4. 阎浮车相应
4. Jambukhādakasaṃyuttaṃ
《涅槃问经》的注释
1. Nibbānapañhāsuttavaṇṇanā
314314. 在《阎浮车相应》中,“阎浮车游方者”是一个名叫如此的游方者,他是长老阐那游方者的外甥。贤友,所谓“贪尽”,是因为由涅槃而贪被灭尽,因此涅槃被称为“贪尽”。嗔尽和痴尽也是同样的道理。
314. Jambukhādakasaṃyutte jambukhādako paribbājakoti evaṃnāmo therassa bhāgineyyo channaparibbājako. Yo kho āvuso rāgakkhayoti nibbānaṃ āgamma rāgo khīyati, tasmā nibbānaṃ rāgakkhayoti vuccati. Dosamohakkhayesupi eseva nayo.
如果有人只凭这部经就说“涅槃就是烦恼的灭尽”,那就该问他:“是谁的烦恼灭尽?是你自己的,还是别人的?”他肯定会说:“是我自己的。”接着再问:“种姓智以什么为所缘?”他如果明白,就会说:“以涅槃为所缘。”那么,在种姓智生起的那一刻,烦恼是已经灭尽了、正在灭尽,还是将来才灭尽?不能说“已经灭尽”或“正在灭尽”,只能说“将来才灭尽”。可是,在烦恼还没有灭尽的时候,种姓智能以烦恼的灭尽作为所缘吗?这样一问,他肯定就答不上来了。
Yo pana imināva suttena kilesakkhayamattaṃ nibbānanti vadeyya, so vattabbo ‘‘kassa kilesānaṃ khayo, kiṃ attano, udāhu paresa’’nti? Addhā ‘‘attano’’ti vakkhati. Tato pucchitabbo ‘‘gotrabhuñāṇassa kiṃ ārammaṇa’’nti? Jānamāno ‘‘nibbāna’’nti vakkhati. Kiṃ pana gotrabhuñāṇakkhaṇe kilesā khīṇā khīyanti khīyissantīti? ‘‘Khīṇā’’ti vā ‘‘khīyantī’’ti vā na vattabbā, ‘‘khīyissantī’’ti pana vattabbāti. Kiṃ pana tesu akhīṇesuyeva kilesesu gotrabhuñāṇaṃ kilesakkhayaṃ ārammaṇaṃ karotīti? Addhā evaṃ vutte niruttaro bhavissati.
这个道理也要结合道智来说明。因为在道智生起的那一刹那,烦恼同样不能说“已经灭尽”或“将会灭尽”,而应当说“正在灭尽”。而且,并不是在烦恼还没有灭尽的时候,就能以烦恼的灭尽作为所缘。所以应当接受这一点:贪等烦恼依之而灭尽的,就是涅槃。不过,这个涅槃在“有色法、无色法”等二法分类(《法集论·二法论母》11)中,被归入无色法,因此它并不只是烦恼的灭尽而已。
Maggañāṇenāpi cetaṃ yojetabbaṃ. Maggakkhaṇepi hi kilesā ‘‘khīṇā’’ti vā ‘‘khīyissantī’’ti vā na vattabbā, ‘‘khīyantī’’ti pana vattabbā, na ca akhīṇesuyeva kilesesu kilesakkhayo ārammaṇaṃ hoti, tasmā sampaṭicchitabbametaṃ. Yaṃ āgamma rāgādayo khīyanti, taṃ nibbānaṃ. Taṃ panetaṃ ‘‘rūpino dhammā arūpino dhammā’’tiādīsu (dha. sa. dukamātikā 11) dukesu arūpino dhammāti saṅgahitattā na kilesakkhayamattamevāti.
《阿罗汉问经》的注释
2. Arahattapañhāsuttavaṇṇanā
315315. 在解答阿罗汉果问题的部分:因为阿罗汉果是在贪、嗔、痴灭尽时生起的,所以经中说“贪尽、嗔尽、痴尽”。
315. Arahattapañhabyākaraṇe yasmā arahattaṃ rāgadosamohānaṃ khīṇante uppajjati, tasmā ‘‘rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo’’ti vuttaṃ.
3-15. 《说法者问经》等经的注释
3-15. Dhammavādīpañhāsuttādivaṇṇanā
316-328316-328. “世间中的善逝”:他们因为断除了贪等烦恼而去,去得圆满,所以叫善逝。“贤友,苦的遍知义”:就是为了遍知流转之苦。“苦性”:指苦的本质。在“苦苦性”等当中,被称为苦的那种苦的本质,就是苦苦性。剩下两个词也是同样的道理。
316-328.Teloke sugatāti te rāgādayo pahāya gatattā suṭṭhu gatāti sugatā. Dukkhassa kho āvuso pariññatthanti vaṭṭadukkhassa parijānanatthaṃ. Dukkhatāti dukkhasabhāvo. Dukkhadukkhatātiādīsu dukkhasaṅkhāto dukkhasabhāvo dukkhadukkhatā. Sesapadadvayepi eseva nayo.
《难作问经》的注释
16. Dukkarapañhāsuttavaṇṇanā
329“欣乐”是指对出家生活不厌倦。“不久,贤友”:贤友,这是说,一位依照法与次第修行的比丘,因为世尊说过“早上受到教导的人,傍晚就能证得殊胜;傍晚受到教导的人,早上就能证得殊胜”,所以只要精勤努力,不久就能很快成为阿拉汉,安立在阿拉汉果上。这是为了显示这个道理。其余各处,意义都很明显。
329.Abhiratīti pabbajjāya anukkaṇṭhanatā. Naciraṃ āvusoti āvuso dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu ‘‘pāto anusiṭṭho sāyaṃ visesamadhigamissati, sāyaṃ anusiṭṭho pāto visesamadhigamissatī’’ti (ma. ni. 2.345) vuttattā ghaṭento vāyamanto nacirassaṃ lahuyeva arahaṃ assa, arahatte patiṭṭhaheyyāti dasseti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.