2. 天子相应巴利
2. Devaputtasaṃyuttaṃ
第一迦叶经的注释巴利
1. Paṭhamakassapasuttavaṇṇanā
82 82. 在《天子相应》的第一经里,“天子”是指:在天神的怀抱中出生的男子叫天子,女人则叫天女。就名称来说,不为人知的只称作“某位天神”,为人所知的则叫“某某天子”。所以前面说“某位天神”,这里说“天子”。“教诫”就是教导。据说,这位天子在佛陀成道后的第七年,示现双神变之后,到三十三天结夏安居、宣说阿毗达摩时,在《分别论》的“禅那分别”中听到对“比丘”的解释——“以通称而称比丘,以自称而称比丘”——是这样的说法。但他没有听到这样的比丘教诫、比丘教导:“你们应当这样思惟,不应当那样思惟;应当这样作意,不应当那样作意;应当舍弃这个,应当成就这个而安住。”他就是针对这一点说:“世尊阐明了比丘,却没有阐明对比丘的教诫。”巴利
82. Devaputtasaṃyuttassa paṭhame devaputtoti devānañhi aṅke nibbattā purisā devaputtā nāma, itthiyo devadhītaro nāma honti. Nāmavasena apākaṭāva ‘‘aññatarā devatā’’ti vuccati, pākaṭo ‘‘itthannāmo devaputto’’ti. Tasmā heṭṭhā ‘‘aññatarā devatā’’ti vatvā idha ‘‘devaputto’’ti vuttaṃ. Anusāsanti anusiṭṭhiṃ. Ayaṃ kira devaputto bhagavatā sambodhito sattame vasse yamakapāṭihāriyaṃ katvā tidasapure vassaṃ upagamma abhidhammaṃ desentena jhānavibhaṅge – ‘‘bhikkhūti samaññāya bhikkhu, paṭiññāya bhikkhū’’ti (vibha. 510). Evaṃ bhikkhuniddesaṃ kathiyamānaṃ assosi. ‘‘Evaṃ vitakketha, mā evaṃ vitakkayittha, evaṃ manasikarotha, mā evaṃ manasākattha. Idaṃ pajahatha, idaṃ upasampajja viharathā’’ti (pārā. 19). Evarūpaṃ pana bhikkhuovādaṃ bhikkhuanusāsanaṃ na assosi. So taṃ sandhāya – ‘‘bhikkhuṃ bhagavā pakāsesi, no ca bhikkhuno anusāsa’’nti āha.
“那么”这句话的意思是:因为你说我没有阐明对比丘的教诫,所以我才这样说。“这件事就由你来呈现吧”,意思是这教诫的阐明,就由你来展现。因为有的人想解答问题,却没有能力与一切知智相应而说;有的人不想解答,却有能力说;有的人既不想解答,也没有能力说。对所有这些人都一样,世尊不会把问题当作重担压在他们身上。而这位天子既想解答,又有能力解答,所以世尊把这件事托付给他,才这样说了。于是那位天子就解答了问题。巴利
Tena hīti yasmā mayā bhikkhuno anusiṭṭhi na pakāsitāti vadasi, tasmā. Taññevettha paṭibhātūti tuyhevesā anusiṭṭhipakāsanā upaṭṭhātūti. Yo hi pañhaṃ kathetukāmo hoti, na ca sakkoti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsanditvā kathetuṃ. Yo vā na kathetukāmo hoti, sakkoti pana kathetuṃ. Yo vā neva kathetukāmo hoti, kathetuṃ na ca sakkoti. Sabbesampi tesaṃ bhagavā pañhaṃ bhāraṃ na karoti. Ayaṃ pana devaputto kathetukāmo ceva, sakkoti ca kathetuṃ. Tasmā tasseva bhāraṃ karonto bhagavā evamāha. Sopi pañhaṃ kathesi.
在这里,“应当修学善说”的意思是:应当学习善说,也就是应当修学以四圣谛为所依、以十论事为所依、以三十七菩提分法为所依的四种语清净。“以及亲近沙门”的意思是:应当亲近沙门,这名为“亲近沙门”,也就是分为三十八种的业处,这也应当修学、应当修习。或者,亲近多闻的比丘也叫亲近沙门,也应当为了增长智慧,通过“尊者,什么是善?”这样的提问方式来修学。“以及心寂止”的意思是:应当依八等至修学心的寂止。这样,这位天子就宣说了三种学:前一句说的是增上戒学,第二句说的是增上慧学,心寂止说的是增上心学。如此,这首偈颂已经把整个教法完全阐明。第一。巴利
Tattha subhāsitassa sikkhethāti subhāsitaṃ sikkheyya, catusaccanissitaṃ dasakathāvatthunissitaṃ sattatiṃsabodhipakkhiyanissitaṃ catubbidhaṃ vacīsucaritameva sikkheyya. Samaṇūpāsanassa cāti samaṇehi upāsitabbaṃ samaṇūpāsanaṃ nāma aṭṭhatiṃsabhedaṃ kammaṭṭhānaṃ, tampi sikkheyya bhāveyyāti attho. Bahussutānaṃ vā bhikkhūnaṃ upāsanampi samaṇūpāsanaṃ. Tampi ‘kiṃ, bhante, kusala’’ntiādinā pañhapucchanena paññāvuddhatthaṃ sikkheyya. Cittavūpasamassa cāti aṭṭhasamāpattivasena cittavūpasamaṃ sikkheyya. Iti devaputtena tisso sikkhā kathitā honti. Purimapadena hi adhisīlasikkhā kathitā, dutiyapadena adhipaññāsikkhā, cittavūpasamena adhicittasikkhāti evaṃ imāya gāthāya sakalampi sāsanaṃ pakāsitameva hoti. Paṭhamaṃ.
第二迦叶经的注释巴利
2. Dutiyakassapasuttavaṇṇanā
83 83. 在第二经中,“入禅者”是指以两种禅那而入住禅定的人。“心解脱者”是指通过业处而心得解脱的人。“达到心要”是指阿罗汉果。“于世间”是指行世间。“无依着”是指不依着于渴爱和邪见,或者是指不依着于渴爱和邪见的人。“其果报”是指阿罗汉果的功德。这里所说的是:为了希求阿罗汉果这一功德,比丘应当成为入禅者,应当成为心善解脱者,应当了知世间的生灭之后成为无依着者。而在这教法中,这(入禅者等)属于前行部分。第二。巴利
83. Dutiye jhāyīti dvīhi jhānehi jhāyī. Vimuttacittoti kammaṭṭhānavimuttiyā vimuttacitto. Hadayassānupattinti arahattaṃ. Lokassāti saṅkhāralokassa. Anissitoti taṇhādiṭṭhīhi anissito, taṇhādiṭṭhiyo vā anissito. Tadānisaṃsoti arahattānisaṃso. Idaṃ vuttaṃ hoti – arahattānisaṃso bhikkhu arahattaṃ patthento jhāyī bhaveyya, suvimuttacitto bhaveyya, lokassa udayabbayaṃ ñatvā anissito bhaveyya. Tantidhammo pana imasmiṃ sāsane pubbabhāgoti. Dutiyaṃ.
3-4. 摩伽经等的注释巴利
3-4. Māghasuttādivaṇṇanā
84 84. 在第三经中,“摩伽”是帝释的名字。他正是凭这种德行压伏了其他众生,获得了天神的自在,所以叫“伏特罗婆”;或者,他因为压伏了名叫特罗的阿修罗,所以叫“伏特罗婆”。第三。巴利
84. Tatiye māghoti sakkassetaṃ nāmaṃ. Sveva vattena aññe abhibhavitvā devissariyaṃ pattoti vatrabhū, vatranāmakaṃ vā asuraṃ abhibhavatīti vatrabhū. Tatiyaṃ.
85 第四经的释义和前面说的一样。第四。巴利
85. Catutthaṃ vuttatthameva. Catutthaṃ.
5. 达玛利经的注释巴利
5. Dāmalisuttavaṇṇanā
86 第五经里说“他因此不希求有”,意思是:由于这个原因,他不渴求任何一种存在。这位名叫长摄持的天子以为,漏尽者该做的事还没有做完。其实,漏尽者最初为了证得阿罗汉果而精进努力,后来则这样想:“我已经证得阿罗汉果,不该就此沉默停息,仍应坚定精进,继续努力。”他这样想过之后,就说了那番话。巴利
86. Pañcame na tenāsīsate bhavanti tena kāraṇena yaṃ kiñci bhavaṃ na pattheti. Āyatapaggaho nāmesa devaputto, khīṇāsavassa kiccavosānaṃ natthi. Khīṇāsavena hi ādito arahattappattiyā vīriyaṃ kataṃ , aparabhāge mayā arahattaṃ pattanti mā tuṇhī bhavatu, tatheva vīriyaṃ daḷhaṃ karotu parakkamatūti cintetvā evamāha.
这时,世尊心想:“这位天子不说漏尽者应做的事已经完成,反而说我的教法不能导向出离,我要为他说应做的事已经完成。”于是说了以“没有应做的事”开头的那段话。据说在三藏中,这首偈颂是不混杂的。因为世尊在其他地方确实从未指出精进的过失。但在这里,为了制止这位天子,并显示漏尽者应做的事已经完成,他这样说:“漏尽者在前期,为了断尽诸漏,住在林中,执取业处,修习精进;到了后期,如果愿意就继续做,如果不愿意就随安乐而住。”其中,“gādha”指立足处。第五。巴利
Atha bhagavā ‘‘ayaṃ devaputto khīṇāsavassa kiccavosānaṃ akathento mama sāsanaṃ aniyyānikaṃ katheti, kiccavosānamassa kathessāmī’’ti cintetvā natthi kiccantiādimāha. Tīsu kira piṭakesu ayaṃ gāthā asaṃkiṇṇā. Bhagavatā hi aññattha vīriyassa doso nāma dassito natthi. Idha pana imaṃ devaputtaṃ paṭibāhitvā ‘‘khīṇāsavena pubbabhāge āsavakkhayatthāya araññe vasantena kammaṭṭhānaṃ ādāya vīriyaṃ kataṃ, aparabhāge sace icchati, karotu, no ce icchati, yathāsukhaṃ viharatū’’ti khīṇāsavassa kiccavosānadassanatthaṃ evamāha. Tattha gādhanti patiṭṭhaṃ. Pañcamaṃ.
第6经 欲施经的注释巴利
6. Kāmadasuttavaṇṇanā
87 第六经中,“难行”:据说这位天子前世是修瑜伽的行者,因为烦恼深重,就用适当的精进压制烦恼,修习沙门法;但由于过去世的善根薄弱,还没达到圣者的境地就命终了,投生到天界。他想:“我要到如来那里,禀告难行之事。”于是来到世尊面前,这样说道。其中,“难行”是指十年……乃至六十年,对一向完全清净的沙门法加以实行,这叫做难行。“有学”指七种有学。“依戒而定”指依戒而安定、具足。“已住立”指本性已稳固立足。这样回答了所问的问题之后,现在为了引出后面的提问,便说出“出家者”等话。其中,“出家者”指进入无家、无固定住所状态的人。因为即使是住在七层殿堂里的比丘,若有较年长的比丘来说“这是我的住处”,他也会拿起钵和衣就离开。所以称为“出家者”。“知足”指对四种资具的满足。“修习”指修习心的寂止。巴利
87. Chaṭṭhe dukkaranti ayaṃ kira devaputto pubbayogāvacaro bahalakilesatāya sappayogena kilese vikkhambhento samaṇadhammaṃ katvā pubbūpanissayamandatāya ariyabhūmiṃ appatvāva kālaṃ katvā devaloke nibbatto. So ‘‘tathāgatassa santikaṃ gantvā dukkarabhāvaṃ ārocessāmī’’ti āgantvā evamāha. Tattha dukkaranti dasapi vassāni…pe… saṭṭhipi yadetaṃ ekantaparisuddhassa samaṇadhammassa karaṇaṃ nāma, taṃ dukkaraṃ. Sekhāti satta sekhā. Sīlasamāhitāti sīlena samāhitā samupetā. Ṭhitattāti patiṭṭhitasabhāvā. Evaṃ pucchitapañhaṃ vissajjetvā idāni uparipañhasamuṭṭhāpanatthaṃ anagāriyupetassātiādimāha. Tattha anagāriyupetassāti anagāriyaṃ niggehabhāvaṃ upetassa. Sattabhūmikepi hi pāsāde vasanto bhikkhu vuḍḍhatarena āgantvā ‘‘mayhaṃ idaṃ pāpuṇātī’’ti vutte pattacīvaraṃ ādāya nikkhamateva. Tasmā ‘‘anagāriyupeto’’ti vuccati. Tuṭṭhīti catupaccayasantoso. Bhāvanāyāti cittavūpasamabhāvanāya.
那些日夜乐于让诸根寂静的人,斩断了死神的网,他们能让难以集中的心集中起来。而那些心得集中的人,因为满足于四种生活所需,就不感到疲惫。那些知足的人,因为圆满持戒,也不感到疲惫。那些安住在戒上的七种有学圣者,就是斩断被称为死神之网的烦恼网而前进的圣者。“难行”的意思是:“尊者,确实如此:那些乐于让诸根寂静的人,能让难以集中的心集中起来……那些安住在戒上的人,斩断死神的网而前进。”他们难道不会前进吗?然而天子说:“世尊啊,但这条道是难行、不平坦的。”在这里,虽然圣道本身既不难行也不崎岖,但对于它之前的基础修行阶段来说,有许多危险障碍,所以才这样说。“头朝下”是指以智慧为头,倒栽坠落。正是因为他们没有能力登上圣道,所以说他们坠落在非圣道上。“与圣者之道平等”:这条道对圣者来说就是平坦的。“在崎岖中也是平坦的”:即使在崎岖的众生身中,它也是平坦的。第六。巴利
Te chetvā maccuno jālanti ye rattindivaṃ indriyūpasame ratā, te dussamādahaṃ cittaṃ samādahanti. Ye ca samāhitacittā, te catupaccayasantosaṃ pūrentā na kilamanti. Ye santuṭṭhā, te sīlaṃ pūrentā na kilamanti . Ye sīle patiṭṭhitā satta sekhā, te ariyā maccuno jālasaṅkhātaṃ kilesajālaṃ chinditvā gacchanti. Duggamoti ‘‘saccametaṃ, bhante, ye indriyūpasame ratā, te dussamādahaṃ samādahanti…pe… ye sīle patiṭṭhitā, te maccuno jālaṃ chinditvā gacchanti’’. Kiṃ na gacchissanti? Ayaṃ pana duggamo bhagavā visamo maggoti āha. Tattha kiñcāpi ariyamaggo neva duggamo na visamo, pubbabhāgapaṭipadāya panassa bahū parissayā honti. Tasmā evaṃ vutto. Avaṃsirāti ñāṇasirena adhosirā hutvā papatanti. Ariyamaggaṃ ārohituṃ asamatthatāyeva ca te anariyamagge papatantīti ca vuccanti. Ariyānaṃ samo maggoti sveva maggo ariyānaṃ samo hoti. Visame samāti visamepi sattakāye samāyeva. Chaṭṭhaṃ.
第七部《般遮腊旃达经》的注释巴利
7. Pañcālacaṇḍasuttavaṇṇanā
88 在第七经中,“狭窄”有两种:盖的狭窄和欲乐的狭窄。这里指的是盖的狭窄。“空间”是禅那的名称。“隐退的牛王”指隐退中最殊胜的。“隐退”说的是已断除慢。正如经中所说:“诸比丘,怎样的比丘是隐退者呢?在此,比丘的我慢已断,根已截断,像截顶的多罗树一样,已归于不存在,未来不再生起。”(增支部4.38;大品87)“他们获得”指已经得到。“正定”这一句:那些为证得涅槃而获得正念的人,也以出世间定而善得定,这是在说混合禅那。第七。巴利
88. Sattame sambādheti nīvaraṇasambādhaṃ kāmaguṇasambādhanti dve sambādhā. Tesu idha nīvaraṇasambādhaṃ adhippetaṃ. Okāsanti jhānassetaṃ nāmaṃ. Paṭilīnanisabhoti paṭilīnaseṭṭho. Paṭilīno nāma pahīnamāno vuccati. Yathāha – ‘‘kathañca, bhikkhave, bhikkhu paṭilīno hoti . Idha, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’’ti (a. ni. 4.38; mahāni. 87). Paccalatthaṃsūti paṭilabhiṃsu. Sammā teti ye nibbānapattiyā satiṃ paṭilabhiṃsu, te lokuttarasamādhināpi susamāhitāti missakajjhānaṃ kathitaṃ. Sattamaṃ.
第八达亚那经的注释巴利
8. Tāyanasuttavaṇṇanā
89 第八经中,“作古老外道师”指过去就创立教派的人。这里,“外道”指的是六十二种邪见,“作外道师”指的是产生这些邪见的导师,比如难陀、婆蹉、基索、桑基洽。而“古老外道”等则是指那些外道之徒。那么,这个人创立了邪见,怎么还能转生到天界呢?靠的是业论之说。据说他布施了布萨日的食物等,为无依无靠的人设立了义务,建造了住所,让人挖掘了池塘,还做了许多其他善事。他凭借这些善业的果报转生到了天界,但他了解佛法能导向解脱。他来到如来面前,心想“我要诵出与教法相应、与精进相关的偈颂”,于是便诵出了“断除流”等偈颂。巴利
89. Aṭṭhame purāṇatitthakaroti pubbe titthakaro. Ettha ca titthaṃ nāma dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo, titthakaro nāma tāsaṃ uppādako satthā. Seyyathidaṃ nando, vaccho, kiso, saṃkicco. Purāṇādayo pana titthiyā nāma. Ayaṃ pana diṭṭhiṃ uppādetvā kathaṃ sagge nibbattoti? Kammavāditāya. Esa kira uposathabhattādīni adāsi, anāthānaṃ vattaṃ paṭṭhapesi, patissaye akāsi, pokkharaṇiyo khaṇāpesi, aññampi bahuṃ kalyāṇaṃ akāsi. So tassa nissandena sagge nibbatto, sāsanassa pana niyyānikabhāvaṃ jānāti. So tathāgatassa santikaṃ gantvā sāsanānucchavikā vīriyappaṭisaṃyuttā gāthā vakkhāmīti āgantvā chinda sotantiādimāha.
这里,“断除”是一道没有具体限定的命令。“流”指渴爱之流。“精勤”意思是奋力行动、付出精进。“诸欲”既指烦恼欲,也指事物欲。“驱除”就是移除、摒弃。“单一的状态”指禅那。这段话的意思是:牟尼如果不舍弃诸欲,就不能证入禅那,不能获得禅那。“如果能做,就该做”是说:如果能够付出精进,就应该去做,不应该让那精进松懈下来。“应坚固地精勤于此”意思是:应该让这精进变得坚固。所谓“松缓即是出家”,是指以松散、马虎的态度接受出家生活。“更会扬起尘垢”是指会更进一步地在上面扬起烦恼的尘垢。“恶作未作才是好”是说:恶作没有做才更好。“无论什么”不只是说做了恶作和虚假的沙门行,其他任何松散放逸的行为也都是如此。“污浊”指那些难以实践的苦行修法。因为在这个教法中,由于执著资具而受持头陀支,本身就是一种不纯净的执取。“忆虑”指因疑虑而忆念分别:“这件事会是他做的吗?那件事会是他做的吗?”就这样不断猜想、计较。“初梵行支”指成为圣道梵行的最初基础,也就是前期精进的部分。第八。巴利
Tattha chindāti aniyamitaāṇatti. Sotanti taṇhāsotaṃ. Parakkammāti parakkamitvā vīriyaṃ katvā. Kāmeti kilesakāmepi vatthukāmepi. Panudāti nīhara. Ekattanti jhānaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – kāme ajahitvā muni jhānaṃ na upapajjati, na paṭilabhatīti attho. Kayirā ce kayirāthenanti yadi vīriyaṃ kareyya, kareyyātha, taṃ vīriyaṃ na osakkeyya. Daḷhamenaṃ parakkameti daḷhaṃ enaṃ kareyya. Sithilo hi paribbājoti sithilagahitā pabbajjā. Bhiyyo ākirate rajanti atirekaṃ upari kilesarajaṃ ākirati. Akataṃ dukkaṭaṃ seyyoti dukkaṭaṃ akatameva seyyo. Yaṃ kiñcīti na kevalaṃ dukkaṭaṃ katvā katasāmaññameva, aññampi yaṃ kiñci sithilaṃ kataṃ evarūpameva hoti. Saṃkiliṭṭhanti dukkarakārikavataṃ. Imasmiṃ hi sāsane paccayahetu samādinnadhutaṅgavataṃ saṃkiliṭṭhameva. Saṅkassaranti saṅkāya saritaṃ, ‘‘idampi iminā kataṃ bhavissati, idampi iminā’’ti evaṃ āsaṅkitaparisaṅkitaṃ. Ādibrahmacariyikāti maggabrahmacariyassa ādibhūtā pubbapadhānabhūtā. Aṭṭhamaṃ.
第九 月天子经的注释巴利
9. Candimasuttavaṇṇanā
90 第九经中,“月天子”是指住在月宫的天子。“于一切处”是指在一切蕴、处等当中。“悲悯世间者”是说:对你对他都一样如此。“如同匆忙”是指像很着急的样子。“你释放了”是用现在时来表达过去的含义。第九。巴利
90. Navame candimāti candavimānavāsī devaputto. Sabbadhīti sabbesu khandhaāyatanādīsu. Lokānukampakāti tuyhampi etassapi tādisā eva. Santaramānovāti turito viya. Pamuñcasīti atītatthe vattamānavacanaṃ. Navamaṃ.
第十《日经》的注释巴利
10. Sūriyasuttavaṇṇanā
91 第十经的注释。“日”指住在日宫里的天子。“在黑暗中”指障碍眼识生起、造成眼盲的状态。“照耀”就是毗卢遮那(Verocana)。“有环”指呈圆环的形状。“罗睺啊,别吞下在虚空中运行的那位”——这是在说:罗睺啊,别吞下在虚空中运行的太阳!那他真的会吞掉它吗?是的,会吞。因为罗睺的身体非常巨大:身高四千八百由旬,两臂之间宽一千二百由旬,厚度六百由旬,头九百由旬,额头三百由旬,两眉之间五十由旬,脸二百由旬,鼻子三百由旬,口腔深三百由旬,手掌和脚掌各宽二百由旬,手指的关节各五十由旬。他一看见日月在照耀,就心生嫉妒,降到它们运行的轨道上,张开嘴站在那里。月宫或日宫就像被扔进一个三百由旬大的大地狱里一样。住在宫中的天神被死亡的恐惧所逼,一下子全都尖叫起来。而罗睺有时用手遮住宫殿,有时把它塞到下巴底下,有时用舌头去舔,有时又像在嚼腮帮子里的食物一样,把它夹在两颊之间。但他没办法挡住它的速度。如果他想要挡住它,让它停下来,那它就会冲破他的头顶飞出去;或者把他拽着往下拉。所以宫殿就带着他一起走。“是我的后代”——据说日月这两位天子,在讲《大集会经》那天都证得了须陀洹果。因此世尊说“是我的后代”,意思是“是我的儿子”。第十经注释完。巴利
91. Dasame sūriyoti sūriyavimānavāsī devaputto. Andhakāreti cakkhuviññāṇuppattinivāraṇena andhabhāvakaraṇe. Virocatīti verocano. Maṇḍalīti maṇḍalasaṇṭhāno. Mā, rāhu, gilī caramantalikkheti antalikkhe caraṃ sūriyaṃ, rāhu, mā gilīti vadati. Kiṃ panesa taṃ gilatīti ? Āma, gilati. Rāhussa hi attabhāvo mahā, uccattanena aṭṭhayojanasatādhikāni cattāri yojanasahassāni, bāhantaramassa dvādasayojanasatāni, bahalattena cha yojanasatāni, sīsaṃ nava yojanasataṃ, nalāṭaṃ tiyojanasataṃ, bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ, mukhaṃ dviyojanasataṃ, ghānaṃ tiyojanasataṃ, mukhādhānaṃ tiyojanasatagambhīraṃ hatthatalapādatalāni puthulato dviyojanasatāni . Aṅgulipabbāni paṇṇāsa yojanāni. So candimasūriye virocamāne disvā issāpakato tesaṃ gamanavīthiṃ otaritvā mukhaṃ vivaritvā tiṭṭhati. Candavimānaṃ sūriyavimānaṃ vā tiyojanasatike mahānarake pakkhittaṃ viya hoti. Vimāne adhivatthā devatā maraṇabhayatajjitā ekappahāreneva viravanti. So pana vimānaṃ kadāci hatthena chādeti, kadāci hanukassa heṭṭhā pakkhipati, kadāci jivhāya parimajjati, kadāci avagaṇḍakārakaṃ bhuñjanto viya kapolantare ṭhapeti. Vegaṃ pana vāretuṃ na sakkoti. Sace vāressāmīti gaṇḍakaṃ katvā tiṭṭheyya, matthakaṃ tassa bhinditvā nikkhameyya, ākaḍḍhitvā vā naṃ onameyya. Tasmā vimānena saheva gacchati. Pajaṃ mamanti candimasūriyā kira dvepi devaputtā mahāsamayasuttakathanadivase sotāpattiphalaṃ pattā. Tena bhagavā ‘‘pajaṃ mama’’nti āha, putto mama esoti attho. Dasamaṃ.
给孤独品 第二巴利
2. Anāthapiṇḍikavaggo
《月天子经》注释巴利
1. Candimasasuttavaṇṇanā
92 92. 第二品的第一经。“于腋处”就是像在腋窝一样。“腋处”也包括山腋和河腋。“一境、明智”是指具备心一境性和智慧上的明智。“有念”是指具念的人。这里说的是:那些证得禅那之后,以一境之心、明智且具念而安住的人,将会像山腋或河腋中的野兽一样,安全地前行。“彼岸”是指涅槃。“水生者”是指鱼。“舍战者”是指舍断烦恼的人。也就是说:那些证得禅那之后,不放逸而舍断烦恼的人,将会像鱼冲破网一样,走向涅槃。第一经。巴利
92. Dutiyavaggassa paṭhame kacchevāti kacche viya. Kaccheti pabbatakacchepi nadīkacchepi. Ekodi nipakāti ekaggacittā ceva paññānepakkena ca samannāgatā. Satāti satimanto. Idaṃ vuttaṃ hoti – ye jhānāni labhitvā ekodī nipakā satā viharanti, te amakase pabbatakacche vā nadīkacche vā magā viya sotthiṃ gamissantīti. Pāranti nibbānaṃ. Ambujoti maccho. Raṇañjahāti kilesañjahā. Yepi jhānāni labhitvā appamattā kilese jahanti, te suttajālaṃ bhinditvā macchā viya nibbānaṃ gamissantīti vuttaṃ hoti. Paṭhamaṃ.
第二部《韦度经》的注释巴利
2. Veṇḍusuttavaṇṇanā
93 93. 第二经中,“韦纽”是那位天子的名字。“亲近”指亲近之后。“随学”指修学。“教诫句”指教诫的文句。“应时,他们不放逸”是说他们在适当的时机修习不放逸。第二经结束。巴利
93. Dutiye veṇḍūti tassa devaputtassa nāmaṃ. Payirupāsiyāti parirupāsitvā. Anusikkhareti sikkhanti. Siṭṭhipadeti anusiṭṭhipade. Kāle te appamajjantāti kāle te appamādaṃ karontā. Dutiyaṃ.
《长杖经》的注释巴利
3. Dīghalaṭṭhisuttavaṇṇanā
94 94. 第三经中,“长杖”:在天界里,所有天人的身量都一样,都是三伽乌塔高;但他在人界时,因为身体颀长,所以得了这个名字。他做了种种福德之后,即使投生到天界,也还是那样显现。第三。巴利
94. Tatiye dīghalaṭṭhīti devaloke sabbe samappamāṇā tigāvutikāva honti, manussaloke panassa dīghattabhāvatāya evaṃnāmaṃ ahosi. So puññāni katvā devaloke nibbattopi tatheva paññāyi. Tatiyaṃ.
《欢喜经》的注释巴利
4. Nandanasuttavaṇṇanā
95 第四经中,以族姓“乔达摩”来称呼世尊。“无障”是说:如来运用一切知智时,确实没有任何树木或山能挡住他,所以说“无障”。这样赞叹如来之后,为了问在天界所准备的问题,便说出“是怎样的……”等话。其中,“超越苦而住”是指超越苦之后而安住。“具戒”是指具足世间与出世间戒的漏已尽者。“慧”等也应理解为兼具世间与出世间。“供养”是指以香、花等来供养。第四经结束。巴利
95. Catutthe gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Anāvaṭanti tathāgatassa hi sabbaññutaññāṇaṃ pesentassa rukkho vā pabbato vā āvarituṃ samattho nāma natthi. Tenāha ‘‘anāvaṭa’’nti. Iti tathāgataṃ thometvā devaloke abhisaṅkhatapañhaṃ pucchanto kathaṃvidhantiādimāha. Tattha dukkhamaticca iriyatīti dukkhaṃ atikkamitvā viharati. Sīlavāti lokiyalokuttarena sīlena samannāgato khīṇāsavo. Paññādayopi missakāyeva veditabbā. Pūjayantīti gandhapupphādīhi pūjenti. Catutthaṃ.
《旃檀经》等经的注释巴利
5-6. Candanasuttādivaṇṇanā
96 96. 第五经中,“无依处、无攀缘”是指在下面没有依止处,在上面没有攀缘处。“善定”是指以安止定或近行定而很好地入定。“策励心”是指已策励之心。“喜贪已尽”是指喜贪已灭尽。所谓喜贪,就是三种业行。这样一来,通过这首偈颂中执取“欲想”,就摄取了五种下分结;通过执取“色结”,就摄取了五种上分结;通过“喜贪”,就摄取了三种业行。因此,凡是已断除十结和三种业行的人,在甚深大洪流中也不会沉没。或者,以欲想摄欲有,以色结摄色有,通过执取这两者,无色有也就自然被摄取了;以喜贪摄三种业行。这样就显示:若于三有中无三种业行,于甚深处便不沉没。第五经结束。巴利
96. Pañcame appatiṭṭhe anālambeti heṭṭhā apatiṭṭhe upari anālambane. Susamāhitoti appanāyapi upacārenapi suṭṭhu samāhito . Pahitattoti pesitatto. Nandīrāgaparikkhīṇoti parikkhīṇanandīrāgo. Nandīrāgo nāma tayo kammābhisaṅkhārā. Iti imāya gāthāya kāmasaññāgahaṇena pañcorambhāgiyasaṃyojanāni, rūpasaṃyojanagahaṇena pañca uddhambhāgiyasaṃyojanāni, nandīrāgena tayo kammābhisaṅkhārā gahitā. Evaṃ yassa dasa saṃyojanāni tayo ca kammābhisaṅkhārā pahīnā, so gambhīre mahoghe na sīdatīti. Kāmasaññāya vā kāmabhavo, rūpasaṃyojanena rūpabhavo gahito, tesaṃ gahaṇena arūpabhavo gahitova , nandīrāgena tayo kammābhisaṅkhārā gahitāti evaṃ yassa tīsu bhavesu tayo saṅkhārā natthi, so gambhīre na sīdatītipi dasseti. Pañcamaṃ.
《须梵天经》的注释巴利
7. Subrahmasuttavaṇṇanā
98 第七经。关于“善梵天”:据说这位天子被天女众围绕着,前往欢喜园,在昼度树下的座位上坐下。五百位天女围坐在他身边,另有五百位天女爬上了树。可是,天人们不是能随自己的心意,让哪怕一百由旬高的树弯下枝条、把手伸到面前吗?那她们为什么还要爬上去呢?因为她们太沉迷于嬉戏玩乐了。爬上树后,她们用甜美的嗓音一遍遍地唱歌,一边唱一边往下撒花;其余的天女捡起这些花,编成单串花环等饰物。就在这时,爬上树的天女们因为断灭业的力量,在同一刹那命终,投生到无间地狱,遭受极大的痛苦。巴利
98. Sattame subrahmāti so kira devaputto accharāsaṅghaparivuto nandanakīḷikaṃ gantvā pāricchattakamūle paññattāsane nisīdi. Taṃ pañcasatā devadhītaro parivāretvā nisinnā, pañcasatā rukkhaṃ abhiruḷhā. Nanu ca devatānaṃ cittavasena yojanasatikopi rukkho onamitvā hatthaṃ āgacchati, kasmā tā abhiruḷhāti. Khiḍḍāpasutatāya. Abhiruyha pana madhurassarena gāyitvā gāyitvā pupphāni pātenti, tāni gahetvā itarā ekatovaṇṭikamālādivasena ganthenti. Atha rukkhaṃ abhiruḷhā upacchedakakammavasena ekappahāreneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbattā mahādukkhaṃ anubhavanti.
后来,随着时间过去,天子心想:“现在既听不到她们的声音,也不见她们撒花。她们到底去了哪里?”他这样作意观察,看见她们已经投生到地狱里,被失去所爱之物的悲伤所折磨,便想:“她们已经随着各自的业而去了,那我的寿命还剩多少呢?”他观察到:“到第七天,我也会和其余五百天女一起死去,同样投生到那里。”于是被更强烈的悲伤所折磨。他又想:“在这个包括天众在内的世界里,除了如来,再没有别人能拔除我这份悲伤。”这样想过之后,他来到世尊面前,说了“常怀恐惧”这首偈颂。巴利
Atha kāle gacchante devaputto ‘‘imāsaṃ neva saddo suyyati, na pupphāni pātenti. Kahaṃ nu kho gatā’’ti? Āvajjento niraye nibbattabhāvaṃ disvā piyavatthukasokena ruppamāno cintesi – ‘‘etā tāva yathākammena gatā, mayhaṃ āyusaṅkhāro kittako’’ti. So – ‘‘sattame divase mayāpi avasesāhi pañcasatāhi saddhiṃ kālaṃ katvā tattheva nibbattitabba’’nti disvā balavatarena sokena ruppi. So – ‘‘imaṃ mayhaṃ sokaṃ sadevake loke aññatra tathāgatā niddhamituṃ samattho nāma natthī’’ti cintetvā satthu santikaṃ gantvā niccaṃ utrastanti gāthamāha.
这里,“这”是在指出他自己的心。第二句只是第一句的另一种说法。“常”这个字的意思,不能从投生到天界的时候开始算,而应该从悲伤生起的时候开始算。“在尚未生起的苦难中”,是指从那时起再过七天将会生起的那些痛苦;“在已经生起的苦难中”,是指那五百天女投生到地狱后他所看到的那些痛苦。就这样,在这些已生起和未生起的苦难当中,我的心一直充满恐惧,世尊啊,我内心就像正在被焚烧一样——他这样表达。巴利
Tattha idanti attano cittaṃ dasseti. Dutiyapadaṃ purimasseva vevacanaṃ. Niccanti ca padassa devaloke nibbattakālato paṭṭhāyāti attho na gahetabbo, sokuppattikālato pana paṭṭhāya niccanti veditabbaṃ. Anuppannesu kicchesūti ito sattāhaccayena yāni dukkhāni uppajjissanti, tesu. Atho uppatitesu cāti yāni pañcasatānaṃ accharānaṃ niraye nibbattānaṃ diṭṭhāni, tesu cāti evaṃ imesu uppannānuppannesu dukkhesu niccaṃ mama utrastaṃ cittaṃ, abbhantare ḍayhamāno viya homi bhagavāti dasseti.
“不靠觉支和苦行”的意思是:除了修习觉支和苦行功德之外,我看不到安乐。 “舍离一切”是指从涅槃而言。在这里,虽然觉支的修习先被提到,根律仪在后,但从义理上说,应当先理解根律仪。因为把握了根律仪,就等于把握了四遍清净戒。比丘安住于此,脱离依止,受持名为头陀功德的苦行,进入森林,修习业处,同时修观并修习觉支。他那以涅槃为所缘而生起的圣道,世尊以四圣谛的方式开示为“舍离一切”。天子在说法结束时证得入流果。第七。巴利
Nāññatrabojjhā tapasāti bojjhaṅgabhāvanañca tapoguṇañca aññatra muñcitvā sotthiṃ na passāmīti attho. Sabbanissaggāti nibbānato. Ettha kiñcāpi bojjhaṅgabhāvanā paṭhamaṃ gahitā, indriyasaṃvaro pacchā, atthato pana indriyasaṃvarova paṭhamaṃ veditabbo. Indiyasaṃvare hi gahite catupārisuddhisīlaṃ gahitaṃ hoti. Tasmiṃ patiṭṭhito bhikkhu nissayamuttako dhutaṅgasaṅkhātaṃ tapoguṇaṃ samādāya araññaṃ pavisitvā kammaṭṭhānaṃ bhāvento saha vipassanāya bojjhaṅge bhāveti. Tassa ariyamaggo yaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjati, so ‘‘sabbanissaggo’’ti bhagavā catusaccavasena desanaṃ vinivattesi. Devaputto desanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahīti. Sattamaṃ.
第八、第九、第十经的注释:咖古达经等巴利
8-10. Kakudhasuttādivaṇṇanā
99 99. 第八篇:关于迦拘陀天子。据说,在拘罗城里,有位大目犍连长老的侍者之子,年少时就住在长老身边,修成禅那后命终,投生到梵天界。在那里,人们也认他为迦拘陀梵天。你欢喜——意思是你在喜悦。因何而得——因为欢喜是由于得到了某种合意的东西才生起的,所以这样问。因何衰老——因为一个人所爱的衣等物品变旧损坏时,他就会忧愁,所以这样问。不乐不能制伏你——意思是未被厌烦所压倒。苦生者——指生起痛苦的人,也就是处于轮回之苦中的意思。喜生者——指生起渴爱者。苦——对于这样的人,轮回之苦确实已经到来。因为曾说:“痛苦者希求快乐。”因此,苦生者有喜,由于快乐的变坏,苦确实已经到来,所以喜生者有苦。第八篇。巴利
99. Aṭṭhame kakudho devaputtoti ayaṃ kira kolanagare mahāmoggallānattherassa upaṭṭhākaputto daharakāleyeva therassa santike vasanto jhānaṃ nibbattetvā kālaṅkato, brahmaloke uppajji. Tatrāpi naṃ kakudho brahmātveva sañjānanti. Nandasīti tussasi. Kiṃ laddhāti tuṭṭhi nāma kiñci manāpaṃ labhitvā hoti, tasmā evamāha. Kiṃ jīyitthāti yassa hi kiñci manāpaṃ cīvarādivatthu jiṇṇaṃ hoti, so socati, tasmā evamāha. Aratī nābhikīratīti ukkaṇṭhitā nābhibhavati. Aghajātassāti dukkhajātassa, vaṭṭadukkhe ṭhitassāti attho. Nandījātassāti jātataṇhassa. Aghanti evarūpassa hi vaṭṭadukkhaṃ āgatameva hoti . ‘‘Dukkhī sukhaṃ patthayatī’’ti hi vuttaṃ. Iti aghajātassa nandī hoti, sukhavipariṇāmena dukkhaṃ āgatamevāti nandījātassa aghaṃ hoti. Aṭṭhamaṃ.
101 第十篇:为了说明阿难陀长老以推度之智所展现的威力,经文说“某一位”。第十。巴利
101. Dasame ānandattherassa anumānabuddhiyā ānubhāvappakāsanatthaṃ aññataroti āha. Dasamaṃ.
第三品 各种外道品巴利
3. Nānātitthiyavaggo
《西瓦经》等经的注释巴利
1-2. Sivasuttādivaṇṇanā
102 第三品的第一经,内容和前面说过的完全一样。第一。巴利
102. Tatiyavaggassa paṭhamaṃ vuttatthameva. Paṭhamaṃ.
103 103. 第二经中,“预先”就是“最初”的意思。“盲者思虑”,是说像盲人一样在思虑,进行强烈的思考。在第二首偈颂中,“如盲者”就是如同盲人一般。第二经。巴利
103. Dutiye paṭikaccevāti paṭhamaṃyeva. Akkhacchinnovajhāyatīti akkhacchinno avajhāyati, balavacintanaṃ cinteti. Dutiyagāthāya akkhacchinnovāti akkhacchinno viya. Dutiyaṃ.
3-4. 《色利经》等经的注释。巴利
3-4. Serīsuttādivaṇṇanā
104 104. 在第三经中,“布施者”是指有布施习惯的人。“施主”的意思是:我布施时,是作为这份布施的主人而布施,不是奴仆,也不是同伴。如果有人自己吃甜美的食物,却把不甜的东西给别人,那他就是在作为布施这个东西的奴仆而布施。如果有人自己吃什么,就同样地给别人什么,那他就是在作为同伴而布施。但如果有人自己随便凑合着过日子,却把甜美的食物给别人,那他就是在作为最上主人、拥有者而布施。这位布施者说:“我就是这样的人。”巴利
104. Tatiye dāyakoti dānasīlo. Dānapatīti yaṃ dānaṃ demi, tassa pati hutvā demi, na dāso na sahāyo. Yo hi attanā madhuraṃ bhuñjati, paresaṃ amadhuraṃ deti, so dānasaṅkhātassa deyyadhammassa dāso hutvā deti. Yo yaṃ attanā bhuñjati, tadeva deti, so sahāyo hutvā deti. Yo pana attanā yena tena yāpeti, paresaṃ madhuraṃ deti, so pati jeṭṭhako sāmi hutvā deti. Ahaṃ ‘‘tādiso ahosi’’nti vadati.
在四座城门那里:据说那位国王有两个国土,信度国和索底婆伽国,都城名叫卢卢婆。每一座城门每天收入十万,城内审判处也收入十万。他看到大量金银堆积成山,生起了“业是自己所有的”这种智慧,就在四座城门建了布施堂,并安排大臣们说:“用各座城门产生的收入来布施。”因此说:“在四座城门作了布施。”巴利
Catūsu dvāresuti tassa kira rañño sindhavaraṭṭhaṃ sodhivākaraṭṭhanti dve raṭṭhāni ahesuṃ, nagaraṃ roruvaṃ nāma. Tassa ekekasmiṃ dvāre devasikaṃ satasahassaṃ uppajjati, antonagare vinicchayaṭṭhāne satasahassaṃ. So bahuhiraññasuvaṇṇaṃ rāsibhūtaṃ disvā kammassakatañāṇaṃ uppādetvā catūsu dvāresu dānasālāyo kāretvā tasmiṃ tasmiṃ dvāre uṭṭhitaāyena dānaṃ dethāti amacce ṭhapesi. Tenāha – ‘‘catūsu dvāresu dānaṃ dīyitthā’’ti.
所谓沙门、婆罗门、穷苦人、行路人、乞食者、乞求者,其中“沙门”是指出家修行的人。“婆罗门”是指自称“尊贵者”的人。不过这里说的并不是那些已经止息恶行、断除恶业的沙门和婆罗门。“穷苦人”是指境遇悲惨、贫穷困顿的人,比如瞎子、瘸子之类。“行路人”是指赶路的人。“乞食者”是指这样一类人:他们四处游走,用“愿这合时、无可指责的布施,能令施者心生欢喜,愿您往生梵天”等诸如此类的话来赞叹布施的功德。“乞求者”是指那些说着“请施舍一把吧,请施舍一钵吧”的乞求词,并四处游走的人。由于后宫布施是先得到的,所以在那时生起的十万之中,又放入其他财物,交给国王的大臣,安置为自己的大臣,由于国王所施之施,王后们施了更大的布施。就是针对这一点而这样说。“我的布施退回了”,意思是那里所施的我的布施,退回来了。其余诸门也是同样的道理。“某某”是指在某处。“长久”是指八万年。据说那位国王的布施就施了那么长的时间。第三。巴利
Samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānanti ettha samaṇāti pabbajjūpagatā. Brāhmaṇāti bhovādino. Samitapāpabāhitapāpe pana samaṇabrāhmaṇe esa nālattha. Kapaṇāti duggatā daliddamanussā kāṇakuṇiādayo. Addhikāti pathāvino. Vanibbakāti ye ‘‘iṭṭhaṃ, dinnaṃ, kantaṃ, manāpaṃ, kālena, anavajjaṃ dinnaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya, gacchatu bhavaṃ brahmaloka’’ntiādinā nayena dānassa vaṇṇaṃ thomayamānā vicaranti. Yācakāti ye ‘‘pasatamattaṃ detha, sarāvamattaṃ dethā’’tiādīni ca vatvā yācamānā vicaranti. Itthāgārassa dānaṃ dīyitthāti paṭhamadvārassa laddhattā tattha uppajjanakasatasahasse aññampi dhanaṃ pakkhipitvā rañño amacce hāretvā attano amacce ṭhapetvā raññā dinnadānato rājitthiyo mahantataraṃ dānaṃ adaṃsu. Taṃ sandhāyevamāha. Mama dānaṃ paṭikkamīti yaṃ mama dānaṃ tattha dīyittha, taṃ paṭinivatti. Sesadvāresupi eseva nayo. Kocīti katthaci. Dīgharattanti asītivassasahassāni. Ettakaṃ kira kālaṃ tassa rañño dānaṃ dīyittha. Tatiyaṃ.
105 第四项已经解释过了。第四。巴利
105. Catutthaṃ vuttatthameva. Catutthaṃ.
《人经》的注释巴利
5. Jantusuttavaṇṇanā
106 第五种:住在憍萨罗国,是指从世尊面前领受了禅修业处之后,去到那里安住。掉举,是指把不如法的事物当成如法、把如法的事物当成不如法、把没有过失的当成有过失、把有过失的当成没有过失,成为掉举的性情。高举,是指像高高翘起的芦苇一样,意思是生起了空洞的傲慢。轻浮,是指以装饰钵、衣等事情而显得轻佻浮动。粗口,是指嘴巴刻薄,意思是说话粗恶。杂秽语,是指言语不加约束,整天说些没有意义的废话。失念,是指失去了正念、无正知,在此处所做之事在此处即遗忘。心不定,是指缺乏安止定与近行定,犹如系于激流中的船;心散乱,是指心不安住,犹如奔上大道的野兽;诸根放纵如常人,是指因无防护而诸根开张,如同在家时一般。巴利
106. Pañcame kosalesu viharantīti bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā tattha gantvā viharanti. Uddhatāti akappiye kappiyasaññitāya ca kappiye akappiyasaññitāya ca anavajje sāvajjasaññitāya ca sāvajje anavajjasaññitāya ca uddhaccapakatikā hutvā. Unnaḷāti uggatanaḷā, uṭṭhitatucchamānāti vuttaṃ hoti. Capalāti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yuttā. Mukharāti mukhakharā, kharavacanāti vuttaṃ hoti. Vikiṇṇavācāti asaṃyatavacanā, divasampi niratthakavacanapalāpino. Muṭṭhassatinoti naṭṭhassatino sativirahitā, idha kataṃ ettha pamussanti. Asampajānāti nippaññā. Asamāhitāti appanāupacārasamādhirahitā, caṇḍasote baddhanāvāsadisā. Vibbhantacittāti anavaṭṭhitacittā, panthāruḷhabālamigasadisā. Pākatindriyāti saṃvarābhāvena gihikāle viya vivaṭaindriyā.
阎度:有一位名叫阎度的天子。在那布萨日:就是在那个布萨日,也就是布萨日当天。十五日:这是排除十四日等说法。前往:是为了劝诫而去的。据说他这样想:这些比丘从导师身边领受了禅修业处后离开,如今却放逸而住。但如果他们在各自独坐的地方被劝诫,是不会接受的。我要在他们集会的时候劝诫他们。他得知他们在布萨日聚集后,就前往了。以偈颂说道:他站在众人中间,说了偈颂。巴利
Jantūti evaṃnāmako devaputto. Tadahuposatheti tasmiṃ ahu uposathe, uposathadivaseti attho. Pannaraseti cātuddasikādipaṭikkhepo. Upasaṅkamīti codanatthāya upagato. So kira cintesi – ‘‘ime bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā nikkhantā, idāni pamattā viharanti, na kho panete pāṭiyekkaṃ nisinnaṭṭhāne codiyamānā kathaṃ gaṇhissanti, samāgamanakāle codissāmī’’ti uposathadivase tesaṃ sannipatitabhāvaṃ ñatvā upasaṅkami. Gāthāhi ajjhabhāsīti sabbesaṃ majjhe ṭhatvā gāthā abhāsi.
在这里,因为讲说功德之后,无德者的过失就会显得清楚,所以先讲功德,说“从前,他们安乐而住”等。其中,“从前,他们安乐而住”的意思是:过去的比丘们容易得到供养、容易得到护持,他们依次到高种姓和低种姓的人家乞食,靠所得的混合饭团维持生活,就是带着这个意思这样说的。“无欲”:成为没有贪爱渴求的人。巴利
Tattha yasmā guṇakathāya saddhiṃ nigguṇassa aguṇo pākaṭo hoti, tasmā guṇaṃ tāva kathento sukhajīvino pure āsuntiādimāha. Tattha sukhajīvino pure āsunti pubbe bhikkhū supposā subharā ahesuṃ, uccanīcakulesu sapadānaṃ caritvā laddhena missakapiṇḍena yāpesunti adhippāyena evamāha. Anicchāti nittaṇhā hutvā.
像这样讲完古代比丘们的功德之后,现在要讲他们的过失,于是说了“难护持”等话。其中,“像村里的村长那样”:意思是,就像村里的头人们用各种手段压迫百姓,逼他们送来奶、酪、米等东西来享用,你们也一样,安住在不正当的谋生方式里,来维持自己的生活——他是带着这个意思说的。“躺卧”:是指对诵经、问法、作意思惟这些事毫无兴趣,在床上摊开手脚躺着。“在别人家里”:就是在他人家中,在族中媳妇等人那里。“迷醉”:是被烦恼迷醉了。巴利
Evaṃ porāṇakabhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ kathetvā idāni tesaṃ avaṇṇaṃ kathento dupposantiādimāha. Tattha gāme gāmaṇikā viyāti yathā gāme gāmakuṭā nānappakārena janaṃ pīḷetvā khīradadhitaṇḍulādīni āharāpetvā bhuñjanti, evaṃ tumhepi anesanāya ṭhitā tumhākaṃ jīvikaṃ kappethāti adhippāyena vadati. Nipajjantīti uddesaparipucchāmanasikārehi anatthikā hutvā sayanamhi hatthapāde vissajjetvā nipajjanti. Parāgāresūti paragehesu, kulasuṇhādīsūti attho. Mucchitāti kilesamucchāya mucchitā.
“某些”是指那些确实适合这样称呼的人。“被丢弃的”是指被扔掉的人。“无依无靠的”是指没有依靠的人。“如亡者”是指被扔在坟场里的死人。就像扔在坟场里的死人被各种鸟等啄食,亲族也不为他们尽保护的责任,不守护、不看护;同样,这类人也从阿阇梨、和尚等人那里得不到教诫和指导,所以就是被丢弃的、无依无靠的,跟亡者一样。第五。巴利
Ekacceti vattabbayuttakeyeva. Apaviddhāti chaḍḍitakā. Anāthāti apatiṭṭhā. Petāti susāne chaḍḍitā kālaṅkatamanussā. Yathā hi susāne chaḍḍitā nānāsakuṇādīhi khajjanti, ñātakāpi nesaṃ nāthakiccaṃ na karonti, na rakkhanti, na gopayanti, evamevaṃ evarūpāpi ācariyupajjhāyādīnaṃ santikā ovādānusāsaniṃ na labhantīti apaviddhā anāthā, yathā petā, tatheva honti. Pañcamaṃ.
第六 罗希塔舍经的注释巴利
6. Rohitassasuttavaṇṇanā
107 107. 第六项中,“在那里”是指轮围世界中的某一处,也就是大地。“不死亡、不结生”:这是就一次又一次的死与结生而说的。“以步行”:指以脚步行走。导师说“我不说那里是世界的尽头”,是针对行蕴世界的尽头而说的。“应知”等语中,意思是应知、应见、应证。巴利
107. Chaṭṭhe yatthāti cakkavāḷalokassa ekokāse bhummaṃ. Na cavati na upapajjatīti idaṃ aparāparaṃ cutipaṭisandhivasena gahitaṃ. Gamanenāti padagamanena. Nāhaṃ taṃ lokassa antanti satthā saṅkhāralokassa antaṃ sandhāya vadati. Ñāteyyantiādīsu ñātabbaṃ, daṭṭhabbaṃ, pattabbanti attho.
天子问的是轮围世界的尽头,导师回答的却是行蕴世界的尽头。但他以为导师的回答正好契合自己的问题,于是心生赞叹,说了“真是稀有”等话。巴利
Iti devaputtena cakkavāḷalokassa anto pucchito, satthārā saṅkhāralokassa kathito. So pana attano pañhena saddhiṃ satthu byākaraṇaṃ sametīti saññāya pasaṃsanto acchariyantiādimāha.
「强弓」是指坚固的弓,即拥有最上等标准的弓。「持弓者」是指弓术老师。「善学」是指学了十年或十二年弓术的人。「熟练手」是指有能力射中公牛般大小之外的毛端,因此称为熟练手。「已完成修习」是指已练习射箭、已展示技艺的人。「以箭」是指以箭矢。「能超越」是指能越过。他说:「以我越过多罗树影的时间,便能越过一个轮围世界」,以此表明自己速度上的成就。巴利
Daḷhadhammoti daḷhadhanu, uttamappamāṇena dhanunā samannāgato. Dhanuggahoti dhanuācariyo. Susikkhitoti dasa dvādasa vassāni dhanusippaṃ sikkhito. Katahatthoti usabhappamāṇepi vālaggaṃ vijjhituṃ samatthabhāvena katahattho. Katūpāsanoti katasarakkhepo dassitasippo. Asanenāti kaṇḍena. Atipāteyyāti atikkameyya. Yāvatā so tālacchāyaṃ atikkameyya, tāvatā kālena ekacakkavāḷaṃ atikkamāmīti attano javasampattiṃ dasseti.
“从东方大海到西方大海”是说:就像从东方大海到西方大海那么远,我的每一步跨度也有那么远。据说他站在东边轮围山的山口,一伸脚就跨到西边轮围山的山口;再伸出第二只脚,又跨到另一个轮围山的山口。“只是想要去”就是指欲求本身。“不在别处”是在显示无戏论。据说他在乞食的时候,嚼了龙藤做的齿木,在无热恼池漱了口,到了时候就去北俱卢洲乞食,然后坐在轮围山的山口吃饭,在那里稍微休息一下又继续奔跑。“寿命百岁”是说那时是长寿的时代,而这个人是在只剩一百年寿命的时候才开始行走的。“活满百岁”是指毫无障碍地活满那一百年。“中途就死了”是指还没到达轮围世界的尽头,半路上就死了。而他在那里死后,还会再回来,又投生在这个轮围世界里。“没有到达”是指没有到达行蕴世界的尽头。“苦”是指轮回之苦。“作终结”是指彻底终结。“身体”是指自体。“有想、有心”是指在有想、有心的状态中。“世间”是指苦谛。“世间的集起”是指集谛。“世间的灭尽”是指灭谛。“道路”是指道谛。这样显示:“贤友,我不是在草木等东西上安立这四谛,而只是在这具四大种所成的身体上安立。”“已寂静者”是指已止息诸恶的人。“不再希求”是指不再盼望。第六。巴利
Puratthimā samuddā pacchimoti yathā puratthimasamuddā pacchimasamuddo dūre, evaṃ me dūre padavītihāro ahosīti vadati. So kira pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhito pādaṃ pasāretvā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ akkamati, puna dutiyaṃ pādaṃ pasāretvā paracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ akkamati. Icchāgatanti icchā eva. Aññatrevāti nippapañcataṃ dasseti. Bhikkhācārakāle kiresa nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā anotatte mukhaṃ dhovitvā kāle sampatte uttarakurumhi piṇḍāya caritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ nisinno bhattakiccaṃ karoti, tattha muhuttaṃ vissamitvā puna javati. Vassasatāyukoti tadā dīghāyukakālo hoti, ayaṃ pana vassasatāvasiṭṭhe āyumhi gamanaṃ ārabhi. Vassasatajīvīti taṃ vassasataṃ anantarāyena jīvanto. Antarāva kālaṅkatoti cakkavāḷalokassa antaṃ appatvā antarāva mato. So pana tattha kālaṃ katvāpi āgantvā imasmiṃyeva cakkavāḷe nibbatti. Appatvāti saṅkhāralokassa antaṃ appatvā. Dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. Antakiriyanti pariyantakaraṇaṃ. Kaḷevareti attabhāve. Sasaññimhi samanaketi sasaññe sacitte. Lokanti dukkhasaccaṃ. Lokasamudayanti samudayasaccaṃ. Lokanirodhanti nirodhasaccaṃ. Paṭipadanti maggasaccaṃ. Iti – ‘‘nāhaṃ, āvuso, imāni cattāri saccāni tiṇakaṭṭhādīsu paññapemi , imasmiṃ pana cātumahābhūtike kāyasmiṃ yeva paññapemī’’ti dasseti. Samitāvīti samitapāpo. Nāsīsatīti na pattheti. Chaṭṭhaṃ.
108-109 第七和第八项的内容和前面说过的完全一样。第七。第八。巴利
108-109. Sattamaṭṭhamāni vuttatthāneva. Sattamaṃ, aṭṭhamaṃ.
第九 须深经的注释巴利
9. Susimasuttavaṇṇanā
110 第九经里,导师想说舍利弗长老的功德,于是开口说:“阿难,你也不会不喜欢舍利弗吧?”可是,功德这种东西,不适合在跟自己不投缘的人面前讲。因为在那种人面前讲,话就说不下去。比如刚说“某位比丘戒行具足”,他就接一句:“他有什么戒?他那个戒跟牛一样。你就没见过别的持戒的人吗?”或者说“他有智慧”,他又说:“他有什么智慧?你就没见过别的有智慧的人吗?”就这样东拉西扯,把赞叹的话打断了。但阿难长老和舍利弗长老是同一类人。阿难得了好东西,就送给舍利弗长老;还让自己的侍童出家,带到舍利弗长老那里受戒、受具足戒。舍利弗长老对阿难长老也是这样。为什么呢?因为他们互相欣赏对方的功德。阿难长老心里想:“我们这位长兄,修了整整一大阿僧祇劫又十万劫的波罗蜜,通达十六种智慧,坐在法将的位置上。”他就是因为欣赏舍利弗长老的功德,才这么敬重他。舍利弗长老也想:“为正等正觉者做的一切事,比如供洗脸水等等,全是阿难在做。我靠着阿难,才能想入什么定就入什么定。”他就是因为欣赏阿难尊者的功德,才这么敬重他。所以,世尊想讲舍利弗长老的功德,就在阿难尊者面前讲了起来。巴利
110. Navame tuyhampi no, ānanda, sāriputto ruccatīti satthā therassa vaṇṇaṃ kathetukāmo, vaṇṇo ca nāmesa visabhāgapuggalassa santike kathetuṃ na vaṭṭati. Tassa santike kathito hi matthakaṃ na pāpuṇāti. So hi ‘‘asuko nāma bhikkhu sīlavā’’ti vutte. ‘‘Kiṃ tassa sīlaṃ? Gorūpasīlo so. Kiṃ tayā añño sīlavā na diṭṭhapubbo’’ti vā? ‘‘Paññavā’’ti vutte, ‘‘kiṃ pañño so? Kiṃ tayā añño paññavā na diṭṭhapubbo’’ti? Vā, ādīni vatvā vaṇṇakathāya antarāyaṃ karoti. Ānandatthero pana sāriputtattherassa sabhāgo, paṇītāni labhitvā therassa deti, attano upaṭṭhākadārake pabbājetvā therassa santike upajjhaṃ gaṇhāpeti, upasampādeti. Sāriputtattheropi ānandattherassa tatheva karoti. Kiṃ kāraṇā? Aññamaññassa guṇesu pasīditvā. Ānandatthero hi – ‘‘amhākaṃ jeṭṭhabhātiko ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ satasahassañca kappe pāramiyo pūretvā soḷasavidhaṃ paññaṃ paṭivijjhitvā dhammasenāpatiṭṭhāne ṭhito’’ti therassa guṇesu pasīditvāva theraṃ mamāyati. Sāriputtattheropi – ‘‘sammāsambuddhassa mayā kattabbaṃ mukhodakadānādikiccaṃ sabbaṃ ānando karoti. Ānandaṃ nissāya ahaṃ icchiticchitaṃ samāpattiṃ samāpajjituṃ labhāmī’’ti āyasmato ānandassa guṇesu pasīditvāva taṃ mamāyati. Tasmā bhagavā sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathetukāmo ānandattherassa santike kathetuṃ āraddho.
在这里,“你也”(tuyhampi)中的“pi”是表示总括的词。这段话的意思是:阿难,舍利弗的行仪、行处、住处、前进、后退、瞻视、屈伸,我欢喜,八十位大长老欢喜,包括天人在内的世间欢喜。你也欢喜吗?巴利
Tattha tuyhampīti sampiṇḍanattho pi-kāro. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ānanda, sāriputtassa ācāro gocaro vihāro abhikkamo paṭikkamo ālokitavilokitaṃ samiñjitapasāraṇaṃ mayhaṃ ruccati, asītimahātherānaṃ ruccati, sadevakassa lokassa ruccati. Tuyhampi ruccatī’’ti?
这时,长老在布片之间找到了机会,就像一位强壮的摔跤手那样,满心欢喜,心想:“导师想让我称赞我的密友。今天我终于有机会了,我要像摇动那面作为岛屿旗帜的大阎浮树一样,像从云层中把月亮引出来展示一样,来讲述舍利弗长老的功德。”于是他先用四句话排除对个人的非难,说道:“尊者,除了不愚的人……”因为愚人由于愚痴,恶人由于嗔恨,迷惑的人由于无明,心识颠倒的人就像疯子一样由于心颠倒,对于功德不知道这是“功德”,对于过失不知道这是“过失”,也分不清“这是佛,这是声闻弟子”。然而不愚的人等是能知道的,所以他说“除了不愚的人等”。不会欢喜——那只是愚人等才不会欢喜,除了他们之外,任何人都会欢喜。巴利
Tato thero sāṭakantare laddhokāso balavamallo viya tuṭṭhamānaso hutvā – ‘‘satthā mayhaṃ piyasahāyassa vaṇṇaṃ kathāpetukāmo. Labhissāmi no ajja, dīpadhajabhūtaṃ mahājambuṃ vidhunanto viya valāhakantarato candaṃ nīharitvā dassento viya sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathetu’’nti cintetvā paṭhamataraṃ tāva catūhi padehi puggalapalāpe haranto kassa hi nāma, bhante, abālassātiādimāha. Bālo hi bālatāya, duṭṭho dosatāya, mūḷho mohena, vipallatthacitto ummattako cittavipallāsena vaṇṇaṃ ‘‘vaṇṇo’’ti vā avaṇṇaṃ ‘‘avaṇṇe’’ti vā, ‘‘ayaṃ buddho, ayaṃ sāvako’’ti vā na jānāti. Abālādayo pana jānanti, tasmā abālassātiādimāha. Na rucceyyāti bālādīnaṃyeva hi so na rucceyya, na aññassa kassaci na rucceyya.
这样用对个人的非难把话挡开之后,他现在用十六句如实称赞,说出“是有智慧的人,尊者”等话。其中,“有智慧的人”指具备智慧,这是安住于四种善巧者的名称。确实这样说过:“阿难,当一位比丘善巧于界、善巧于处、善巧于缘起、善巧于处非处,到这个程度,阿难,就足以称他为‘有智慧的比丘’了。”(《中部》3.124)“大慧”等句中,意思是具备大慧等。这里,大慧等的差别如下(《无碍解道》3.4):什么是大慧?能摄持广大的戒蕴,所以是大慧;能摄持广大的定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,所以是大慧。能摄持广大的处非处、大住等至、广大的圣谛、大念处、大正勤、大神足、大根、大力、大觉支、大圣道、大沙门果、大神通,以及广大究竟的涅槃,所以是大慧。巴利
Evaṃ puggalapalāpe haritvā idāni soḷasahi padehi yathābhūtaṃ vaṇṇaṃ kathento paṇḍito, bhantetiādimāha. Tattha paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato, catūsu kosallesu ṭhitassetaṃ nāmaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘yato kho, ānanda, bhikkhu dhātukusalo ca hoti āyatanakusalo ca paṭiccasamuppādakusalo ca ṭhānāṭṭhānakusalo ca, ettāvatā kho, ānanda, ‘paṇḍito bhikkhū’ti alaṃ vacanāyā’’ti (ma. ni. 3.124). Mahāpaññotiādīsu mahāpaññādīhi samannāgatoti attho. Tatridaṃ mahāpaññādīnaṃ nānattaṃ (paṭi. ma. 3.4) – katamā mahāpaññā? Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahante samādhikkhandhe, paññākkhandhe, vimuttikkhandhe, vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā. Mahantāni ṭhānāṭṭhānāni, mahāvihārasamāpattiyo, mahantāni ariyasaccāni, mahante satipaṭṭhāne, sammappadhāne, iddhipāde, mahantāni indriyāni, balāni, bojjhaṅgāni, mahante ariyamagge , mahantāni sāmaññaphalāni, mahāabhiññāyo, mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti mahāpaññā.
那位长老的这种大慧,是在世尊从天神界降下、站在桑迦萨城门口,向凡夫众提出五个问题,而他解答那些问题时,才清楚地显现出来的。巴利
Sā pana therassa devorohanaṃ katvā saṅkassanagaradvāre ṭhitena satthārā puthujjanapañcake pañhe pucchite taṃ vissajjentassa pākaṭā jātā.
什么是广慧?在各种不同的蕴上,智生起,所以叫广慧;在各种不同的界上,在各种不同的处上,在各种不同的缘起上,在各种不同的空与无所得上,在各种不同的义、法、词、辩才上,在各种不同的戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴上,在各种不同的处非处上,在各种不同的住与等至上,在各种不同的圣谛上,在各种不同的念处、正勤、神足、根、力、觉支上,在各种不同的圣道、沙门果、神通上,超越种种凡夫共许之法,在究竟义的涅槃上,智生起,所以叫广慧。巴利
Katamā puthupaññā? Puthu nānākhandhesu, (ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā.) Puthu nānādhātūsu, puthu nānāāyatanesu, puthu nānāpaṭiccasamuppādesu, puthu nānāsuññatamanupalabbhesu, puthu nānāatthesu, dhammesu niruttīsu paṭibhānesu, puthu nānāsīlakkhandhesu, puthu nānāsamādhi-paññāvimutti-vimuttiñāṇadassanakkhandhesu, puthu nānāṭhānāṭṭhānesu, puthu nānāvihārasamāpattīsu, puthu nānāariyasaccesu, puthu nānāsatipaṭṭhānesu, sammappadhānesu, iddhipādesu, indriyesu, balesu, bojjhaṅgesu, puthu nānāariyamaggesu, sāmaññaphalesu, abhiññāsu, puthu nānājanasādhāraṇe dhamme samatikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā.
什么是喜慧?在这里,有的人充满喜悦、充满快乐、充满满足、充满欢欣,他以此圆满戒行,圆满守护诸根,在饮食上懂得适量,勤修不眠不休的精进,圆满戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,这就是喜慧。因为充满喜悦、充满欢欣,他能通达什么是可能的、什么是不可能的,这就是喜慧。因为充满喜悦,他能圆满安住于各种禅定境界,这就是喜慧。因为充满喜悦,他能通达四圣谛,修习四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道,这就是喜慧。因为充满喜悦,他能亲证沙门果位、通达种种神通,这就是喜慧。因为充满喜悦、充满快乐、充满满足、充满欢欣,他能亲证最究竟的涅槃,这就是喜慧。巴利
Katamā hāsapaññā? Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlaṃ paripūreti, indriyasaṃvaraṃ paripūreti, bhojane mattaññutaṃ, jāgariyānuyogaṃ, sīlakkhandhaṃ, samādhikkhandhaṃ, paññākkhandhaṃ, vimuttikkhandhaṃ, vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti, hāsapaññā. Hāsabahulo pāmojjabahulo ṭhānāṭṭhānaṃ paṭivijjhatīti hāsapaññā. Hāsabahulo vihārasamāpattiyo paripūretīti hāsapaññā. Hāsabahulo ariyasaccāni paṭivijjhati. Satipaṭṭhāne , sammappadhāne, iddhipāde, indriyāni, balāni , bojjhaṅgāni, ariyamaggaṃ bhāvetīti hāsapaññā. Hāsabahulo sāmaññaphalāni sacchikaroti, abhiññāyo paṭivijjhatīti hāsapaññā, hāsabahulo vedatuṭṭhipāmojjabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā.
这位长老前世曾是一名叫做萨罗达的苦行者,在无比见世尊的足下发愿要成为上首弟子。从那时起,他就满怀喜悦,圆满戒律等修行,因此被称为“喜慧”。巴利
Thero ca sarado nāma tāpaso hutvā anomadassissa bhagavato pādamūle aggasāvakapatthanaṃ paṭṭhapesi. Taṃkālato paṭṭhāya hāsabahulo sīlaparipūraṇādīni akāsīti hāsapañño.
什么是速行慧?无论哪种色,过去的、未来的、现在的……远的、近的,对一切色都迅速地从无常的角度去观察,这就是速行慧;迅速地从苦的角度去观察,这就是速行慧;迅速地从无我的角度去观察,这就是速行慧。无论哪种受……哪种想……哪些行……哪种识,过去的、未来的、现在的……远的、近的,对一切识都迅速地从无常、苦、无我的角度去观察,这就是速行慧。眼……乃至老死,过去的、未来的、现在的,都迅速地从无常、苦、无我的角度去观察,这就是速行慧。对过去的、未来的、现在的色,以坏灭之义衡量为无常,以怖畏之义衡量为苦,以不坚实之义衡量为无我,如此衡量、审察、辨明、看清之后,迅速趣入色灭尽的涅槃,这就是速行慧。对受……想……行……识……眼……乃至老死,过去的、未来的、现在的,以坏灭之义衡量为无常……看清之后,迅速趣入老死灭尽的涅槃,这就是速行慧。对过去的、未来的、现在的色……乃至识,对眼……乃至老死,衡量为无常、有为、缘起所生、有坏灭之法、有消散之法、有离染之法、有灭尽之法,如此衡量、审察、辨明、看清之后,迅速趣入老死灭尽的涅槃,这就是速行慧。巴利
Katamā javanapaññā? Yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā. Dukkhato khippaṃ, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃkiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato, dukkhato, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato, dukkhato, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena…pe… vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… viññāṇaṃ. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā.
什么是利慧?能迅速断除烦恼,所以叫利慧。对已经生起的欲寻不能忍受,对已经生起的嗔寻……对已经生起的害寻……对一切已生起的恶不善法……对已经生起的贪……嗔……痴……忿……恨……覆……恼……嫉……悭……谄……诳……顽……戾……慢……过慢……骄……放逸……对一切烦恼、一切恶行、一切造作、一切导致再生的业,都不能忍受,都要舍断、驱除、灭尽、令归于无,所以叫利慧。在一座之中,证得四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通,亲证、触证、以慧触达,所以叫利慧。巴利
Katamā tikkhapaññā? Khippaṃ kilese chindatīti tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, uppannaṃ byāpādavitakkaṃ… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme… uppannaṃ rāgaṃ… dosaṃ… mohaṃ… kodhaṃ… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre… sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā. Ekasmiṃ āsane cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, catasso ca paṭisambhidāyo, cha ca abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti tikkhapaññā.
世尊在外甥长爪游方者面前宣说《受摄受经》时,这位长老就那样站着断除了一切烦恼,从证得声闻波罗蜜智的那一刻起,就成了所谓的“利慧者”。因此经中说:“尊者,具寿舍利弗是利慧者。”巴利
Thero ca bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasutte desiyamāne ṭhitakova sabbakilese chinditvā sāvakapāramiñāṇaṃ paṭividdhakālato paṭṭhāya tikkhapañño nāma jāto. Tenāha – ‘‘tikkhapañño, bhante, āyasmā sāriputto’’ti.
什么是决择慧?在这里,有一种人对一切造作活动充满厌离,充满恐惧,充满不满,充满不悦,充满不欢喜,心向外看,对一切造作活动都不感兴趣。他穿透、击碎那从未被穿透、从未被击碎的贪蕴,这就是决择慧。同样,他穿透、击碎那从未被穿透、从未被击碎的嗔蕴……痴蕴……忿……恨……乃至一切导向再生的业,这就是决择慧。巴利
Katamā nibbedhikapaññā? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu, anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ… mohakkhandhaṃ… kodhaṃ… upanāhaṃ…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā.
少欲:把善德藏起来不让人知道,接受供养时又懂得适量,具备这样的特征就是少欲。知足:对四种生活所需,具备随所得而知足、随能力而知足、随适宜而知足这三种知足。远离:身远离,是那些乐于出离、安住于远离处的人的状态;心远离,是那些内心清净、达到最高清净的人的状态;依止远离,是那些无所依止、证入无为的人的状态。他具备这三种远离。不混杂:远离见混杂、闻混杂、谈话混杂、受用混杂、身混杂这五种混杂。这五种混杂来自与八种人的交往——国王、王臣、外道、外道弟子、近事男、近事女、比丘、比丘尼。长老完全没有这些,所以是不混杂。巴利
Appicchoti santaguṇaniguhanatā, paccayapaṭiggahaṇe ca mattaññutā, etaṃ appicchalakkhaṇanti iminā lakkhaṇena samannāgato. Santuṭṭhoti catūsu paccayesu yathālābhasantoso yathābalasantoso yathāsāruppasantosoti, imehi tīhi santosehi samannāgato. Pavivittoti kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānappattānaṃ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānanti, imesaṃ tiṇṇaṃ vivekānaṃ lābhī. Asaṃsaṭṭhoti dassanasaṃsaggo savanasaṃsaggo samullapanasaṃsaggo paribhogasaṃsaggo kāyasaṃsaggoti, imehi pañcahi saṃsaggehi virahito. Ayañca pañcavidho saṃsaggo rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi upāsakehi upasikāhi bhikkhūhi bhikkhunīhīti aṭṭhahi puggalehi saddhiṃ jāyati, so sabbopi therassa natthīti asaṃsaṭṭho.
“已发起精进”是指已经提起精进、精进圆满。在这里,一位已发起精进的比丘,不让在行走时生起的烦恼有机会延续到站立;不让在站立时生起的烦恼延续到坐下;不让在坐下时生起的烦恼延续到躺卧;无论在哪一种威仪中生起烦恼,他就在那一种威仪中当场把它压伏。而那位长老在四十四年里,从不在床上把背伸直躺下。就是针对这一点,才说他是“已发起精进”。“教导者”是指能抖落烦恼的教导者。他看到比丘们的不当行为后,不会把该说的话拖延成“今天要说、明天再说”,而是在当时当地就给予教诫和指导,这就是这句话的意思。巴利
Āraddhavīriyoti paggahitavīriyo paripuṇṇavīriyo. Tattha āraddhavīriyo bhikkhu gamane uppannakilesassa ṭhānaṃ pāpuṇituṃ na deti, ṭhāne uppannassa nisajjaṃ, nisajjāya uppannassa seyyaṃ pāpuṇituṃ na deti, tasmiṃ tasmiṃ iriyāpathe uppannaṃ tattha tattheva niggaṇhāti. Thero pana catucattālīsa vassāni mañce piṭṭhiṃ na pasāreti. Taṃ sandhāya ‘‘āraddhavīriyo’’ti āha. Vattāti odhunanavattā. Bhikkhūnaṃ ajjhācāraṃ disvā ‘‘ajja kathessāmi, sve kathessāmī’’ti kathāvavatthānaṃ na karoti, tasmiṃ tasmiṃ yeva ṭhāne ovadati anusāsatīti attho.
“能接受别人的话”是指:别人说的话,他能接受。有一种人,自己会去教导别人,可是当别人教导他时,他却生气。但长老既能教导别人,当自己被人教导时,也会以头顶礼恭敬地接受。据说有一天,一个七岁的沙弥对舍利弗长老说:“尊者舍利弗,您的下衣边角垂下来了。”长老什么也没说,走到一旁,把下衣整理得整整齐齐,然后回来,合掌站着说:“老师,这样合适吗?”巴利
Vacanakkhamoti vacanaṃ khamati. Eko hi parassa ovādaṃ deti, sayaṃ pana aññena ovadiyamāno kujjhati. Thero pana parassapi ovādaṃ deti, sayaṃ ovadiyamānopi sirasā sampaṭicchati. Ekadivasaṃ kira sāriputtattheraṃ sattavassiko sāmaṇero – ‘‘bhante, sāriputta, tumhākaṃ nivāsanakaṇṇo olambatī’’ti āha. Thero kiñci avatvāva ekamantaṃ gantvā parimaṇḍalaṃ nivāsetvā āgamma ‘‘ettakaṃ vaṭṭati ācariyā’’ti añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi.
他在那天出家,成了寂静的比丘,年仅七岁。
就算是他来教导我,我也会恭敬地领受,把它顶在头上。巴利
‘‘Tadahu pabbajito santo, jātiyā sattavassiko; Sopi maṃ anusāseyya, sampaṭicchāmi matthake’’ti. (mi. pa. 6.4.8) –
“举罪者”是指:当事情已经发生或还没发生,他看到有人违犯戒律,就按照律藏这样教导说:“贤友,比丘应该这样穿下衣,这样披上衣,这样走路,这样站立,这样坐下,这样咀嚼,这样吃饭。”巴利
Codakoti vatthusmiṃ otiṇṇe vā anotiṇṇe vā vītikkamaṃ disvā – ‘‘āvuso, bhikkhunā nāma evaṃ nivāsetabbaṃ, evaṃ pārupitabbaṃ, evaṃ gantabbaṃ, evaṃ ṭhātabbaṃ, evaṃ nisīditabbaṃ, evaṃ khāditabbaṃ, evaṃ bhuñjitabba’’nti tantivasena anusiṭṭhiṃ deti.
所谓“呵责恶者”,就是不去看恶人,不去听他们的话,哪怕在同一个轮围世界里,也不和他们住在一起。巴利
Pāpagarahīti pāpapuggale na passe, na tesaṃ vacanaṃ suṇe, tehi saddhiṃ ekacakkavāḷepi na vaseyyaṃ.
愿恶欲者、懈怠者、精进低下者任何时候都不要与我相遇;
少闻又不恭敬的人,在任何地方都不该和他来往。巴利
‘‘Mā me kadāci pāpiccho, kusīto hīnavīriyo; Appassuto anādaro, sameto ahu katthacī’’ti. –
他这样连恶人一起呵责,也这样呵责恶法:“身为沙门,不该被贪欲控制,不该被嗔恨和愚痴控制;已经生起的贪、嗔、痴,都应当断除。”他就是用这两个理由说:“尊者,舍利弗尊者是呵责恶者。”巴利
Evaṃ pāpapuggalepi garahati, ‘‘samaṇena nāma rāgavasikena dosamohavasikena na hotabbaṃ, uppanno rāgo doso moho pahātabbo’’ti evaṃ pāpadhammepi garahatīti dvīhi kāraṇehi ‘‘pāpagarahī, bhante, āyasmā sāriputto’’ti vadati.
尊者阿难用这十六句如实彰显了这位长老的功德之后,导师为了让任何恶人都找不到开口非难的机会——有人可能会说:“阿难难道不能赞叹自己的好友吗?就算他赞叹了,他说的话就一定是真的吗?他难道是全知者吗?”——便要使这番赞叹成为不可动摇、等同全知者所说,如同盖上胜者的印信加以认可,于是说道:“正是如此……”巴利
Evaṃ āyasmatā ānandena soḷasahi padehi therassa yathābhūtavaṇṇappakāsane kate – ‘‘kiṃ ānando attano piyasahāyassa vaṇṇaṃ kathetuṃ na labhati, kathetu kiṃ pana tena kathitaṃ tatheva hoti, kiṃ so sabbaññū’’ti? Koci pāpapuggalo vattuṃ mā labhatūti satthā taṃ vaṇṇabhaṇanaṃ akuppaṃ sabbaññubhāsitaṃ karonto jinamuddikāya lañchanto evametantiādimāha.
如来和阿难尊者这样赞叹大长老时,住在地界的天神们起身,也用这同样的十六句来赞叹。接着,住在空中的天神、冷云天神、热云天神、四大王天的天神,一直到阿迦腻吒梵天的天神,都起身用这同样的十六句来赞叹。照这样,从一个轮围世界开始,到一万个轮围世界里,天神们都起身赞叹。这时,舍利弗尊者的共住弟子善意天子心想:“这些天神都放下各自的星宿游戏,到处只赞叹我的戒师。我要去如来那里,到了之后,就用这些天神所说的赞叹之辞来赞叹。”他就这样做了。为了说明这件事,经文才说“那时,善意天子……”等等。巴利
Evaṃ tathāgatena ca ānandattherena ca mahātherassa vaṇṇe kathiyamāne bhumaṭṭhakā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu. Tato ākāsaṭṭhakadevatā sītavalāhakā uṇhavalāhakā cātumahārājikāti yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu. Etenupāyena ekacakkavāḷaṃ ādiṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatā uṭṭhahitvā kathayiṃsu. Athāyasmato sāriputtassa saddhivihāriko susīmo devaputto cintesi – ‘‘imā devatā attano attano nakkhattakīḷaṃ pahāya tattha tattha gantvā mayhaṃ upajjhāyasseva vaṇṇaṃ kathenti, gacchāmi tathāgatassa santikaṃ, gantvā etadeva vaṇṇabhaṇanaṃ devatābhāsitaṃ karomī’’ti, so tathā akāsi. Taṃ dassetuṃ atha kho susīmotiādi vuttaṃ.
“种种”在这里:在其他地方,殊胜的叫“高”,低劣的叫“低”。但在这里,“种种”是指各种不同的色泽。据说,那群天众中,青色的地方极其青,黄色的地方极其黄,红色的地方极其红,白色的地方极其白,四种色泽就这样显现出来。因此引出了“正如”等四个比喻。其中,“清净”是美丽的意思;“出身好”是出身具足的意思;“善加打磨”是经过洗涤等工序好好处理过的意思;“放在黄色毛毯上”就是放在红色毛毯上。“同样如此”是说,就像放在红色毛毯上的宝珠一样,所有天众一下子全都闪耀起来。“饰品”是指用极纯的黄金做成的装饰品,因为那种黄金经得起捶打和擦拭。“赡部洲金”是指在阎浮大树枝所流出的河中产生的,或者阎浮大树果实的汁液渗入大地后涌出金芽,用那种黄金做成的装饰品。“善巧铁匠之子在炉口善加锤炼”是指由技艺娴熟的铁匠之子在炉口熔炼后锤炼光洁而成。《界分别经》中取的是还没做成器物的原料,而这里取的是已经做成的器物。巴利
Uccāvacāti aññesu ṭhānesu paṇītaṃ uccaṃ vuccati, hīnaṃ avacaṃ. Idha pana uccāvacāti nānāvidhā vaṇṇanibhā. Tassā kira devaparisāya nīlaṭṭhānaṃ atinīlaṃ, pītakaṭṭhānaṃ atipītakaṃ, lohitaṭṭhānaṃ atilohitaṃ, odātaṭṭhānaṃ accodātanti, catubbidhā vaṇṇanibhā pātubhavi. Teneva seyyathāpi nāmāti catasso upamā āgatā. Tattha subhoti sundaro. Jātimāti jātisampanno. Suparikammakatoti dhovanādiparikammena suṭṭhu parikammakato. Paṇḍukambale nikkhittoti rattakambale ṭhapito. Evamevanti rattakambale nikkhittamaṇi viya sabbā ekappahāreneva virocituṃ āraddhā. Nikkhanti atirekapañcasuvaṇṇena katapiḷandhanaṃ. Tañhi ghaṭṭanamajjanakkhamaṃ hoti. Jambonadanti mahājambusākhāya pavattanadiyaṃ nibbattaṃ, mahājambuphalarase vā pathaviyaṃ paviṭṭhe suvaṇṇaṅkurā uṭṭhahanti, tena suvaṇṇena katapiḷandhanantipi attho. Dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭhanti sukusalena kammāraputtena ukkāmukhe pacitvā sampahaṭṭhaṃ. Dhātuvibhaṅge (ma. ni. 3.357 ādayo) akatabhaṇḍaṃ gahitaṃ, idha pana katabhaṇḍaṃ.
“远”是指远离。“天”是指空中。“升入虚空”是指腾越虚空。由此显示出朝阳初升的状态。“柔和”是指具备柔和。“调伏”是指没有伤害。“被导师称赞的形色”是指由导师带来的称赞。因为导师坐在八众当中,以“诸比丘,你们要亲近舍利弗和目犍连”等语称赞这位长老的功德,所以这位长老就称为“被称扬功德”。“期待时”是指盼望般涅槃的时刻。漏已尽的人确实既不欢喜死亡,也不贪求生命,就像领了日薪站在那里的人一样,只是等待时刻,观察而住。因此他说:巴利
Viddheti dūrībhūte. Deveti ākāse. Nabhaṃ abbhussakkamānoti ākāsaṃ abhilaṅghanto. Iminā taruṇasūriyabhāvo dassito. Soratoti soraccena samannāgato. Dantoti nibbisevano. Satthuvaṇṇābhatoti satthārā ābhatavaṇṇo. Satthā hi aṭṭhaparisamajjhe nisīditvā ‘‘sevatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne’’tiādinā (ma. ni. 3.371) nayena therassa vaṇṇaṃ āharīti thero ābhatavaṇṇo nāma hoti. Kālaṃ kaṅkhatīti parinibbānakālaṃ pattheti. Khīṇāsavo hi neva maraṇaṃ abhinandati, na jīvitaṃ pattheti, divasasaṅkhepaṃ vetanaṃ gahetvā ṭhitapuriso viya kālaṃ pana pattheti, olokento tiṭṭhatīti attho. Tenevāha –
我不贪恋死亡,也不贪恋活着;
我只盼望时间到来,就像仆人盼望拿到工钱一样。——《长老偈》(1001-1002)。第九。巴利
‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, nibbisaṃ bhatako yathā’’ti. (theragā. 1001-1002); Navamaṃ;
第十 种种外道弟子经的注释巴利
10. Nānātitthiyasāvakasuttavaṇṇanā
111 第十经中,“种种外道弟子”:据说他们原本是持业论的人,因此做了布施等福德之事,投生到天界。他们心想“我们是靠对自己导师的净信才投生天界的”,于是来到具足十力的世尊面前,各自用偈颂讲述自己导师的功德。其中,“切割杀害”,就是指被切割、被杀害。“被击打与损财”,就是指遭殴打和损失财产的时候。“或又福”,是指这种人连自己的福也不看重,简单说,就是宣称福和非福都没有果报。“他宣说倚赖处”:他这样宣称“造了恶也好,做了善也好,都没有果报”,这是在为众生宣说倚赖、依止、安立之处,因此他说,这样的导师值得尊重、礼敬、供养。巴利
111. Dasame nānātitthiyasāvakāti te kira kammavādino ahesuṃ, tasmā dānādīni puññāni katvā sagge nibbattā, te ‘‘attano attano satthari pasādena nibbattamhā’’ti saññino hutvā ‘‘gacchāma dasabalassa santike ṭhatvā amhākaṃ satthārānaṃ vaṇṇaṃ kathessāmā’’ti āgantvā paccekagāthāhi kathayiṃsu. Tattha chinditamāriteti chindite ca mārite ca. Hatajānīsūti pothane ca dhanajānīsu ca. Puññaṃ vā panāti attano puññampi na samanupassati, saṅkhepato puññāpuññānaṃ vipāko natthīti vadati. Sa ve vissāsamācikkhīti so – ‘‘evaṃ katapāpānampi katapuññānampi vipāko natthī’’ti vadanto sattānaṃ vissāsaṃ avassayaṃ patiṭṭhaṃ ācikkhati, tasmā mānanaṃ vandanaṃ pūjanaṃ arahatīti vadati.
苦行厌离,是指用身体疲劳的苦行来厌离罪恶。善自制,是指具足、被守护。厌离者,是指通过苦行来厌离罪恶。智者,就是有智慧的人。四禁善自制,是指以四禁好好自制。所谓四禁,就是禁止一切水、与一切防护相应、以一切防护抖除、达一切防护这四类。其中,禁止一切水,是指禁止一切水,也就是拒绝一切冷水。据说他把冷水看作有生命,所以不越过它。与一切防护相应,是指与一切防护罪恶相应。以一切防护抖除,是指以一切防护罪恶抖除罪恶。达一切防护,是指被一切防护罪恶所触及。他们宣说所见所闻,宣说所见为“这是我看见的”,宣说所闻为“这是我听到的”,不隐瞒。确实没有罪,像这样的导师不会是造罪的人。巴利
Tapojigucchāyāti kāyakilamathatapena pāpajigucchanena. Susaṃvutattoti samannāgato pihito vā. Jegucchīti tapena pāpajigucchako. Nipakoti paṇḍito. Cātuyāmasusaṃvutoti cātuyāmena susaṃvuto. Cātuyāmo nāma sabbavārivārito ca hoti sabbavāriyutto ca sabbavāridhuto ca sabbavāriphuṭo cāti ime cattāro koṭṭhāsā. Tattha sabbavārivāritoti vāritasabbaudako, paṭikkhittasabbasītodakoti attho. So kira sītodake sattasaññī hoti , tasmā taṃ na valañjeti. Sabbavāriyuttoti sabbena pāpavāraṇena yuto. Sabbavāridhutoti sabbena pāpavāraṇena dhutapāpo . Sabbavāriphuṭoti sabbena pāpavāraṇena phuṭṭho. Diṭṭhaṃ sutañca ācikkhanti diṭṭhaṃ ‘‘diṭṭhaṃ me’’ti sutaṃ ‘‘sutaṃ me’’ti ācikkhanto, na niguhanto. Na hi nūna kibbisīti evarūpo satthā kibbisakārako nāma na hoti.
“种种外道”是说:他其实是专门侍奉种种外道的人,所以他就针对他们来说。“波拘陀迦旃延”就是帕古德·迦旃延。“尼乾陀”就是若提子。“末伽梨与富兰那”就是末伽梨和富兰那。“得沙门性者”是指在沙门法上达到了顶点。“他们确实不远”是说他们离善士不远,他们就是世间的善士。他反驳说:“这个敲打者站在那些裸形、不光彩的人一边,在具足十力的世尊面前称赞他们,我要说他们的坏话。”巴利
Nānātitthiyeti so kira nānātitthiyānaṃyeva upaṭṭhāko, tasmā te ārabbha vadati. Pakudhako kātiyānoti pakudho kaccāyano. Nigaṇṭhoti nāṭaputto. Makkhalipūraṇāseti makkhali ca pūraṇo ca. Sāmaññappattāti samaṇadhamme koṭippattā. Na hi nūna teti sappurisehi na dūre, teyeva loke sappurisāti vadati. Paccabhāsīti ‘‘ayaṃ ākoṭako imesaṃ nagganissirikānaṃ dasabalassa santike ṭhatvā vaṇṇaṃ kathetīti tesaṃ avaṇṇaṃ kathessāmī’’ti patiabhāsīti.
这里,“同行”是指仅仅一起走而已。“死豺狼”是指低劣的黑豺狼。“野干”是它的另一个叫法。“行迹可疑”是指行为举止让人起疑。“不像善士”是指不像智者、善士那样。你为什么把那些像黑豺狼一样的外道当成狮子呢?巴利
Tattha sahācaritenāti saha caritamattena. Chavo sigāloti lāmako kālasigālo. Kotthukoti tasseva vevacanaṃ. Saṅkassarācāroti āsaṅkitasamācāro. Na sataṃ sarikkhoti paṇḍitānaṃ sappurisānaṃ sadiso na hoti, kiṃ tvaṃ kālasigālasadise titthiye sīhe karosīti?
他这样想:“这个人正在说这类导师的坏话,我就要借他的嘴让他说出称赞的话来。”想完之后,就进入那人的身体,牢牢地附著进去——这就是“遍入之后”。所谓“投入者”,就是在苦行和厌离的修行上专心投入的人。所谓“守护远离”,就是守护远离行的人。据说他们为了“守护理发的远离”就自己拔头发,为了“守护衣服的远离”就裸体行走,为了“守护团食的远离”就像狗一样在地上或手里吃东西,为了“守护坐卧处的远离”就铺设荆棘床之类的。所谓“住于诸色”,就是被渴爱和邪见牢牢钉在色法上。所谓“欣求天界”,就是一心贪求天界的人。所谓“凡人”,就是普通人。他说:这些凡人确实是在为他世而正确地教导。巴利
Anvāvisitvāti ‘‘ayaṃ evarūpānaṃ satthārānaṃ avaṇṇaṃ katheti, teneva naṃ mukhena vaṇṇaṃ kathāpessāmī’’ti cintetvā tassa sarīre anuāvisi adhimucci, evaṃ anvāvisitvā. Āyuttāti tapojigucchane yuttapayuttā. Pālayaṃ pavivekiyanti pavivekaṃ pālayantā. Te kira ‘‘nhāpitapavivekaṃ pālessāmā’’ti sayaṃ kese luñcanti. ‘‘Cīvarapavivekaṃ pātessāmā’’ti naggā vicaranti. ‘‘Piṇḍapātapavivekaṃ pālessāmā’’ti sunakhā viya bhūmiyaṃ vā bhuñjanti hatthesu vā. ‘‘Senāsanapavivekaṃ pālessāmā’’ti kaṇṭakaseyyādīni kappenti. Rūpe niviṭṭhāti taṇhādiṭṭhīhi rūpe patiṭṭhitā. Devalokābhinandinoti devalokapatthanakāmā. Mātiyāti maccā, te ve maccā paralokatthāya sammā anusāsantīti vadati.
“像这样知道之后”:他这样思量:“这个人先讲了他们的过失,现在又讲功德,他到底是谁呢?”于是就这样了知了。“凡是在虚空中有着光辉容色的”:指的是虚空中的月光、日光、暮霞、彩虹、星星等光辉容色。“所有这些”:所有这些,都是因为你。“魔罗”:这是在称呼魔罗。就像为了杀鱼而投下挂着肉饵的钩一样,同样,你以称赞之辞,把这些色相投向众生,是为了杀害他们。巴利
Itividitvāti ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ etesaṃ avaṇṇaṃ kathetvā idāni vaṇṇaṃ katheti, ko nu kho eso’’ti āvajjento jānitvāva. Ye cantalikkhasmiṃ pabhāsavaṇṇāti ye antalikkhe candobhāsasūriyobhāsasañjhārāgaindadhanutārakarūpānaṃ pabhāsavaṇṇā. Sabbeva te teti sabbeva te tayā. Namucīti māraṃ ālapati. Āmisaṃva macchānaṃ vadhāya khittāti yathā macchānaṃ vadhatthāya baḷisalaggaṃ āmisaṃ khipati, evaṃ tayā pasaṃsamānena ete rūpā sattānaṃ vadhāya khittāti vadati.
摩那婆天:据说这位天子是佛陀的侍者。王舍城诸山:指王舍城的那些山。白山:就是开拉沙山。行空者:指在空中行走的。海:指水的汇集处。这里要说的是:就像王舍城的诸山之中毗富罗山最为广大殊胜,雪山诸山之中开拉沙山最为殊胜,空中行者之中太阳最为殊胜,水的汇集处之中大海最为殊胜,星宿之中月亮最为殊胜;同样,在包括天神的世间中,佛陀最为殊胜。第十。巴利
Māṇavagāmiyoti ayaṃ kira devaputto buddhupaṭṭhāko. Rājagahīyānanti rājagahapabbatānaṃ. Setoti kelāso. Aghagāminanti ākāsagāmīnaṃ. Udadhinanti udakanidhānānaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā rājagahīyānaṃ pabbatānaṃ vipulo seṭṭho, himavantapabbatānaṃ kelāso, ākāsagāmīnaṃ ādicco, udakanidhānānaṃ samuddo, nakkhattānaṃ cando, evaṃ sadevakassa lokassa buddho seṭṭhoti. Dasamaṃ.
《相应部》义注巴利
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya