当有人生起这样的愿望:“我什么时候才能成就并安住于那个境界?”在还没有证得时,以这种渴望为缘,就会生起忧受。依靠出离的舍受,就是非物质的、不苦不乐受。为了显示其中的差别,才说“以第四禅为依而生起的不苦不乐受”。
262.Puratthimāti vibhattilopena niddeso, nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ. Paṭhamajjhānādivasenāti paṭhamadutiyajjhānavasena. Anussativasenāti nidassanamattaṃ aññassapi upacārajjhānaggahitassa savitakkacārassa nirāmisassa sukhassa labbhanato. Tassapi vā paṭhamajjhānādīti ettha ādi-saddena saṅgaho daṭṭhabbo. Kāmahetu dukkhappattānaṃ dukkhavedanā kāmāmisena sāmisā vedanā. Anuttaravimokkhā nāma arahattaphalaṃ. ‘‘Kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmī’’ti evaṃ pihaṃ upaṭṭhāpayato tasmiṃ anijjhamāne pihappaccayā uppannadomanassavedanā. Nekkhammanissitā upekkhāvedanā nirāmisā adukkhamasukhā nāma. Savisesaṃ pana dassetuṃ ‘‘catutthajjhānavasena uppannā adukkhamasukhavedanā’’ti vuttaṃ.
第五至第八经 第一阿难经等的注释
5-8. Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā
263-266263-266. 这里应当依据前面所说的方式来看待,不过要知道,那是对他们随应受教者意乐而作的开示。这里“此”指的是这四部经当中。前两部经,从“入初禅者,语行止息”这样的方式开始,一直讲到漏尽者的烦恼止息,因为开示是贯穿到那个程度的,所以说它们是“圆满止息”。后两部经,因为还没有把止息完整地开示出来,所以就说“后二经是半止息,就开示而言”等等。
263-266.Heṭṭhā kathitanayāneva, veneyyajjhāsayato pana tesaṃ desanāti daṭṭhabbaṃ. Etthāti etesu catūsu suttesu. Purimāni dve ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā paṭippassaddhā hotī’’tiādinā nayena yāva khīṇāsavassa kilesapaṭippassaddhi, tāva desanāya pavattattā ‘‘paripuṇṇapassaddhikānī’’ti vuttāni. Tāva paripūraṃ katvā adesitattā ‘‘pacchimāni upaḍḍhapassaddhikāni, desanāyā’’tiādi vuttaṃ.
第九至十、《五支经》等经的注释
9-10. Pañcakaṅgasuttādivaṇṇanā
267-268杖、锤、最上等的象鼻锤、黑线投掷器、黑线管,以及斧等五种工具属于他,所以叫“五支”。他按照建筑学所讲的方法,安置那些应当建造的住所,所以叫“木匠”。这里指的是贤者优陀夷长老,不是拉鲁优陀夷长老。关于“两种阿难”,是从注疏中提取出来的词句;而在经文里则是“阿难,我也有两种”。依靠净色身的受是身受,依靠心的受是心受。以增上的意义来说,乐本身就是根,所以叫乐根。“以伺的方式”,是指对色等对象加以伺察的方式。在过去的目标上。所谓“现在”,是指时间上的现在。这样合起来就是一百零八。
267-268.Daṇḍamuggaraṃ aggasoṇḍamuggaraṃ. Kāḷasuttapakkhipanaṃ kāḷasuttanāḷi. Vāsiādīni pañca aṅgāni assāti pañcakaṅgo. Vatthuvijjāya vuttavidhinā kattabbanissayāni ṭhapetīti thapati. Paṇḍitaudāyitthero, na lāḷudāyitthero. Dvepānandāti aṭṭhakathāya paduddhāro kato – ‘‘dvepi mayā ānandā’’ti pana pāḷiyaṃ. Pasādakāyasannissitā kāyikā, cetosannissitā cetasikā. Ādhipaccaṭṭhena sukhameva indriyanti sukhindriyaṃ. Upavicāravasenāti rūpādīni upecca vicaraṇavasena. Atīte ārammaṇe. Paccuppanneti addhāpaccuppanne. Evaṃ aṭṭhādhikaṃ sataṃ aṭṭhasataṃ.
“单独的连结”是指:与提问的连结等各自分开、不与它们混杂的单一连结。虽然只说到一种受——引述“诸比丘,对此,多闻圣弟子”之后,说“触缘受”——但世尊在说了第四禅的舍受之后,又说“阿难,有比此乐更殊胜的其他乐”等话。他这样说,就是在支持木匠的主张。因此,舍受因为其寂静的本性,就被说为“乐”。“更可意”是极其可意、更加令人心悦。“更美好”就是由此而说。“更殊胜”是因为被带到最胜的状态,所以更加崇高。“更无热恼”就是由此而说。说它为“乐”,是因为它能好好吞噬敌对法,或者因为它容易提供机会。“灭是乐”,是因为完全没有生灭。因此说:“以无苦状态所称为乐的意义。”
Pāṭiyekko anusandhīti pucchānusandhiādīhi visuṃ tehi asammisso eko anusandhi. Ekāpi vedanā kathitā ‘‘tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako’’ti āharitvā ‘‘phassapaccayā vedanā’’ti. Yasmā bhagavā catutthajjhānupekkhāvedanaṃ vatvā – ‘‘atthānanda, etasmā sukhā aññaṃ sukha’’ntiādiṃ vadanto thapatino vādaṃ upatthambheti nāma. Tena hi upekkhāvedanā ‘‘sukha’’nteva vuttā santasabhāvattā. Abhikkantataranti ativiya kantataraṃ manoramataraṃ. Tenāha ‘‘sundaratara’’nti. Paṇītataranti padhānabhāvaṃ nītatāya uḷārataraṃ. Tenāha ‘‘atappakatara’’nti. Sukhanti vuttā paṭipakkhassa suṭṭhu khādanena, sukaraṃ okāsadānamassāti vā. Nirodho sukhaṃ nāma sabbaso udayabbayābhāvato. Tenāha ‘‘niddukkhabhāvasaṅkhātena sukhaṭṭhenā’’ti.
所谓“只在乐中”,就是把它设定为“正是乐”。“以灭尽定为顶端”,就是把关于灭尽定的开示当作最上首。因为先以略说让听众生起信解,再详细展开,所以说“这是依应被引导的人而说”。第十经的意义,因为紧接着的经里已经说明了方式,所以内容浅显易懂。
Sukhasmiṃyevāti sukhamicceva paññapeti. Nirodhasamāpattiṃ sīsaṃ katvāti nirodhasamāpattidesanāya sīsaṃ uttamaṃ katvā. Desanāya uddesādhimutte uṭṭhāpetvā vitthāritattā ‘‘neyyapuggalassa vasenā’’ti vuttaṃ. Dasamaṃ anantarasutte vuttanayattā uttānatthameva.
一百零八种方式品
3. Aṭṭhasatapariyāyavaggo
1. 《西瓦卡经》的注释
1. Sīvakasuttavaṇṇanā
269269. 不过,他的顶髻又大又与众不同,所以被称为“摩利耶舍婆迦”。所谓“覆身游方者”,就是用毛毯等遮住私处的游方者。所谓“以胆为缘”,意思是以胆为原因。说完“三种受”之后,为了说明它们的生起,接着说了“如何……”等内容。善受以胆为缘而生起。当他想着“我要做胆药”时,为了收集药材,以及为此收集肉、芥子等,就杀生——这就是这段话的关联。至于做药这件事,中立者是不放在心上的。
269. Cūḷā pana assa mahatī atthi savisesā, tasmā ‘‘moḷiyasīvako’’ti vuccati. Channaparibbājakoti kambalādinā kopīnapaṭicchādakaparibbājako. Pittapaccayānīti pittahetukāni . ‘‘Tisso vedanā’’ti vatvā tāsaṃ sambhavaṃ dassetuṃ ‘‘katha’’ntiādi vuttaṃ. Kusalavedanā uppajjati pittapaccayā. Pittabhesajjaṃ karissāmīti bhesajjasambharaṇatthañceva tadatthaṃ āmisakiñjakkhasambharaṇatthañca pāṇaṃ hanatīti yojanā. Majjhatto bhesajjakaraṇe udāsīno.
所以,“因此”是说:因为那些沙门或婆罗门越过、无视了“胆等是缘、是因”这一自身与世人现量可知的事实,所以他们错了。胆等三者聚合在一起时生起的,就是“和合生”。与前一季节不相似的,就是季节的变化,所以说“从不相似的季节所生”。没有水、地面又硬又粗的,是“丛林地”;反过来则应知道是“非丛林地”。摩罗耶一带多雪、多寒冷,其他地方则多炎热。
Tasmāti yasmā pittādipaccayahetukanti attano ca lokassa ca paccakkhaṃ atidhāvanti ye samaṇā vā brāhmaṇā vā, tasmā tesaṃ micchā. Pittādīnaṃ tiṇṇampi samodhānasannipāte jātāni sannipātikāni. Purimautuno visadiso utuvipariṇāmoti āha ‘‘visabhāgaututo jātānī’’ti . Anudako thaddhalūkhabhūmivibhāgo jaṅgaladeso, vuttavipariyāyena anupadeso veditabbo. Malayaṃ himasītabahulo, itaro uṇhabahulo.
由自己平常的行为方式、对身体维护不当而生的病,应当知道是由难以忍受的行为、地方不合时宜、时间不合时宜等造成的,所以说“担负重担”等。由他人的攻击所产生的,称为“加害所致的”,所以说“这是盗贼……”等。“唯”是指不考虑外在条件,纯粹只由它本身,因此说“唯从业的异熟而生”。这可以通过对治方法来防范。所谓世间通称,是以胆等为缘的名称来说的,因为这是世间约定俗成的。虽然依存于身体的受确实是业所生,但依据当下的缘而这样称说,这世间通称是为了驳斥外道的说法,应当这样理解。
Attano pakaticariyānaṃ visamaṃ kāyassa pariharaṇavasena, jātāni pana asayhasahanaadesaakālacaraṇādinā veditabbānīti āha ‘‘mahābhāravahanā’’tiādi. Parassa upakkamato nibbattāni opakkamikānīti āha – ‘‘ayaṃ coro vā’’tiādi. Kevalanti bāhirapaccayaṃ anapekkhitvā kevalaṃ teneva. Tenāha ‘‘kammavipākatova jātānī’’ti. Sakkā paṭibāhituṃ patīkārena. Lokavohāro nāma kathito pittasamuṭṭhānādisamaññāya lokasiddhattā. Kāmaṃ sarīrasannissitā vedanā kammanibbattāva, tassā pana paccuppannapaccayavasena evamayaṃ lokavohāroti vuttañceva gahetvā paravādapaṭisedho katoti daṭṭhabbaṃ.
2-10. 《八十一经》等经的注释
2-10. Aṭṭhasatasuttādivaṇṇanā
270-278受有一百零八种,那一百零八种的存在状态的方式在这里就是因,所以称为“一百零八种方式”,这就是这部经。因此说“作为一百零八种的因”。“法因”是指作为教法的因。“身受”是指通过五种根门生起的受。因此说“只在欲界才能获得”,意思是欲界地的。无色界中没有,意思是遍三地的。因此说:“无色界能生起三法禅那和四法禅那,但那是出世间的,不是世间的。”其余的舍受。“近行”的意思是靠近而转起。与它相应的,就是与伺相应的那些。
270-278. Vedanānaṃ aṭṭhādhikaṃ sataṃ, tassa aṭṭhasatassa tabbhāvassa pariyāyo kāraṇaṃ ettha atthīti aṭṭhasatapariyāyo, suttaṃ. Tenāha ‘‘aṭṭhasatassa kāraṇabhūta’’nti. Dhammakāraṇanti pariyattidhammabhūtaṃ kāraṇaṃ. Kāyikāti pañcadvārakāyikā. Tenāha ‘‘kāmāvacareyeva labbhantī’’ti, kāmabhūmikāti attho. Arūpāvacare natthi, tibhūmikāti attho. Tenāha – ‘‘arūpe tikacatukkajjhānaṃ uppajjati, tañca kho lokuttaraṃ, na lokiya’’nti. Itarā upekkhāvedanā. Upavicaranti upecca pajjantīti attho. Taṃsampayuttānanti vicārasampayuttānaṃ.
从“获得”来说,是因为已经得到的状态。从“随观”来说,是指正在被审察、正在被观看。过去,是因为超过了三个刹那而成为过去;因为达到了灭尽而称为已灭;因为舍弃了本来的性质而成为变异。从“随念”来说,是指正在思惟。从“居家所系”来说,是指依着于五欲。因为在这里,五欲是依着居家所系之法,以“居家”作为代称来说的。
Paṭilābhatoti paṭiladdhabhāvato. Samanupassatoti paccavekkhato passato. Atītaṃ khaṇattayātikkamena atikkantaṃ, niruddhappattiyā niruddhaṃ, pakativijahanena vipariṇataṃ. Samanussaratoti cintayato. Gehassitanti kāmaguṇanissitaṃ. Kāmaguṇā hi idha gehanissitadhammena gehapariyāyena vuttā.
了知变异、离贪和灭尽,就是看清变坏、离染和息灭。过去,指已经过去的时段。现在,指当下正在发生的。以正慧观,就是用观慧和道慧如实观见。策励,就是先建立观,再令达到道的证悟。因为是朝向涅槃而生起的,所以叫做出离所依的喜。与世间染着相应的,就是依着于五欲的。其处,就是那个处、那个因,也就是阿罗汉果。在无上的解脱中,就是在圣果法中的解脱。期望,就是想要证得。
Vipariṇāmavirāganirodhanti vipariṇāmanaṃ virajjanalakkhaṇaṃ nirujjhanañca viditvā. Pubbeti atīte. Etarahīti idāni vattamānā. Sammappaññāya passatoti vipassanāpaññāya ceva maggapaññāya ca yāthāvato passato. Ussukkāpetunti vipassanaṃ paṭṭhapetvā maggapaṭivedhaṃ pāpetuṃ. Nibbānaṃ uddissa pavattitattā nekkhammassitasomanassāni nāma. Lokāmisapaṭisaṃyuttānanti kāmaguṇanissitānaṃ. Tadāyatananti taṃ āyatanaṃ taṃ kāraṇaṃ arahattaṃ. Anuttaresu vimokkhesūti ariyaphaladhammesu. Pihanti adhigamicchaṃ.
舍:就是没有喜乐感的智舍。因为和愚痴相应,所以是愚者的;正因为如此,是愚痴凡夫的。因为烦恼的界限没有被道的力量战胜,所以是“未胜界限者”。因为从第七有之后生起的果报没有被战胜,所以是“未胜果报者”。因为不认识充满种种过患的轮回的过患,所以是“不见过患的”。因为缺乏修行、证悟和多闻,所以是“无闻凡夫”。这种舍不能超越色、不能越过色,因为它不与智慧相应。“总摄一切者”:就是能统摄一切法的。第三项到第十项,按照前面所说的方式,意思都很浅显易懂。
Upekkhāti somanassarahitaaññāṇupekkhā. Bālyayogato bālassa, tato eva mūḷhassa puthujjanassa. Kilesodhīnaṃ maggodhīhi ajitattā anodhijinassa. Sattamabhavādito uddhaṃ pavattanavipākassa ajitattā avipākajinassa. Anekādīnave vaṭṭe ādīnavassa ajānanena anādīnavadassāvino. Paṭipattipaṭivedhabāhusaccābhāvena assutavato puthujjanassa. Rūpaṃ sā nātivattati na atikkamati ñāṇasampayuttābhāvato. Sabbasaṅgāhakoti sabbadhamme saṅgaṇhanako. Tatiyādīni yāva dasamā heṭṭhā vuttanayattā uttānatthāneva.
11. 无染着经的注释
11. Nirāmisasuttavaṇṇanā
279279. 从所缘和相应的角度来说,因为带着烦恼的杂染,所以是有杂染的。“无杂染”是离格的说法。“更加无杂染”是确定无疑的说法,因为应当从那种状态彻底脱离。那种喜由于在完全止息了烦恼杂染的心相续中生起,以究竟殊胜的自性法为所缘境,自身也以更加寂静的自性方式现起,所以即便相对于无杂染的喜来说,也被说为“更加无杂染”。因此有“难道不是……”等问难。现在为了用譬喻证明这个道理,说了“如同……”等话。“无阻碍”是指没有阻碍,意思是不会被任何事物遮蔽。其余部分,就是在乐品和舍品中。
279. Ārammaṇato sampayogato ca kilesāmisena sāmisā. Nirāmisāyāti nissakkavacanaṃ. Nirāmisatarāvāti ekaṃsavacanaṃ tassā tathā nissametabbatāya. Sā hi pīti sabbaso santakilesāmise santāne pavattiyā accantasabhāvadhammārammaṇavisayatāya sayampi sātisayaṃ santasabhāvākārena pavattiyā nirāmisāyapi nirāmisatarā vuttā. Tenāha ‘‘nanu cā’’tiādi. Idāni tamatthaṃ upamāya sādhetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Appaṭihārikanti paṭiharaṇarahitaṃ appaṭihāraṃ, kenaci anāvaṭanti attho. Sesavāresūti sukhavāraupekkhāvāresu.
不过,“解脱品”和其余那些不同,所以并不显眼。因此经文说“然而在解脱品中”等等。“与色相关”是指与修习所成的色相关。所谓“有染着”,是因为它既依有染着的色而运转,又和有染着的色相似,所以称为“色的染着”;由于这种色的染着,就叫做“有染着”。与无色相关者,因为不存在无色的染着,所以称为“无染着”。
Vimokkhavāro pana na atidiṭṭho itarehi visadisattā. Tenāha ‘‘vimokkhavāre panā’’tiādi. Rūpapaṭisaṃyuttoti bhāvitarūpapaṭisaṃyutto. Sāmiso nāma yasmā sāmisarūpapaṭibaddhavutti ceva sāmisarūpapaṭibhāgañca , tasmā ‘‘rūpāmisa’’nti vuccati, tena rūpāmisena sāmiso nāma. Arūpāmisassa abhāvato arūpapaṭisaṃyutto vimokkho nirāmiso nāma.