与见相应的篇章
3. Diṭṭhisaṃyuttaṃ
《风经》的注释
1. Vātasuttavaṇṇanā
206在《见相应》中讲到“没有风吹动”等地方时,据说他们抱有这样的见解:那些吹断树枝等的风虽然在吹,但这些并不是真正的风,这只是叫作“风的残余”而已;真正的风则像门柱、像山顶一样安住不动。同样,那些带着草、木等流动的河流虽然在流,但其中并没有水在流动,这只是叫作“水的残余”而已;真正的水则像门柱、像山顶一样安住不动。还有那些被称为孕妇分娩的,虽然她们的肚子已经瘪了,但胎儿并没有出来,这只是叫作“胎儿的残余”而已;真正的胎儿则像门柱、像山顶一样安住不动。那些日月看似升起或落下,其实它们既没有升起也没有落下,这只是叫作“日月的残余”而已;真正的日月则像门柱、像山顶一样安住不动。
206. Diṭṭhisaṃyutte na vātā vāyantītiādīsu evaṃ kira tesaṃ diṭṭhi – ‘‘yepi ete rukkhasākhādīni bhañjantā vātā vāyanti, na ete vātā, vātaleso nāmeso, vāto pana esikatthambho viya pabbatakūṭaṃ viya ca ṭhito. Tathā yāpi etā tiṇakaṭṭhādīni vahantiyo nadiyo sandanti, na ettha udakaṃ sandaki, udakaleso nāmesa, udakaṃ pana esikatthambho viya pabbatakūṭaṃ viya ca ṭhitaṃ. Yāpimā gabbhiniyo vijāyantīti ca vuccanti, kiñcāpi tā milātudarā honti, gabbho pana na nikkhamati, gabbhaleso nāmeso, gabbho pana esikatthambho viya pabbatakūṭaṃ viya ca ṭhito. Yepi ete candimasūriyā udenti vā apenti vā, neva te udenti na apenti, candimasūriyaleso nāmesa, candimasūriyā pana esikatthambho viya pabbatakūṭaṃ viya ca ṭhitā’’ti.
《这是我所经》等经的注释
2-4. Etaṃmamasuttādivaṇṇanā
207-209在“所见”等说法中,“所见”指色处,“所闻”指声处,“所觉”指香处、味处、触处——因为必须接触之后才能取到,所以叫“所觉”。其余七处则叫“所识”。“所得”是指无论经过寻求还是没有经过寻求而得到的。“所寻求”是指无论得到还是没得到而加以寻求的。“以心意反复游历”是指以心反复游历的。在世间,有寻求后得到的,有寻求后没得到的,有不寻求而得到的,也有不寻求而没得到的。其中,寻求后得到的叫“所得”,寻求后没得到的叫“所寻求”,不寻求而得到的和不寻求而没得到的叫“以心意反复游历”。另一种说法是:寻求后得到的和不寻求而得到的,都因为“已得到”这个含义而叫“所得”;只有寻求后没得到的叫“所寻求”;不寻求而没得到的叫“以心意反复游历”。或者说,这一切都只是以心意反复游历的。
207-209.Diṭṭhantiādīsu diṭṭhaṃ rūpāyatanaṃ. Sutaṃ saddāyatanaṃ. Mutaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ. Tañhi patvā gahetabbato mutanti ca vuttaṃ. Avasesāni sattāyatanāni viññātaṃ nāma. Pattanti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaṃ. Pariyesitanti pattaṃ vā apattaṃ vā pariyesitaṃ. Anuvicaritaṃ manasāti cittena anusañcaritaṃ. Lokasmiñhi pariyesitvā pattampi atthi, pariyesitvā nopattampi, apariyesitvā pattampi, apariyesitvā nopattampi. Tattha pariyesitvā pattaṃ pattaṃ nāma, pariyesitvā nopattaṃ pariyesitaṃ nāma . Apariyesitvā pattañca apariyesitvā nopattañca manasānuvicaritaṃ nāma. Atha vā pariyesitvā pattampi apariyesitvā pattampi pattaṭṭhena pattaṃ nāma, pariyesitvā nopattameva pariyesitaṃ nāma, apariyesitvā nopattaṃ manasānuvicaritaṃ nāma. Sabbaṃ vā etaṃ manasā anuvicaritameva.
《无布施经》的注释
5. Natthidinnasuttavaṇṇanā
210在“无布施”等说法中,“无布施”是就布施没有果报而说的。“已祭祀”指大祭祀,“所供奉”指赠礼致敬,这两者同样被否定,也是就它们没有果报而言。“善行与恶行”就是善与不善的行为。“果与异熟”:凡是被称为果或异熟的,他们都说没有。“没有这个世界”:对住于他世的人来说,这个世界不存在。“没有他世”:对住于此世的人来说,他世也不存在,他们想表达的是:一切众生就在各自所在之处断灭。“没有母亲,没有父亲”:这是就正行与邪行的果报不存在而说的。“没有化生众生”:他们说没有化生众生。“世间没有沙门婆罗门”:他们说世间没有正确修行、正确实践的沙门婆罗门。
210.Natthidinnantiādīsu natthi dinnanti dinnassa phalābhāvaṃ sandhāya vadanti. Yiṭṭhaṃ vuccati mahāyāgo. Hutanti paheṇakasakkāro adhippeto. Tampi ubhayaṃ phalābhāvameva sandhāya paṭikkhipanti. Sukatadukkaṭānanti sukatadukkatānaṃ, kusalākusalānanti attho. Phalaṃ vipākoti yaṃ phalanti vā vipākoti vā vuccati, taṃ natthīti vadanti. Natthi ayaṃ lokoti paraloke ṭhitassa ayaṃ loko natthi. Natthi paro lokoti idha loke ṭhitassapi paro loko natthi, sabbe tattha tattheva ucchijjantīti dassenti. Natthi mātā natthi pitāti tesu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalābhāvavasena vadanti. Natthi sattā opapātikāti cavitvā uppajjanakasattā nāma natthīti vadanti. Natthi loke samaṇabrāhmaṇāti loke sammāpaṭipannā samaṇabrāhmaṇā nāma natthīti vadanti.
“四大所成”是指由四大元素构成。“大地、地界”是指内地界与外地界。“随赴”就是跟随而去。“随往”是它的同义词,也有跟随而去的意思。这两种说法都表明前往、到达。对水等也是如此。“根”是指以意为第六的六根。“迁移”是指跳入虚空。“以床为第五”是指连同躺卧的床合为第五,意思是床加上四位抓着床脚站立的男子,共五样。“直至火葬场”就是一直到坟场。“句迹”是指以“此人这样持戒、这样破戒”等方式流传下来的功德与过失的记述。或者,这里所说的“迹”是指身体本身。“鸽色”是指像鸽子那样的颜色,也就是鸽子翅膀的颜色。“粉碎”就是成为灰烬。这也是原本的读法。“诸供物”是指无论赠礼、恭敬等何种布施,所有这一切最终都只变成灰烬,不能再进一步产生果报,这就是它的含义。“施设”是指由无智的愚人所施设。这里说的是:这种布施是愚者、无智之人所设定的,不是贤智者所设定的。愚者去布施,贤智者去接受。他们这样表明。
Cātumahābhūtikoti catumahābhūtamayo. Pathavī pathavīkāyanti ajjhattikā pathavīdhātu bāhiraṃ pathavīdhātuṃ. Anupetīti anuyāti. Anupagacchatīti tasseva vevacanaṃ, anugacchatītipi attho. Ubhayenāpi upeti upagacchatīti dassenti. Āpādīsupi eseva nayo. Indriyānīti manacchaṭṭhāni indriyāni. Saṅkamantīti ākāsaṃ pakkhandanti. Āsandipañcamāti nipannamañcena pañcamā, mañco ceva, cattāro mañcapāde gahetvā ṭhitā cattāro purisā cāti attho. Yāva āḷāhanāti yāva susānā. Padānīti ‘‘ayaṃ evaṃ sīlavā ahosi, evaṃ dussīlo’’tiādinā nayena pavattāni guṇāguṇapadāni. Sarīrameva vā ettha padānīti adhippetaṃ. Kāpotakānīti kapotakavaṇṇāni, pārāvatapakkhavaṇṇānīti attho. Bhassantāti bhasmantā. Ayameva vā pāḷi. Āhutiyoti yaṃ paheṇakasakkārādibhedaṃ dinnadānaṃ, sabbaṃ taṃ chārikāvasānameva hoti, na tato paraṃ phaladāyakaṃ hutvā gacchatīti attho. Dattupaññattanti dattūhi bālamanussehi paññattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – bālehi abuddhīhi paññattamidaṃ dānaṃ, na paṇḍitehi. Bālā denti, paṇḍitā gaṇhantīti dassenti.
第六《作者经》的注释
6. Karotosuttavaṇṇanā
211亲手做,就是自己动手去做。命令别人做,就是通过下命令让别人去做。砍断,就是砍断别人的手脚等。让别人砍断,就是叫别人去砍断。折磨,就是用棍棒等去伤害别人。让别人折磨,就是叫别人用棍棒等去伤害。自己忧愁、让别人忧愁,就是通过抢夺别人的财物等方式,自己生起忧愁,或者让别人生起忧愁。自己劳累、让别人劳累,就是通过断绝饮食、捆绑、关进牢房等方式,自己劳累,或者让别人劳累。自己颤抖、让别人颤抖,就是在让别人颤抖的时候,自己也颤抖,也让别人颤抖。杀生,就是自己杀害众生,或者让别人杀害众生。这样一来,在每一个地方,都应该按照“自己做”和“让别人做”这两种方式来理解其中的含义。
211.Karototi sahatthā karontassa. Kārayatoti āṇattiyā kārentassa. Chindatoti paresaṃ hatthādīni chindantassa. Chedāpayatoti parehi chedāpentassa. Pacatoti daṇḍena pīḷentassa. Pacāpayatoti parehi daṇḍādinā pīḷāpentassa. Socato socāpayatoti parassa bhaṇḍaharaṇādīhi sokaṃ sayaṃ karontassāpi parehi kārentassāpi. Kilamato kilamāpayatoti āhārupacchedabandhanāgārapavesanādīhi sayaṃ kilamentassapi parehi kilamāpentassapi. Phandato phandāpayatoti paraṃ phandantaṃ phandanakāle sayampi phandato parempi phandāpayato. Pāṇamatipātayatoti pāṇaṃ hanantassapi hanāpentassapi. Evaṃ sabbattha karaṇakārāpanavaseneva attho veditabbo.
屋缝:就是房屋的缝隙。大掠夺:就是大规模的抢劫。一屋掠夺:就是包围单独一栋房子进行抢劫。站在险路上:为了抢夺来来往往的人而站在路上。虽然做恶,恶却不会被做:怀着“我在做某种恶”的想法去做的人,其实恶并没有被做,也就是没有恶。他们宣说:然而众生却怀着“我们在做”这样的想法。以刀刃为边缘:就是以刀刃为轮缘,或者以像刀刃那样锋利的东西作为边缘。一堆肉:就是一堆肉聚。积聚是它的同义词。以此为因:就是作为制造那一堆肉的原因。
Sandhinti gharasandhiṃ. Nillopanti mahāvilopaṃ. Ekāgārikanti ekameva gharaṃ parivāretvā vilumpanaṃ. Paripanthe tiṭṭhatoti āgatāgatānaṃ acchindanatthaṃ magge tiṭṭhato. Karoto na karīyati pāpanti yaṃkiñci pāpaṃ karomīti saññāya karotopi pāpaṃ na karīyati, natthi pāpaṃ. Sattā pana karomāti evaṃsaññino hontīti dīpenti. Khurapariyantenāti khuraneminā, khuradhārasadisapariyantena vā. Ekamaṃsakhalanti ekamaṃsarāsiṃ. Puñjanti tasseva vevacanaṃ. Tatonidānanti ekamaṃsakhalakaraṇanidānaṃ.
南岸的人凶恶残暴,针对他们才说了杀生那一类话。北岸的人有信、心地清净,是佛弟子、法弟子、僧弟子,针对他们才说了布施那一类话。其中,供奉就是举行大祭祀。以调伏,就是通过调伏诸根来行布萨。以自制,就是以戒律约束自己。以真语,就是说真实的话。来,就是到来,意思是实际去做。他们就这样把善恶的造作全都否定了。
Dakkhiṇanti dakkhiṇatīre manussā kakkhaḷā dāruṇā, te sandhāya hanantotiādi vuttaṃ. Uttaranti uttaratīre saddhā honti pasannā buddhamāmakā dhammamāmakā saṅghamāmakā, te sandhāya dadantotiādi vuttaṃ. Tattha yajantoti mahāyāgaṃ karonto. Damenāti indriyadamena uposathakammena. Saṃyamenāti sīlasaṃyamena. Saccavajjenāti saccavacanena. Āgamoti āgamanaṃ, pavattīti attho. Sabbathāpi pāpapuññānaṃ kiriyameva paṭikkhipanti.
7.《因经》注释
7. Hetusuttavaṇṇanā
212212. “无因、无缘”:这里说的“缘”只是“因”的另一种说法。他们用这两个词,否定确实存在的、作为身恶行等染污之缘以及身善行等清净之缘的东西。“无力”:他们否定这样一种力量——依靠这种力量,这些众生才能达到天界、魔界、梵界,证得声闻菩提、辟支菩提乃至一切智。“无精进”等词,全都是彼此的同义词。不过,为了驳斥“这是靠精进得到的”“这是靠人的力量得到的”“这是靠人的勇猛得到的”这类流传的说法,这些词才被分别提出来。
212.Natthihetu natthi paccayoti ettha paccayoti hetuvevacanameva. Ubhayenāpi vijjamānameva kāyaduccaritādīnaṃ saṃkilesapaccayaṃ, kāyasucaritādīnañca visuddhipaccayaṃ paṭikkhipanti. Natthi balanti yamhi attano bale patiṭṭhitā ime sattā devattampi mārattampi brahmattampi sāvakabodhimpi paccekabodhimpi sabbaññutampi pāpuṇanti, taṃ balaṃ paṭikkhipanti. Natthi vīriyantiādīni sabbāni aññamaññavevacanāneva. ‘‘Idaṃ no vīriyena, idaṃ purisathāmena, idaṃ purisaparakkamena patta’’nti, evaṃ pavattavacanapaṭikkhepakaraṇavasena panetāni visuṃ ādiyanti.
一切众生指骆驼、牛、驴等,毫无遗漏地涵盖了一切。一切生类,是就一根生类、二根生类等而说的。一切存在者,是针对卵生、胎生等当中的存在者而说的。一切命,是针对稻、麦、小麦等而说的,因为在它们当中,人们由生长的状态而认为它们有命。无自在、无力、无精进:是说它们自身没有自在,没有力量,也没有精进。由决定、合会、自性所成熟:这里,决定就是必然性;合会就是六种生类在各处的趣向;自性就是本性本身。如此,由决定、合会和自性而成熟,成为种种不同的形态。他们显示:应当如此存在者,就那般存在;不应当存在者,就不存在。就在六生类中:是说只安住在六种生类中感受乐与苦,显示并没有别的苦乐之地。
Sabbe sattāti oṭṭhagoṇagadrabhādayo anavasese pariggaṇhanti. Sabbe pāṇāti ekindriyo pāṇo, dvindriyo pāṇotiādivasena vadanti. Sabbe bhūtāti aṇḍakosavatthikosesu bhūte sandhāya vadanti. Sabbe jīvāti sāliyavagodhumādayo sandhāya vadanti. Tesu hi te viruhanabhāvena jīvasaññino. Avasā abalā avīriyāti tesaṃ attano vaso vā balaṃ vā vīriyaṃ vā natthi. Niyatisaṅgatibhāvapariṇatāti ettha niyatīti niyatatā. Saṅgatīti channaṃ abhijātīnaṃ tattha tattha gamanaṃ. Bhāvoti sabhāvoyeva. Evaṃ niyatiyā ca saṅgatiyā ca bhāvena ca pariṇatā nānappakārataṃ pattā. Yena hi yathā bhavitabbaṃ, so tatheva bhavati. Yena na bhavitabbaṃ, so na bhavatīti dassenti. Chasvevābhijātīsūti chasu eva abhijātīsu ṭhatvā sukhañca dukkhañca paṭisaṃvedenti, aññā sukhadukkhabhūmi natthīti dassenti.
8-10.《大见经》等经的释义
8-10. Mahādiṭṭhisuttādivaṇṇanā
213-215非造:就是非造。非令造:就是非令造作,意思是说,也没有被任何人命令“你这样做”而造出来。非所化作:也不是由神通变化出来的。非令化作:就是非令变化出来。也有版本写作“非应被化作”,意思是不应被变化出来。石女:就像石女、不孕的母牛、不孕的多罗树等那样没有结果,不能产生任何东西。如山顶而立:就是像山顶一样安立。如柱坚立:就是像因陀罗柱一样安立,好比一根深深埋下、不动的石柱那样立着,意思就是这样安立。不动摇:因为像石柱一样安立,所以不动摇。不变易:就是不舍弃自己的本性。不互相恼害:就是不互相伤害。不能:就是没有能力。在地界等当中,地本身就是地界,或者说是地的集合。然而,只有七种界:就像在木槌堆等当中,被击打的刀会进入木槌堆等之间一样,刀也穿过七种界之间的缝隙和空隙而进入。在那里,他们显示:仅仅只有“我要夺走这个生命”这样的想而已。
213-215.Akaṭāti akatā. Akaṭavidhāti akatavidhānā, ‘‘evaṃ karohī’’ti kenaci kāritāpi na hontīti attho. Animmitāti iddhiyāpi na nimmitā. Animmātāti animmāpitā. ‘‘Animmitabbā’’tipi pāṭho, na nimmitabbāti attho. Vañjhāti vañjhapasuvañjhatālādayo viya aphalā kassaci ajanakā. Pabbatakūṭaṃ viya ṭhitāti kūṭaṭṭhā. Esikaṭṭhāyino viya hutvā ṭhitāti esikaṭṭhāyiṭṭhitā, yathā sunikhāto esikatthambho niccalo tiṭṭhati, evaṃ ṭhitāti attho. Naiñjantīti esikatthambho viya ṭhitattā na calanti. Na vipariṇamantīti pakatiṃ na vijahanti. Na aññamaññaṃ byābādhentīti aññamaññaṃ na upahananti. Nālanti na samatthā. Pathavīkāyotiādīsu pathavīyeva pathavīkāyo, pathavīsamūho vā. Sattannaṃtveva kāyānanti yathā muggarāsiādīsu pahaṭaṃ satthaṃ muggarāsiādīnaṃ antareneva pavisati, evaṃ sattannaṃ kāyānaṃ antarena chiddena vivarena satthaṃ pavisati. Tattha ‘‘ahaṃ imaṃ jīvitā voropemī’’ti kevalaṃ saññāmattameva hotīti dassenti.
他们说“以胎为首的百千”,是指上等胎、最胜胎有一百四十万种,另外还有六千种,又六百种,以及五种业的五百种,也就是五种业五百种等。他们纯粹靠推理思辨,宣扬这种毫无意义的见解。在“五种业”“三种业”等说法里,也是同样的套路。不过有些人说:“‘五种业’是依五根来执取的,‘三种业’是依身业等来执取的。”至于“业与半业”,他的主张是:身业和语业是“业”,意业是“半业”。他们说“六十二种道”,就是宣称有六十二种道。“六十二中间劫”:本来一个劫中有六十四种中间劫,但他不知道另外两种,所以才这样说。
Yonipamukhasatasahassānīti pamukhayonīnaṃ uttamayonīnaṃ cuddasasatasahassāni aññāni ca saṭṭhisatāni aññāni ca chasatāni pañca ca kammuno satānīti pañcakammasatāni cāti kevalaṃ takkamattakena niratthakadiṭṭhiṃ dīpenti. Pañca ca kammāni tīṇi ca kammānītiādīsupi eseva nayo. Keci panāhu ‘‘pañca kammānīti pañcindriyavasena gaṇhanti, tīṇīti kāyakammādivasenā’’ti. Kamme ca aḍḍhakamme cāti ettha panassa kāyakammavacīkammāni kammanti laddhi, manokammaṃ upaḍḍhakammanti. Dvaṭṭhipaṭipadāti dvāsaṭṭhipaṭipadāti vadanti. Dvaṭṭhantarakappāti ekasmiṃ kappe catusaṭṭhi antarakappā nāma honti, ayaṃ pana aññe dve ajānanto evamāha.
关于“六种出身”:他们说有六种出身,就是黑出身、蓝出身、红出身、黄出身、白出身、极白出身。其中,屠羊的、屠猪的、捕鸟的、猎鹿的、残忍的、杀鱼的、盗贼、刽子手、狱卒,以及其他任何从事残酷行业的人,他们说这是黑出身。他们说比丘是蓝出身。据说那些比丘在四种资具里放刺,然后拿来吃,而且“比丘是刺床住者”正是他们引用的圣典文句。或者,他们说有一类出家人就叫“刺床住者”。裸形者、一鞋者,他们说是红出身。据说这些人比前两种稍微白一些。白衣在家信众和裸形者的弟子们,他们说是黄出身。这样一来,他们把自己的施主们抬得甚至比裸形者还高。阿耆毗伽、阿耆毗伽尼,他们说是白出身。据说他们比前四种更白。难陀瓦奇、吉萨桑基恰、末迦梨·瞿舍罗,他们说是极白出身。据说他们比一切更白。
Chaḷābhijātiyoti kaṇhābhijāti nīlābhijāti lohitābhijāti haliddābhijāti sukkābhijāti paramasukkābhijātīti imā cha abhijātiyo vadanti. Tattha orabbhikā sūkarikā sākuṇikā māgavikā luddā macchaghātakā corā coraghātakā bandhanāgārikā, ye vā panaññepi keci kurūrakammantā, ayaṃ kaṇhābhijātīti vadanti. Bhikkhū nīlābhijātīti vadanti. Te kira catūsu paccayesu kaṇṭake pakkhipitvā khādanti, ‘‘bhikkhū ca kaṇṭakavuttikā’’ti (a. ni. 6.57) ayaṃ hissa pāḷi eva. Atha vā kaṇṭakavuttikā eva nāma eke pabbajitāti vadanti. Lohitābhijāti nāma nigaṇṭhā ekasāṭakāti vadanti. Ime kira purimehi dvīhi paṇḍaratarā. Gihī odātavasanā acelakasāvakā haliddābhijātīti vadanti. Evaṃ attano paccayadāyake nigaṇṭhehipi jeṭṭhakatare karonti. Ājīvakā ājīviniyo ayaṃ sukkābhijātīti vadanti. Te kira purimehi catūhi paṇḍaratarā . Nando vaccho, kiso saṃkicco, makkhali gosālo paramasukkābhijātīti vadanti. Te kira sabbehi paṇḍaratarā.
所谓八种男子地,就是他们说有这八种男子地:迟钝地、游戏地、探行地、直行地、有学地、沙门地、了知地、败亡地。其中,从出生那天算起,七天内众生因刚从狭窄处出来,所以迟钝愚昧,他们说这是迟钝地。如果是从恶道来的,就不断哭喊号叫;如果是从善道来的,就一再回忆着笑,这叫做游戏地。抓住父母的手或脚,或者床、椅子,把脚放到地上,这叫做探行地。能够用脚走路的阶段,叫做直行地。学习各种技艺的阶段,叫做有学地。离开家出家的阶段,叫做沙门地。亲近老师而达到了知的阶段,叫做了知地。像“比丘是败亡者,胜者不吃任何东西”这样,对那种一无所得的沙门,他们说这是败亡地。
Aṭṭhapurisabhūmiyoti mandabhūmi khiḍḍābhūmi vīmaṃsakabhūmi ujugatabhūmi sekhabhūmi samaṇabhūmi jānanabhūmi pannabhūmīti imā aṭṭha purisabhūmiyoti vadanti. Tattha jātadivasato paṭṭhāya satta divase sambādhaṭṭhānato nikkhantattā sattā mandā honti momūhā, ayaṃ mandabhūmīti vadanti. Ye pana duggatito āgatā honti, te abhiṇhaṃ rodanti ceva viravanti ca, sugatito āgatā taṃ anussaritvā anussaritvā hasanti, ayaṃ khiḍḍābhūmi nāma. Mātāpitūnaṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā gahetvā bhūmiyaṃ padanikkhipanaṃ vīmaṃsakabhūmi nāma. Padasā gantuṃ samatthakālo ujugatabhūmi nāma. Sippāni sikkhanakālo sekhabhūmi nāma. Gharā nikkhamma pabbajanakālo samaṇabhūmi nāma. Ācariyaṃ sevitvā jānanakālo jānanabhūmi nāma. ‘‘Bhikkhu ca pannako jino na kiñci āhā’’ti evaṃ alābhiṃ samaṇaṃ pannabhūmīti vadanti.
四十九种邪命生活:就是四十九种邪命活命的方式。一百种游方者出家:就是一百种游方者的出家方式。一百个龙住处:就是一百个龙的居处。二十种根:就是二十类根。三十种地狱:就是三十种地狱。尘界:指散落尘屑的地方。这是就手背、脚背等部位来说的。七种有想胎:这是就骆驼、牛、驴、羊、鹿、水牛等来说的。七种无想胎:这是就稻、大麦、小麦、绿豆、稗子、野豆、稗草等来说的。结生胎:指在节上结生的胎,这是就甘蔗、竹子、芦苇之类来说的。七种天:天其实很多,他却说只有七种。人也是无量的,他却说只有七种。七种毕舍遮:毕舍遮身形极其巨大,他却说只有七种。池:指大池,这是就卡努姆达池、造车池、无热恼池、狮崖池、六牙池、目支邻陀池、库那拉池来说的。
Ekūnapaññāsaājīvakasateti ekūnapaññāsa ājīvavuttisatāni. Paribbājakasateti paribbājakapabbajjāsatāni. Nāgavāsasateti nāgamaṇḍalasatāni. Vīse indriyasateti vīsa indriyasatāni. Tiṃse nirayasateti tiṃsa nirayasatāni. Rajodhātuyoti rajaokiraṇaṭṭhānāni. Hatthapiṭṭhipādapiṭṭhādīni sandhāya vadati. Satta saññīgabbhāti oṭṭhagoṇagadrabhaajapasumigamahiṃse sandhāya vadati. Satta asaññīgabbhāti sāliyavagodhumamuggakaṅguvarakakudrūsake sandhāya vadati. Nigaṇṭhigabbhāti gaṇṭhimhi jātagabbhā, ucchuveḷunaḷādayo sandhāya vadati. Satta devāti bahū devā, so pana sattāti vadati. Manussāpi anantā, so sattāti vadati. Satta pesācāti pisācā mahantamahantā, sattāti vadati. Sarāti mahāsarā. Kaṇṇamuṇḍa-rathakāra-anotatta-sīhappapāta-chaddanta-mucalinda-kuṇāladahe gahetvā vadati.
结块是指结节。大断崖是指大悬崖。百座断崖是指一百座小悬崖。梦是指大梦。百个梦是指一百个小梦。大劫是指大劫的时间。这里他们的主张是:比如从一个大湖里,每过一百年用草尖取出一滴水,这样把湖水弄干七次,这叫作一个大劫。像这样经过八十四万个大劫之后,愚者和智者都会终结痛苦。这是他的见解。据说,智者不能在中途就得到清净,愚者也不能从那时以后前进。
Pavuṭāti gaṇṭhikā. Papātāti mahāpapātā. Papātasatānīti khuddakapapātasatāni. Supināti mahāsupinā. Supinasatānīti khuddakasupinasatāni. Mahākappinoti mahākappānaṃ. Ettha ekamhā mahāsarā vassasate vassasate kusaggena ekaṃ udakabinduṃ nīharitvā sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake kate eko mahākappoti vadati. Evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni khepetvā bāle ca paṇḍite ca dukkhassantaṃ karontīti ayamassa laddhi. Paṇḍitopi kira antarāvisujjhituṃ na sakkoti, bālopi tato uddhaṃ na gacchati.
“以戒”,是指裸形者的戒,或者其他任何一种戒。“以禁行”,是指同类的禁行。“以苦行”,是指苦行方面的行为。所谓“未熟令熟”,是说有人自以为“我是智者”,就在中途以为得到了净化。所谓“触已令熟者灭尽”,是说有人自以为“我是愚者”,在超过所说的时限之后还在流转。然而“实无此事”——这样的事并不存在,这是要说明两者都不可能做到。“如以斗量”,就像用斗量过一样。“于苦乐”,就是苦与乐。“有边际”,是以所说的时限为边际。“无增减”,就是没有损减和增长,意思是轮回不会因为智者而缩短,也不会因为愚者而延长。“于胜劣”,就是胜与劣,这是损减和增长的同义词。现在为了用比喻说明这个道理,就说“犹如”等话。其中,“线球”,指缠绕而成的线团。所谓“正在被解开时就离去”,是说站在山上或树梢上投出线球,随着线被解开而离去,线尽时就在那里停住,不再离去;同样,愚者和智者随着时间被解开,就趋向苦乐,超过所说的时限而流转,这是所要显示的。
Sīlenavāti acelakasīlena vā aññena vā yena kenaci. Vatenāti tādiseneva vatena. Tapenāti tapokammena. Aparipakkaṃ paripāceti nāma yo ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti antarā visujjhati. Paripakkaṃ phussa phussa byantīkaroti nāma yo ‘‘ahaṃ bālo’’ti vuttaparimāṇakālaṃ atikkamitvā yāti. Hevaṃ natthīti evaṃ natthi. Tañhi ubhayampi na sakkā kātunti dīpeti. Doṇamiteti doṇena mitaṃ viya. Sukhadukkheti sukhadukkhaṃ. Pariyantakateti vuttaparimāṇena kālena katapariyanto. Natthi hāyanavaḍḍhaneti natthi hāyanavaḍḍhanāni, na saṃsāro paṇḍitassa hāyati, na bālassa vaḍḍhatīti attho. Ukkaṃsāvakaṃseti ukkaṃsāvakaṃsā. Hāyanavaḍḍhanānamevetaṃ vevacanaṃ. Idāni tamatthaṃ upamāya sādhento seyyathāpi nāmātiādimāha. Tattha suttaguḷeti veṭhetvā katasuttaguḷe. Nibbeṭhiyamānameva paletīti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā khittaṃ suttappamāṇena nibbeṭhiyamānameva gacchati, sutte khīṇe tattheva tiṭṭhati, na gacchati evameva bālā ca paṇḍitā ca kālavasena nibbeṭhiyamānā sukhadukkhaṃ palenti, yathāvuttena kālena atikkamantīti dasseti.
11-18.《有边经》等的注释
11-18. Antavāsuttādivaṇṇanā
216-223“世间有边”:这是由执取或推理产生的见解,认为世间具有从一边扩展之相。“世间无边”:这是由执取或推理产生的见解,认为世间具有从一切方向扩展、无法衡量的相。“命就是身”:这是产生的见解,认为命和身是同一个东西。其余各处都浅显易懂。以上这些,就是依入流道而说的十八种解释中的第一种方式。
216-223.Antavā lokoti ekato vaḍḍhitanimittaṃ lokoti gāhena vā takkena vā uppannadiṭṭhi. Anantavāti sabbato vaḍḍhitaṃ appamāṇanimittaṃ lokoti gāhena vā takkena vā uppannadiṭṭhi. Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti jīvañca sarīrañca ekamevāti uppannadiṭṭhi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. Imāni tāva sotāpattimaggavasena aṭṭhārasa veyyākaraṇāni ekaṃ gamanaṃ.
第二遍行等品的注释
2. Dutiyagamanādivaggavaṇṇanā
224-301第二套行文是依苦来说的。其中也有十八种解说,之后接着“我是有色”等八种解说,连同这些合在一起,就称为第二重颂。
224-301. Dutiyaṃ gamanaṃ dukkhavasena vuttaṃ. Tatrāpi aṭṭhāraseva veyyākaraṇāni, tato parāni ‘‘rūpī attā hotī’’tiādīni aṭṭha veyyākaraṇāni, tehi saddhiṃ taṃ dutiyapeyyāloti vutto.
在这里,“有色者”是指把所缘本身执取为“我”的见解。“无色者”是指把禅那执取为“我”的见解。“亦有色亦无色者”是指把所缘和禅那都执取为“我”的见解。“非有色非无色者”是指单凭推理而执取的见解。“一向乐者”是指得定者、推理者和宿命通者生起的见解。因为,证得禅那的人作意过去世一向快乐的自体时,就会生起这样的见解;推理的人也会想:“就像我现在一向快乐,来世也会如此”,于是生起这种见解;宿命通者看到自己在七世或八世中都是快乐的状态,也会这样生起。至于“一向苦者”等等,道理也是一样。
Tattha rūpīti ārammaṇameva ‘‘attā’’ti gahitadiṭṭhi. Arūpīti jhānaṃ ‘‘attā’’ti gahitadiṭṭhi . Rūpī ca arūpī cāti ārammaṇañca jhānañca ‘‘attā’’ti gahitadiṭṭhi. Neva rūpī nārūpīti takkamattena gahitadiṭṭhi. Ekantasukhīti lābhītakkījātissarānaṃ uppannadiṭṭhi. Jhānalābhinopi hi atīte ekantasukhaṃ attabhāvaṃ manasikaroto evaṃ diṭṭhi uppajjati. Takkinopi ‘‘yathā etarahi ahaṃ ekantasukhī, evaṃ samparāyepi bhavissāmī’’ti uppajjati. Jātissarassapi sattaṭṭhabhave sukhitabhāvaṃ passantassa evaṃ uppajjati, ekantadukkhītiādīsupi eseva nayo.
第三略说按无常和苦来说的,由那同样的二十六部经所宣说;第四略说则是按三转的方式来说的。
Tatiyapeyyālo aniccadukkhavasena tehiyeva chabbīsatiyā suttehi vutto, catutthapeyyālo tiparivaṭṭavasenāti.