《苏维拉经》的注释巴利
1. Suvīrasuttavaṇṇanā
247 247. 在《帝释相应》第一经中,“abhiyaṃsu”是“战胜”的意思。他们是什么时候战胜的呢?是在他们变得强大的时候。关于这件事,有一段依次讲述的经过:据说,帝释前世在摩揭陀国的摩伽罗村,是一个名叫摩伽的青年。他带领三十二个人一起做善事,圆满了七种誓愿行,死后投生到天界。由于他强大业力的威力,他带着自己的眷属在十个方面压过了其余的天神。原住的天神们看到后,心想:“有外来的天子来了!”于是准备好了香酒。帝释对眷属们示意说:“朋友们,不要喝这香酒,只做个喝的样子就行。”他们就照做了。原住的天神们用金器端来香酒,尽情地喝,喝醉后东倒西歪地躺在金地上。帝释说:“抓住这些没福气的人的脚!”就把他们抓住脚,扔到了须弥山脚下。靠着帝释福德力的威光,那些跟随他的人也全都一起落到了那里。他们落到须弥山半腰时恢复了意识,喊道:“亲爱的,我们没喝酒,我们没喝酒啊!”从那时起,他们就被叫做阿修罗。后来,由于他们的业、缘和时节所感,在须弥山的下层,出现了一处一万由旬大的阿修罗住处。帝释为了让他们退去后再也回不来,就设置了守卫。针对这件事,说了这样的话——巴利
247. Sakkasaṃyuttassa paṭhame abhiyaṃsūti kadā abhiyaṃsu? Yadā balavanto ahesuṃ, tadā. Tatrāyaṃ anupubbikathā – sakko kira magadharaṭṭhe macalagāmake magho nāma māṇavo hutvā tettiṃsa purise gahetvā kalyāṇakammaṃ karonto satta vatapadāni pūretvā tattha kālaṅkato devaloke nibbatti. Taṃ balavakammānubhāvena saparisaṃ sesadevatā dasahi ṭhānehi adhigaṇhantaṃ disvā ‘‘āgantukadevaputtā āgatā’’ti nevāsikā gandhapānaṃ sajjayiṃsu. Sakko sakaparisāya saññaṃ adāsi – ‘‘mārisā mā gandhapānaṃ pivittha, pivanākāramattameva dassethā’’ti. Te tattha akaṃsu. Nevāsikadevatā suvaṇṇasarakehi upanītaṃ gandhapānaṃ yāvadatthaṃ pivitvā mattā tattha tattha suvaṇṇapathaviyaṃ patitvā sayiṃsu. Sakko ‘‘gaṇhatha puttahatāya putte’’ti te pādesu gahetvā sinerupāde khipāpesi. Sakkassa puññatejena tadanuvattakāpi sabbe tattheva patiṃsu. Te sineruvemajjhakāle saññaṃ labhitvā, ‘‘tātā na suraṃ pivimha, na suraṃ pivimhā’’ti āhaṃsu. Tato paṭṭhāya asurā nāma jātā. Atha nesaṃ kammapaccayautusamuṭṭhānaṃ sinerussa heṭṭhimatale dasayojanasahassaṃ asurabhavanaṃ nibbatti. Sakko tesaṃ nivattetvā anāgamanatthāya ārakkhaṃ ṭhapesi, yaṃ sandhāya vuttaṃ –
在两座不可征服的城池之间,
五种守护已经被安立。
水、颅器,以及盛乳的容器,
与迷醉相应的,以及四大天王。巴利
‘‘Antarā dvinnaṃ ayujjhapurānaṃ, Pañcavidhā ṭhapitā abhirakkhā; Udakaṃ karoṭi-payassa ca hārī, Madanayutā caturo ca mahatthā’’ti.
这两座城因为无法用战争攻取,所以被称为“不可征服之城”,也就是天城和阿修罗城。当阿修罗势力强大时,天人们就逃走,进入天城,关上城门,这时即使有十万阿修罗也拿他们没办法。当天人势力强大时,阿修罗就逃走,进入阿修罗城,关上城门,这时即使有十万帝释的部下也拿他们没办法。因此,这两座城就叫作“不可征服之城”。在它们之间,帝释在水等五个地方设置了守护。其中,“水”指的是龙,因为龙在水中很有力量,所以在须弥山第一层平台设有它们的守护。“颅器”指的是金翅鸟,据说它的饮食名叫“颅器”,因此得名,在第二层平台设有它的守护;“携乳者”指的是鸠槃荼,据说这是檀那婆罗刹,在第三层平台设有它的守护;“迷醉相合”指的是夜叉,据说它行止不正、性好争斗,在第四层平台设有它的守护。“四大”指的是四大天王,在第五层平台设有他们的守护。因此,如果阿修罗怒气冲冲前来攻打天城,山的第一层围台由龙族抵挡,其余各层依次由其余各部抵挡。巴利
Dve nagarāni hi yuddhena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya ayujjhapurāni nāma jātāni devanagarañca asuranagarañca. Yadā hi asurā balavanto honti, atha devehi palāyitvā devanagaraṃ pavisitvā dvāre pidahite asurānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti. Yadā devā balavanto honti, athāsurehi palāyitvā asuranagarassa dvāre pidahite sakkānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti. Iti imāni dve nagarāni ayujjhapurāni nāma. Nesaṃ antarā etesu udakādīsu pañcasu ṭhānesu sakkena ārakkhā ṭhapitā. Tattha udakasaddena nāgā gahitā. Te hi udake balavanto honti. Tasmā sinerussa paṭhamālinde tesaṃ ārakkhā. Karoṭisaddena supaṇṇā gahitā. Tesaṃ kira karoṭi nāma pānabhojanaṃ, tena taṃ nāmaṃ labhiṃsu. Dutiyālinde tesaṃ ārakkhā. Payassahārīsaddena kumbhaṇḍā gahitā. Dānavarakkhasā kira te. Tatiyālinde tesaṃ ārakkhā. Madanayutasaddena yakkhā gahitā. Visamacārino kirate yujjhasoṇḍā. Catutthālinde tesaṃ ārakkhā. Caturo ca mahantāti cattāro mahārājāno vuttā. Pañcamālinde tesaṃ ārakkhā. Tasmā yadi asurā kupitāvilacittā devapuraṃ upayanti yuddhesū, yaṃ girino paṭhamaṃ paribhaṇḍaṃ, taṃ uragā paṭibāhanti evaṃ sesesu sesā.
那些阿修罗在寿命、容貌、滋味、权势等成就上,跟三十三天的天人差不多。所以,当紫铆花开放的时候,他们分不清自己身在何处,就说:“这里不是天城!那边才是波利质多罗树开花的地方,这里不过是紫铆花罢了。那个老帝释骗我们喝了酒,把我们耍了,我们没能拿下天城。走,我们去找他打一仗!”于是他们爬上象、马、战车,拿起金、银、宝石做的盾牌,做好战斗准备,敲响阿修罗战鼓,把大海的水劈成两半,从里面冲出来。他们开始往须弥山上爬,就像白蚁堆上的蚂蚁涌向蚁巢一样,向天人那边攻过去。这时,他们先跟龙族打起来。可是在那场战斗中,没有谁的皮肤或皮肉被割破,也没有流血,只不过像小男孩们用木羊玩具打仗那样,互相吓唬吓唬而已。哪怕有成百上千亿的龙族跟他们交战,也只是把他们赶回阿修罗城,然后就撤回来了。巴利
Te pana asurā āyuvaṇṇarasaissariyasampattīhi tāvatiṃsasadisāva. Tasmā antarā attānaṃ ajānitvā pāṭaliyā pupphitāya, ‘‘na idaṃ devanagaraṃ, tattha pāricchattako pupphati, idha pana cittapāṭalī, jarasakkenāmhākaṃ suraṃ pāyetvā vañcitā, devanagarañca no gahitaṃ, gacchāma tena saddhiṃ yujjhissāmā’’ti hatthiassarathe āruyha suvaṇṇarajatamaṇiphalakāni gahetvā, yuddhasajjā hutvā, asurabheriyo vādentā mahāsamudde udakaṃ dvidhā bhetvā uṭṭhahanti. Te deve vuṭṭhe vammikamakkhikā vammikaṃ viya sineruṃ abhiruhitu ārabhanti. Atha nesaṃ paṭhamaṃ nāgehi saddhiṃ yuddhaṃ hoti. Tasmiṃ kho pana yuddhe na kassaci chavi vā cammaṃ vā chijjati, na lohitaṃ uppajjati, kevalaṃ kumārakānaṃ dārumeṇḍakayuddhaṃ viya aññamaññaṃ santāsanamattameva hoti. Koṭisatāpi koṭisahassāpi nāgā tehi saddhiṃ yujjhitvā te asurapuraṃyeva pavesetvā nivattanti.
当阿修罗势力强大时,龙族就退下来,在第二层平台上和金翅鸟会合在一起,共同作战。金翅鸟等各层也是同样的应对方式。当阿修罗把这五处阵地都压制住时,即使五种力量已经集结在一起,也会一起退却。这时,四大天王就去向帝释禀报这个情况。帝释听完他们的话,登上长一百五十由旬的毗阇耶延陀车,要么亲自出战,要么派一个儿子去。而在这个时候,他想派儿子去,就说了“亲爱的善勇啊”等这番话。巴利
Yadā pana asurā balavanto honti, atha nāgā osakkitvā dutiye ālinde supaṇṇehi saddhiṃ ekatova hutvā yujjhanti. Esa nayo supaṇṇādīsūpi. Yadā pana tāni pañcapi ṭhānāni asurā maddanti, tadā ekato sampiṇḍitānipi pañca balāni osakkanti. Atha cattāro mahārājāno gantvā sakkassa taṃ pavattiṃ ārocenti. Sakko tesaṃ vacanaṃ sutvā diyaḍḍhayojanasatikaṃ vejayantarathaṃ āruyha sayaṃ vā nikkhamati, ekaṃ vā puttaṃ peseti. Imasmiṃ pana kāle puttaṃ pesetukāmo, tāta suvīrātiādimāha.
“好的,愿您吉祥”这句话的意思是:那就这样吧,愿您吉祥。“他陷入了放逸”,就是说他做了放逸之事。整句的意思是:他被天女众围绕着,降落到宽六十由旬的金色大道上,在欢庆星宿节、尽情游乐之时,游逛于欢喜园等地。巴利
Evaṃ bhaddantavāti khoti evaṃ hotu bhaddaṃ tava iti kho. Pamādaṃ āpādesīti pamādaṃ akāsi. Accharāsaṅghaparivuto saṭṭhiyojanaṃ vitthārena suvaṇṇamahāvīthiṃ otaritvā nakkhattaṃ kīḷanto nandanavanādīsu vicaratīti attho.
不奋起的人就是不去奋起。不精勤的人就是不去精勤。懒惰的人就是懈怠的人。他什么应做的事都不去做。成就一切欲乐的人,就是一切欲乐都已圆满成就。帝释,天中至尊,请为我指出、开示、解说那最殊胜的境界、处所和方向。因为不造业而安住之处,就是涅槃之道。第一。巴利
Anuṭṭhahanti anuṭṭhahanto. Avāyāmanti avāyamanto. Alasvassāti alaso assa. Na ca kiccāni kārayeti kiñci kiccaṃ nāma na kareyya. Sabbakāmasamiddhassāti sabbakāmehi samiddho assa. Taṃ me, sakka, varaṃ disāti, sakka devaseṭṭha, taṃ me varaṃ uttamaṃ ṭhānaṃ okāsaṃ disaṃ ācikkha kathehīti vadati. Nibbānassa hi so maggoti kammaṃ akatvā jīvitaṭṭhānaṃ nāma nibbānassa maggo. Paṭhamaṃ.
第二 须深经的注释巴利
2. Susīmasuttavaṇṇanā
248 在第二经的注释中,“须深”指的是他自己那一千个儿子当中,就叫这个名字的那一个儿子。第二。巴利
248. Dutiye susīmanti attano puttasahassassa antare evaṃnāmakaṃ ekaṃ puttameva. Dutiyaṃ.
3. 《幢顶经》的注释巴利
3. Dhajaggasuttavaṇṇanā
249 249. 在第三经中,“已集结”的意思是聚集起来、堆成一堆。“你们应当仰望幢顶”:据说帝释天的战车长一百五十由旬。这辆车的后部五十由旬,中间的车厢五十由旬,从车架连接处到车头也是五十由旬。有人把同样的尺寸加倍来算,就说车长三百由旬。车上有一张一由旬长的坐垫,头顶上撑着一把三由旬长的白色伞盖,单单一个车轭就套着一千匹良马,其余装饰的数量根本算不清。而他的幢旗高二百五十由旬,被风吹动时,发出的声音就像五种乐器同时奏响。佛陀说“你们应当仰望幢顶”。为什么?因为看见幢顶的人会想:“我们的国王来了,他就像插在集会边缘的柱子一样稳稳立着,我们还有什么好怕的?”这样就不会生起恐惧。“生主”:据说生主和帝释天相貌相同、寿命一样,得到第二个座位。婆楼那和伊沙那也是这样。不过婆楼那得到第三个座位,伊沙那得到第四个座位。“退却”:他被阿修罗打败后,站在那辆战车上,只要看见一点点王旗,就会习惯性地逃跑。巴利
249. Tatiye samupabyūḷhoti sampiṇḍito rāsibhūto. Dhajaggaṃullokeyyathāti sakkassa kira diyaḍḍhayojanasatāyāmo ratho . Tassa hi pacchimanto paṇṇāsayojano, majjhe rathapañjaro paṇṇāsayojano, rathasandhito yāva rathasīsā paṇṇāsayojanāni. Tadeva pamāṇaṃ diguṇaṃ katvā tiyojanasatāyāmotipi vadantiyeva. Tasmiṃ yojanikapallaṅko atthato, tiyojanikaṃ setacchattaṃ matthake ṭhapitaṃ, ekasmiṃyeva yuge sahassaājaññā yuttā, sesālaṅkārassa pamāṇaṃ natthi. Dhajo panassa aḍḍhatiyāni yojanasatāni uggato, yassa vātāhatassa pañcaṅgikatūriyasseva saddo niccharati, taṃ ullokeyyāthāti vadati. Kasmā? Taṃ passantānañhi rājā no āgantvā parisapariyante nikhātathambho viya ṭhito, kassa mayaṃ bhāyāmāti bhayaṃ na hoti. Pajāpatissāti so kira sakkena samānavaṇṇo samānāyuko dutiyaṃ āsanaṃ labhati. Tathā varuṇo īsāno ca. Varuṇo pana tatiyaṃ āsanaṃ labhati, īsāno catutthaṃ. Palāyīti asurehi parājito tasmiṃ rathe ṭhito appamattakampi rajadhajaṃ disvā palāyanadhammo.
“世尊是阿罗汉……等等”这些内容,在《清净道论》里已经详细解释过了。“世尊宣说了此经”:世尊宣说了这部名叫《幢顶护卫经》的经文,在他教化的范围内,威力遍及万亿个轮围世界。只要忆念这部经,就能从夜叉恐怖、盗贼恐怖等种种痛苦中解脱,这种护佑没有尽头。其他痛苦的止息就更不用说了,以清净的信心忆念这部经的人,甚至能在虚空中站稳脚跟。巴利
Itipi so bhagavātiādīni visuddhimagge vitthāritāneva. Idamavocāti idaṃ dhajaggaparittaṃ nāma bhagavā avoca, yassa āṇākhette koṭisatasahassacakkavāḷe ānubhāvo vattati. Idaṃ āvajjetvā hi yakkhabhayacorabhayādīhi dukkhehi muttānaṃ anto natthi. Tiṭṭhatu aññadukkhavūpasamo, idaṃ āvajjamāno hi pasannacitto ākāsepi patiṭṭhaṃ labhati.
这里有一件事:据说,在长池塔庙做粉刷工程时,一个年轻沙弥从塔顶栏台的边缘掉下来,坠向塔身内部。站在下面的比丘僧团说:“贤友,请忆念《幢顶护卫经》!”他被死亡恐惧逼得害怕,就说:“愿《幢顶护卫经》保护我!”就在那一刻,两块砖从塔身内部出来,变成阶梯停住了,上面的人又放下了藤梯。当他站在那梯子上时,那两块砖就回到了原处。第三。巴利
Tatridaṃ vatthu – dīghavāpicetiyamhi kira sudhākamme kayiramāne eko daharo muddhavedikāpādato patitvā cetiyakucchiyā bhassati. Heṭṭhā ṭhito bhikkhusaṅgho ‘‘dhajaggaparittaṃ, āvuso, āvajjāhī’’ti āha. So maraṇabhayena tajjito ‘‘dhajaggaparittaṃ maṃ rakkhatū’’ti āha. Tāvadevassa cetiyakucchito dve iṭṭhakā nikkhamitvā sopānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu, upariṭṭhito vallinisseṇiṃ otāresuṃ. Tasmiṃ nisseṇiyaṃ ṭhite iṭṭhakā yathāṭṭhāneyeva aṭṭhaṃsu. Tatiyaṃ.
第四 毗摩质多罗经的注释巴利
4. Vepacittisuttavaṇṇanā
250 第四经的注释里说,“韦巴吉帝”据说是所有阿修罗中最年长的一个。“由他”只是虚词。“五处系缚”指的是两只手、两只脚和脖子,这样五处被绑住。不过这些绑绳看起来就像藕丝或蛛丝一样,能妨碍他的举止动作。但他实际上是被心绑住,也是靠心解脱。“咒骂”是指用十种骂人的话骂:‘你是贼、是蠢货、是糊涂虫、是骗子、是骆驼、是公牛、是驴、是地狱众生、是畜生道众生,你没有善趣,只该堕恶趣。’“辱骂”是说‘老帝释天,你不可能永远赢下去;等阿修罗打赢的时候,我也要这样把你绑起来,让你躺在阿修罗宫门口,再狠狠揍你’之类的话来吓唬他。帝释天已经是一切胜利者,根本不把这些放在心上,只是把大痰盂在他头顶晃一晃,就进出善法堂。他心里琢磨:‘这位帝释天到底是因为害怕才忍受这些粗话,还是因为他本来就具备忍辱安忍的品德?’为了试探,就说了下面的话。巴利
250. Catutthe vepacittīti so kira asurānaṃ sabbajeṭṭhako. Yenāti nipātamattaṃ nanti ca. Kaṇṭhapañcamehīti dvīsu hatthesu pādesu kaṇṭhe cāti evaṃ pañcahi bandhanehi. Tāni pana naḷinasuttaṃ viya makkaṭakasuttaṃ viya ca cakkhussāpāthaṃ āgacchanti, iriyāpathaṃ rujjhanti. Tehi pana citteneva bajjhati, citteneva muccati. Akkosatīti corosi bālosi mūḷhosi thenosi oṭṭhosi goṇosi gadrabhosi nerayikosi tiracchānagatosi, natthi tuyhaṃ sugati, duggatiyeva tuyhaṃ pāṭikaṅkhāti imehi dasahi akkosavatthūhi akkosati. Paribhāsatīti, jarasakka, na tvaṃ sabbakālaṃ jinissasi, yadā asurānaṃ jayo bhavissati, tadā tampi evaṃ bandhitvā asurabhavanassa dvāre nipajjāpetvā pothāpessāmīti ādīni vatvā tajjeti. Sakko vijitavijayo na taṃ manasi karoti, mahāpaṭiggahaṇaṃ panassa matthake vidhunanto sudhammadevasabhaṃ pavisati ceva nikkhamati ca. Ajjhabhāsīti ‘‘kiṃ nu kho esa sakko imāni pharusavacanāni bhayena titikkhati, udāhu adhivāsanakhantiyā samannāgatattā’’ti? Vīmaṃsanto abhāsi.
“无力”是指因为软弱吗?“结合”是指会反击、会报复。“会破裂”是指会离欲。也有“会忿怒”的读法。“敌人”是指敌对者。“凡是正念而平静的人”:意思是,凡是具足正念而平静的人,我认为他的平静就是对愚者的制止。“当他这样认为时”:因为他这样认为。“压倒”:就是压制。“像牛逃跑时更甚”:就像斗牛时,两头牛正在角斗,牛群站着观看;可当其中一头逃跑时,整个牛群就更加猛烈地扑向那头逃跑的牛。同样,愚者对能忍耐的人会施加更大的压迫。巴利
Dubbalyā noti dubbalabhāvena nu. Paṭisaṃyujeti paṭisaṃyujeyya paṭipphareyya. Pabhijjeyyunti virajjeyyuṃ. Pakujjheyyuntipi pāṭho. Paranti paccatthikaṃ. Yo sato upasammatīti yo satimā hutvā upasammati, tassa upasamaṃyevāhaṃ bālassa paṭisedhanaṃ maññeti attho. Yadā naṃ maññatīti yasmā taṃ maññati. Ajjhāruhatīti ajjhottharati. Gova bhiyyo palāyinanti yathā goyuddhe tāvadeva dve gāvo yujjhante gogaṇo olokento tiṭṭhati, yadā pana eko palāyati, atha naṃ palāyantaṃ sabbo gogaṇo bhiyyo ajjhottharati. Evaṃ dummedho khamantaṃ bhiyyo ajjhottharatīti attho.
“以自身利益为最高”:意思是以自己的利益为最高。“没有比忍耐更好的了”:在那些以自身利益为最高的利益当中,没有比忍耐更殊胜的另一种利益了。因此他们说“忍耐是最高的”:如果一个人有力量并能忍受,他的这种忍耐就被称为最高。“愚人的力量”就是无知的力量。谁有这种力量,他们就说那种力量其实是无力的力量——这是在说明。“为法所护者”:指被法保护的人,或者保护法的人。“回击者”:指反过来攻击的人;即使他回击并说这是愚人的力量,也没有人能动摇安住于法的人。“他因此使自己更恶”:因为那忿怒,那个人以忿怒回报忿怒,因此自己招来罪恶。对谁呢?对那个以忿怒回报忿怒的人。“疗治者”:这里用复数词形表达单数的意思,就是疗治者。“人们认为”:对于这样疗治并成就自他二利的人,那些盲目的凡夫却这样认为:“这是个盲目的愚人。”“不通达法者”:指对四谛法不熟练的人。“这里”:在这教法中。“kho”只是虚词。第四。巴利
Sadatthaparamāti sakatthaparamā. Khantyā bhiyyo na vijjatīti tesu sakaatthaparamesu atthesu khantito uttaritaro añño attho na vijjati. Tamāhu paramaṃ khantinti yo balavā titikkhati, tassa taṃ khantiṃ paramaṃ āhu. Bālabalaṃ nāma aññāṇabalaṃ. Taṃ yassa balaṃ, abalameva taṃ balanti āhu kathentīti dīpeti. Dhammaguttassāti dhammena rakkhitassa, dhammaṃ vā rakkhantassa. Paṭivattāti paṭippharitvā vattā, paṭippharitvā vā bālabalanti vadeyyāpi, dhammaṭṭhaṃ pana cāletuṃ samattho nāma natthi. Tasseva tena pāpiyoti tena kodhena tasseva puggalassa pāpaṃ. Katarassa? Yo kuddhaṃ paṭikujjhati. Tikicchantānanti ekavacane bahuvacanaṃ, tikicchantanti attho. Janā maññantīti evarūpaṃ attano ca parassa cāti ubhinnaṃ atthaṃ tikicchantaṃ nipphādentaṃ puggalaṃ ‘‘andhabālo aya’’nti andhabālaputhujjanāva evaṃ maññanti. Dhammassa akovidāti catusaccadhamme achekā. Idhāti imasmiṃ sāsane. Khoti nipātamattaṃ. Catutthaṃ.
第五 善说胜经的注释巴利
5. Subhāsitajayasuttavaṇṇanā
251 251. 第五经中,“对阿修罗王这样说”:这是出于机敏才说了这番话。据说他心里是这样想的:“先让对方放下执取再开口,确实很难;但顺着对方的话说,之后再开口就容易了。”“先前之天”:指在天界长久居住的原先主人,你们先说说你们传承下来的吧。“无罚之处”:指没有惩罚行为的地方,意思是那里不存在需要拿刀杖之类的情况。第五经。巴利
251. Pañcame asurindaṃ etadavocāti chekatāya etaṃ avoca. Evaṃ kirassa ahosi ‘‘parassa nāma gāhaṃ mocetvā paṭhamaṃ vattuṃ garu. Parassa vacanaṃ anugantvā pana pacchā sukhaṃ vattu’’nti. Pubbadevāti devaloke ciranivāsino pubbasāmikā, tumhākaṃ tāva paveṇiāgataṃ bhaṇathāti . Adaṇḍāvacarāti daṇḍāvacaraṇarahitā, daṇḍaṃ vā satthaṃ vā gahetabbanti evamettha natthīti attho. Pañcamaṃ.
第六《鸟巢经》的注释巴利
6. Kulāvakasuttavaṇṇanā
252 第六经。“他说”:据说,当他面向绢绵树林出生时,战车的声音、骏马的声音和旗帜的声音从四面八方响起,就像霹雳落下的声音一样。听到那声音后,绢绵林中强壮的金翅鸟都逃走了;而那些年老体衰的、因病而虚弱的,以及羽毛还没长好的雏鸟,无法逃走,被死亡的恐惧所逼迫,一下子发出了巨大的哀鸣。帝释天听到后,问马塔利:“亲爱的,这是什么声音?”马塔利说:“天子,听到战车的声音后,那些逃不掉的金翅鸟在哀鸣。”帝释天听后,心中生起悲悯,便说了下面的话。“以车辕前端”:就是用战车的车辕前端。就像不会用车辕前端把鸟巢压碎那样,用这个车辕前端避开它们。因为那辆战车是由福德所生的,即使铁围山或须弥山挡在前面,它也会直接穿透过去,不会卡住,就像在空中行进一样。如果它从那片绢绵树林经过,就会像大车穿过香蕉林或蓖麻林中间时,整片树林都被摧毁碾碎那样,那片绢绵树林也会变成那样。第六。巴利
252. Chaṭṭhe ajjhabhāsīti tassa kira simbalivanābhimukhassa jātassa rathasaddo ca ājānīyasaddo dhajasaddo ca samantā asanipātasaddo viya ahosi. Taṃ sutvā simbalivane balavasupaṇṇā palāyiṃsu, jarājiṇṇā ceva rogadubbalā ca asañjātapakkhapotakā ca palāyituṃ asakkontā, maraṇabhayena tajjitā ekappahāreneva mahāviravaṃ viraviṃsu. Sakko taṃ sutvā ‘‘kassa saddo, tātā’’ti? Mātaliṃ pucchi. Rathasaddaṃ, te deva, sutvā supaṇṇā palāyituṃ asakkontā viravantīti. Taṃ sutvā karuṇāsamāvajjitahadayo abhāsi. Īsāmukhenāti rathassa īsāmukhena. Yathā kulāvake īsāmukhaṃ na sañcuṇṇeti, evaṃ iminā īsāmukhena te parivajjaya. So hi ratho puññapaccayanibbatto cakkavāḷapabbatepi sinerumhipi sammukhībhūte vinivijjhitvāva gacchati na sajjati, ākāsagatasadiseneva gacchati. Sace tena simbalivanena gato bhaveyya, yathā mahāsakaṭe kadalivanamajjhena vā eraṇḍavanamajjhena vā gacchante sabbavanaṃ vibhaggaṃ nimmathitaṃ hoti, evaṃ tampi simbalivanaṃ bhaveyya. Chaṭṭhaṃ.
第七《不背叛经》的注释巴利
7. Nadubbhiyasuttavaṇṇanā
253 第七经中,“他前往”:毗摩质多心里想:“这位帝释天心想:‘哪怕有人是我最大的敌人,我也不会欺骗他。可是,没有谁比我面前的这个家伙更是我的敌人了。我先试探试探他,看他见到我之后,到底会不会伤害我。’”这样想完,他就过去了。“站住,毗摩质多,你被抓住了!”意思是:“毗摩质多,你就停在那里,你已经被我抓住了。”这话刚一出口,他立刻就被五种束缚绑住了——双手、双脚和脖子。“请向我发誓”:意思是“请你对我起誓,不会伤害我。”“妄语者的罪恶”:这是指在这个劫中,最初劫时的吉达利王所造下的罪恶。“诽谤圣者”:就像拘迦利那样的罪恶。“背叛朋友的罪恶”:就像《大猿本生》中,对菩萨生起恶念的那个人所造下的罪恶。“不知恩者”:就像提婆达多那样不知感恩之人的罪恶。据说,在这个劫中,这四种就是极大的罪恶。第七。巴利
253. Sattame upasaṅkamīti ‘‘ayaṃ sakko ‘yopi me assa supaccatthiko, tassa pāhaṃ na dubbheyya’nti cinteti, mayā tassa paccatthikataro nāma natthi, vīmaṃsissāmi tāva naṃ, kiṃ nu kho maṃ passitvā dubbhati, na dubbhatī’’ti cintetvā upasaṅkami. Tiṭṭha vepacitti gahitosīti vepacitti, ettheva tiṭṭha, gahito tvaṃ mayāti vadati. Saha vacanenevassa so kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddhova ahosi. Sapassu ca meti mayi adubbhatthāya sapathaṃ karohīti vadati. Yaṃ musābhaṇato pāpanti imasmiṃ kappe paṭhamakappikesu cetiyarañño pāpaṃ sandhāyāha. Ariyūpavādinoti kokalikassa viya pāpaṃ. Mittadduno ca yaṃ pāpanti mahākapijātake mahāsatte duṭṭhacittassa pāpaṃ. Akataññunoti devadattasadisassa akataññuno pāpaṃ. Imāni kira imasmiṃ kappe cattāri mahāpāpāni. Sattamaṃ.
第八《毗卢遮那阿修罗王经》的注释巴利
8. Verocanaasurindasuttavaṇṇanā
254 第八经中,“他们站立”是说像门卫的雕像那样立着不动。“成就”就是完成、达成,意思是说,在目的达成之前,都应当努力。他说的就是这首偈颂。第二首偈颂是帝释天说的。其中,“比忍耐更殊胜”:在已经成就的美好目标中,没有比忍耐更殊胜的目标了。“种种目的”:就是种种应做的事。因为就算狗、豺狼之类的众生,也没有哪个是完全无事可做的;哪怕只是从这里走到那里,也算是一件事。“唯有结合为最上,一切众生的受用”:比如待期满者的饭食等,本来不适合受用,但重新加热、烘烤,再用酥油、蜂蜜、糖蜜等调和之后,就变得适合受用了。所以说:“一切众生的受用,唯以结合为最上。”所谓“成就而美好的目的”,这些目标确实只有成就了才显得美好。接着第四首偈颂也是帝释天说的,同样应以前面所说的方式理解其含义。第八经结束。巴利
254. Aṭṭhame aṭṭhaṃsūti dvārapālarūpakāni viya ṭhitā. Nipphadāti nipphatti, yāva attho nipphajjati, tāva vāyamethevāti vadati. Dutiyagāthā sakkassa. Tattha khantyā bhiyyoti nipphannasobhanesu atthesu khantito uttaritaro attho nāma natthi. Atthajātāti kiccajātā. Soṇasiṅgālādayopi hi upādāya akiccajāto satto nāma natthi. Ito etto gamanamattampi kiccameva hoti. Saṃyogaparamā tveva, sambhogā sabbapāṇinanti pārivāsikaodanādīni hi asambhogārahāni honti, tāni puna uṇhāpetvā bhajjitvā sappimadhuphāṇitādīhi saṃyojitāni sambhogārahāni honti. Tenāha ‘‘saṃyogaparamā tveva, sambhogā sabbapāṇina’’nti . Nipphannasobhano atthoti ime atthā nāma nipphannāva sobhanti. Puna catutthagāthā sakkassa. Tatthāpi vuttanayeneva attho veditabbo. Aṭṭhamaṃ.
第九《林野住处仙人经》的注释巴利
9. Araññāyatanaisisuttavaṇṇanā
255 255. 第九经中,“住在叶屋里”是指他们住在雪山地区一处令人愉悦的森林住处,那里有夜间住处、日间住处、经行处等,他们住在这样的树叶屋里。帝释天和毗摩质多这两个人,一个是女婿,一个是岳父,有时争吵,有时一起行走,而这时候他们正一起行走。“Paṭaliyo”是指一种鞋子。“把剑挎上”是指把剑挎在肩上。“用伞盖”是指用天界的白色伞盖举在头顶遮护。“apabyāmato karitvā”是指不放在手臂所及的距离内。对于长期受持戒律的人,他们这样说:“从这里退开,离开,避开,不要站在上风处。”“这里并没有天人”是说:在这些持戒者当中,天人们对气味不生起厌恶想,只生起可爱、悦意、可喜的想。第九经结束。巴利
255. Navame paṇṇakuṭīsu sammantīti himavantapadese ramaṇīye araññāyatane rattiṭṭhānadivāṭṭhānacaṅkamanādīhi sampannāsu paṇṇasālāsu vasanti. Sakko ca devānamindo vepacitti cāti ime dve janā jāmātikasasurā kālena kalahaṃ karonti, kālena ekato caranti, imasmiṃ pana kāle ekato caranti. Paṭaliyoti gaṇaṅgaṇūpāhanā. Khaggaṃ olaggetvāti khaggaṃ aṃse olaggetvā. Chattenāti dibbasetacchattena matthake dhārayamānena. Apabyāmato karitvāti byāmato akatvā. Ciradikkhitānanti cirasamādiṇṇavatānaṃ. Ito paṭikkammāti ‘‘ito pakkama parivajjaya, mā uparivāte tiṭṭhā’’ti vadanti. Na hettha devāti etasmiṃ sīlavantānaṃ gandhe devā na paṭikkūlasaññino, iṭṭhakantamanāpasaññinoyevāti dīpeti. Navamaṃ.
第10经 海经的注释巴利
10. Samuddakasuttavaṇṇanā
256 256. 第十经中,“海边的树叶小屋”是指他们住在轮围大海海面上的、颜色像银板的沙滩上,住在如前所说的那种树叶屋里。“或许也是我们的”,意思是“也许也会是我们的”。“我们请求无畏施”,就是请求给予无畏的布施。据说,天人和阿修罗的战争大多发生在大海海面上。阿修罗并不是一直都能获胜,大多数时候都是打败仗。他们被天人打败后逃跑,经过仙人们的修行处时,愤怒地想:“帝释跟这些人商量之后,就要来消灭我们,把那些害死儿子的人的儿子抓起来!”于是就在修行处砸毁水瓶、经行堂等设施。仙人们从森林里带着果实之类回来,看到这些后,又费力地把它们恢复原状,可他们却一次又一次照样破坏。因此,仙人们听说“现在他们的战斗又临近了”,就这样思惟。巴利
256. Dasame samuddatīre paṇṇakuṭīsūti cakkavāḷamahāsamuddapiṭṭhiyaṃ rajatapaṭṭavaṇṇe vālukapuḷine vuttappakārāsu paṇṇasālāsu vasanti. Siyāpi noti siyāpi amhākaṃ. Abhayadakkhiṇaṃ yāceyyāmāti abhayadānaṃ yāceyyāma. Yebhuyyena kira devāsurasaṅgāmo mahāsamuddapiṭṭhe hoti. Asurānaṃ na sabbakālaṃ jayo hoti, bahuvāre parājayova hoti. Te devehi parājitā palāyantā isīnaṃ assamapadena gacchantā ‘‘sakko imehi saddhiṃ mantetvā amhe nāseti, gaṇhatha puttahatāya putte’’ti kupitā assamapade pānīyaghaṭacaṅkamanasālādīni viddhaṃsenti. Isayo araññato phalāphalaṃ ādāya āgatā naṃ disvā puna dukkhena paṭipākatikaṃ karonti. Tepi punappunaṃ tatheva vināsenti. Tasmā ‘‘idāni tesaṃ saṅgāmo paccupaṭṭhito’’ti sutvā evaṃ cintayiṃsu.
“随欲而行”就是能按自己的意愿行事。“恐怖或无畏”意思是:如果你愿意给无畏,你就能给无畏;如果你愿意给恐怖,你也能给恐怖。请把无畏施给我们吧。“敌对的”指互相冲突的。“已被播种在田里的”指已经种在田地里的。巴利
Kāmaṃkaroti icchitakaro. Bhayassa abhayassa vāti bhayaṃ vā abhayaṃ vā. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace tvaṃ abhayaṃ dātukāmo, abhayaṃ dātuṃ pahosi. Sace bhayaṃ dātukāmo. Bhayaṃ dātuṃ pahosi. Amhākaṃ pana abhayadānaṃ dehīti. Duṭṭhānanti viruddhānaṃ. Pavuttanti khette patiṭṭhāpitaṃ.
他三次惊起:傍晚吃完饭,上床躺下,刚一入睡,就像被周围挺立的一百支矛刺中一样,惊叫着跳起来。方圆一万由旬的阿修罗界顿时骚动起来,纷纷问:“这是怎么回事?”他回答说:“没什么。”中夜、后夜等时段也都是如此。阿修罗们还在安慰他“大王,别害怕”的时候,天就亮了。从此以后,他的心就像得了病一样颤抖不止。也正因如此,他又得到了另一个名字——“毗摩质多”。第十。巴利
Tikkhattuṃ ubbijjīti sāyamāsabhattaṃ bhuñjitvā sayanaṃ abhiruyha nipanno niddāya okkantamattāya samantā ṭhatvā sattisatena pahaṭo viya viravanto uṭṭhahati, dasayojanasahassaṃ asurabhavanaṃ ‘‘kimida’’nti saṅkhobhaṃ āpajjati. Atha naṃ āgantvā ‘‘kimida’’nti pucchanti. So ‘‘na kiñcī’’ti vadati. Dutiyayāmādīsupi eseva nayo. Iti asurānaṃ ‘‘mā bhāyi, mahārājā’’ti taṃ assāsentānaṃyeva aruṇaṃ uggacchati. Evamassa tato paṭṭhāya gelaññajātaṃ cittaṃ vepati. Teneva cassa ‘‘vepacittī’’ti aparaṃ nāmaṃ udapādīti. Dasamaṃ.
《誓愿经》的注释巴利
1. Vatapadasuttavaṇṇanā
257 257. 第二品第一经。“誓愿的条目”指誓愿的各个部分。“已圆满”指完整无缺。“已受持”指已经领受。“恭敬族中尊长”指对族中的大父、大母、叔父、叔母、舅父、舅母等恭敬奉事。“言语柔和”指令人喜爱、柔软、甜美的言语。“舍弃放达”指放舍的施与。“洗净双手”指为了布施应施之物而始终洗净双手。“乐于施舍”指乐于施与。“值得乞求”指值得被他人乞求,或者说“堪受乞求”,即正好适合被乞求。“乐于布施与分享”指乐于布施和分享。第一经释。巴利
257. Dutiyavaggassa paṭhame vatapadānīti vatakoṭṭhāsāni. Samattānīti paripuṇṇāni. Samādinnānīti gahitāni. Kule jeṭṭhāpacāyīti kulajeṭṭhakānaṃ mahāpitā mahāmātā cūḷapitā cūḷamātā mātulo mātulānītiādīnaṃ apacitikārako. Saṇhavācoti piyamudumadhuravāco. Muttacāgoti vissaṭṭhacāgo. Payatapāṇīti deyyadhammadānatthāya sadā dhotahattho. Vossaggaratoti vossajjane rato. Yācayogoti parehi yācitabbāraho, yācayogoti vā yācayogeneva yutto. Dānasaṃvibhāgaratoti dāne ca saṃvibhāge ca rato. Paṭhamaṃ.
《帝释名经》的注释巴利
2. Sakkanāmasuttavaṇṇanā
258 258. 第二经。“生而为人”指的是在摩揭陀国的马恰拉村生而为人。“他布施了住所”指的是在十字路口为大众建造了住所并布施出去。“即使有一千种理由”指的是一千种理由,或者当一千个人用一千句话来陈述“这是此事的含义,那是此事的含义”时,他当下立于一处就能作出判决。第二经结束。巴利
258. Dutiye manussabhūtoti magadharaṭṭhe macalagāme manussabhūto. Āvasathaṃ adāsīti catumahāpathe mahājanassa āvasathaṃ kāretvā adāsi. Sahassampi atthānanti sahassampi kāraṇānaṃ, janasahassena vā vacanasahassena vā osārite ‘‘ayaṃ imassa attho, ayaṃ imassa attho’’ti ekapade ṭhitova vinicchinati. Dutiyaṃ.
《摩诃梨经》注释巴利
3. Mahālisuttavaṇṇanā
259 第三经。“走近”:他想:“人们说‘帝释是天王’,真有这位帝释吗?我以前见过他吗?为了这件事,我要去问十力。”于是就走近。“我亦知此”:这里复数用了单数形式,意思是“我也知道那些法”。据说,帝释在紧邻的前一世,是摩揭陀国马恰拉村一个名叫摩伽的青年,聪明能干,他的行为就像菩萨的修行一样。他带着三十二个人一起做善事。有一天,他自己用智慧观察后,在村中大众聚集的地方,把两边的垃圾清走,使那个地方变得整洁可爱。之后又在那里建了一座凉亭。后来人们离开时,又建了一座会堂。他出村后,走了一伽乌塔、半由旬、三伽乌塔、一由旬的路,和同伴们一起把不平的地方填平。他们全都同心协力,在需要造桥的地方造桥,在适合建凉亭、会堂、池塘、花坛和植树的地方,就建凉亭、会堂,挖池塘,垒花坛,种树木,积累了很多福德。摩伽圆满了七项誓愿后,身体坏灭,和同伴们一起投生到三十三天。这一切,世尊全都知道。因此说:“由于受持哪些法,帝释获得了帝释之位,我也知道这个。”这是关于帝释获得帝释地位的简要说明,详细说明则见于《善吉祥光》长部注疏的《帝释问释》中。第三。巴利
259. Tatiye upasaṅkamīti ‘‘sakko devarājāti kathenti, atthi nu kho so sakko, yena so diṭṭhapubboti imamatthaṃ dasabalaṃ pucchissāmī’’ti upasaṅkami. Tañca pajānāmīti bahuvacane ekavacanaṃ, te ca dhamme pajānāmīti attho. Sakko kira anantare attabhāve magadharaṭṭhe macalagāme magho nāma māṇavo ahosi paṇḍito byatto, bodhisattacariyā viya ca tassa cariyā ahosi. So tettiṃsa purise gahetvā kalyāṇamakāsi. Ekadivasaṃ attanova paññāya upaparikkhitvā gāmamajjhe mahājanassa sannipatitaṭṭhāne kacavaraṃ ubhatopassesu apabyūhitvā taṃ ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ akāsi. Puna tattheva maṇḍapaṃ kāresi. Puna gacchante kāle sālaṃ kāresi. Gāmato ca nikkhamitvā gāvutampi aḍḍhayojanampi tigāvutampi yojanampi vicaritvā tehi sahāyehi saddhiṃ visamaṃ samaṃ akāsi. Te sabbeva ekacchandā tattha tattha setuyuttaṭṭhāne setuṃ, maṇḍapasālāpokkharaṇimālāvaccharopanapadīnaṃ yuttaṭṭhānesu maṇḍapasālāpokkharaṇimālāvaccharopanādīni karontā bahuṃ puññamakaṃsu. Magho satta vatapadāni pūretvā kāyassa bhedā saddhiṃ sahāyehi tāvatiṃsabhavane nibbatti. Taṃ sabbaṃ bhagavā jānāti. Tenāha – yesaṃ dhammānaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā, tañca pajānāmīti. Ayaṃ sakkassa sakkattādhigame saṅkhepakathā, vitthāro pana sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya sakkapaṇhavaṇṇanāyaṃ vutto. Tatiyaṃ.
《贫穷经》注释巴利
4. Daliddasuttavaṇṇanā
260 第四,“人中贫者”:就是人当中的穷人。“人中可怜者”:就是成了人当中可怜对象的人。“人中下贱者”:就是人当中的低劣者。“在那里”:在那个地方,或者在那显耀之中。“他们非难”:他们暗中不满,以低劣的方式去想。“他们议论”:他们说出去,公开讲出来。“他们到处细说”:他们在各处谈论、广为传播。
这里有一段次第叙述:据说,在佛陀还没有出世的时候,他曾是迦尸国波罗奈城的国王。当时那座城市高悬幢幡、彩旗,种种装饰,极其庄严。他右绕巡行,被因他的富贵荣光而注目观看的民众仰望着。就在那时,有一位独觉佛从香山来到那座城里托钵乞食,诸根寂静,心意寂静,具足最上的调伏。大众却舍弃了对国王的恭敬,只注视着那位独觉佛。国王心想:“现在这群人里连一个看我的人都没有,这到底是怎么回事?”于是他观察,看见了那位独觉佛。而这位独觉佛年纪很大,已到暮年,袈裟破旧,到处都有线头脱落。国王见到了这位历经十万大劫又两个阿僧祇劫圆满波罗蜜的独觉佛,却连一点净信之心都没有生起,也没有伸手合掌致敬。国王心想:“这个出家人大概是嫉妒我,才不看我。”于是发怒,唾骂说:“这个穿着麻风衣的家伙在哪里!”然后就离开了。由于这个业的果报,他投生在大地狱中;又以残余的业报来到人界,在王舍城一个极其贫穷的女人腹中结生。自从受胎那时起,那个女人连一点稀粥都喝不饱。他在母胎中时,耳朵和鼻子就已经烂掉,出生时就是贝壳状斑白的麻风病人。父母是对子女行难行能行之事的大恩之人,所以他的母亲在他还不能拿钵出去乞食的时候,还会替他带回稀粥和水。等到他能自己出去乞食时,母亲把钵放到他手里,说:“你会凭自己的业被人认出来。”然后就离开了。巴利
260. Catutthe manussadaliddoti manussaadhano. Manussakapaṇoti manussakāruññataṃ patto. Manussavarākoti manussalāmako. Tatrāti tasmiṃ ṭhāne, tasmiṃ vā atirocane. Ujjhāyantīti avajjhāyanti lāmakato cintenti. Khiyantīti kathenti pakāsenti. Vipācentīti tattha tattha kathenti vitthārenti. Eso kho mārisāti ettha ayamanupubbikathā – so kira anuppanne buddhe kāsiraṭṭhe bārāṇasirājā hutvā samussitaddhajapaṭākanānālaṅkārena suṭṭhu alaṅkataṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ akāsi attano sirisampattiyā samākaḍḍhitanettena janakāyena samullokiyamāno. Tasmiñca samaye eko paccekabuddho gandhamādanapabbatā āgamma tasmiṃ nagare piṇḍāya carati, santindriyo santamānaso uttamadamathasamannāgato. Mahājanopi rājagataṃ cittīkāraṃ pahāya paccekabuddhameva olokesi. Rājā – ‘‘idāni imasmiṃ janakāye ekopi maṃ na oloketi. Kiṃ nu kho eta’’nti? Olokento paccekabuddhaṃ addasa. Sopi paccekabuddho mahallako hoti pacchimavaye ṭhito. Cīvarānipissa jiṇṇāni, tato tato suttāni gaḷanti. Rañño satasahassādhikāni dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramiṃ paccekabuddhaṃ disvā cittapasādamattaṃ vā hatthaṃ pasāretvā vandanamattaṃ vā nāhosi. So rājā ‘‘pabbajito maññe esa usūyāya maṃ na oloketī’’ti kujjhitvā ‘‘kvāyaṃ kuṭṭhicīvarāni pāruto’’ti niṭṭhubhitvā pakkāmi. Tassa kammassa vipākena mahāniraye nibbattitvā vipākāvasesena manussalokaṃ āgacchanto rājagahe paramakapaṇāya itthiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Gahitakālato paṭṭhāya sā itthī kañjikamattampi udarapūraṃ nālattha. Tassa kucchigatasseva kaṇṇanāsā vilīnā, saṅkhapalitakuṭṭhī hutvā mātukucchito nikkhanto. Mātāpitaro nāma dukkarakārikā honti, tenassa mātā yāva kapālaṃ gahetvā carituṃ na sakkoti, tāvassa kañjikampi udakampi āharitvā adāsi. Bhikkhāya carituṃ samatthakāle panassa kapālaṃ hatthe datvā ‘‘paññāyissasi sakena kammenā’’ti pakkāmi.
从那时起,他全身的肉一块一块地裂开脱落,脓水直流,剧烈的痛苦持续不断。他不管靠在哪条巷子里躺下,都会整夜大声嚎叫。因为他那凄惨哀嚎的声音,整条街上的人整夜都睡不着。从那时起,他得到了“善觉”这个名字,因为他会吵醒睡得好的人。后来,世尊来到王舍城时,城里的居民邀请导师,在城中央搭起大帐篷,做了布施。麻风病人善觉也去了,坐在布施帐篷不远处。居民们用美味的硬食和软食亲手供养以佛陀为首的比丘僧团,也给了他粥和饭。他吃了美味食物后,心变得专注。导师在吃完饭、做完随喜之后,开示了诸谛。善觉就坐在原地,随着教法引导自己的智慧,证得了入流果。导师起身回了精舍。他也从坐垫上起来,拿起钵,拄着拐杖,往自己住的地方走去。路上,他被一头受惊的母牛夺去了性命。就像打破陶钵却得到金钵一样,他在第二个心识刹那投生到了天界,凭着自己的福德,超越其他天人而大放光明。为了说明这件事,帝释天王说了“这位,诸位尊者……”等话。巴利
Athassa tato paṭṭhāya sakalasarīrato maṃsāni chijjitvā chijjitvā patanti, yūsaṃ paggharati, mahāvedanā vattanti. Yaṃ yaṃ racchaṃ nissāya sayati, sabbarattiṃ mahāravena ravati. Tassa kāruññaparidevitasaddena sakalavīthiyaṃ manussā sabbarattiṃ niddaṃ na labhanti. Tassa tato paṭṭhāya sukhasayite pabodhetīti suppabuddhotveva nāmaṃ udapādi. Athāparena samayena bhagavati rājagahaṃ sampatte nāgarā satthāraṃ nimantetvā nagaramajjhe mahāmaṇḍapaṃ katvā dānaṃ adaṃsu. Suppabuddhopi kuṭṭhī gantvā dānaggamaṇḍapassa avidūre nisīdi. Nāgarā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisantā tassāpi yāgubhattaṃ adaṃsu. Tassa paṇītabhojanaṃ bhuttassa cittaṃ ekaggaṃ ahosi. Satthā bhattakiccāvasāne anumodanaṃ katvā saccāni dīpesi, suppabuddho nisinnaṭṭhāne nisinnova desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā sotāpattiphale patiṭṭhito. Satthā uṭṭhāya vihāraṃ gato. Sopi cumbaṭaṃ āruyha kapālamādāya daṇḍamolubbha attano vasanaṭṭhānaṃ gacchanto vibbhantāya gāviyā jīvitā voropito mattikapātiṃ bhinditvā suvaṇṇapātiṃ paṭilabhanto viya dutiyacittavāre devaloke nibbatto attano puññaṃ nissāya aññe deve atikkamma virocittha. Taṃ kāraṇaṃ dassento sakko devānamindo eso kho mārisātiādimāha.
信,是指通过圣道而获得的信。戒也是如此,对什么人来说是善的呢?所谓善戒,说的就是圣弟子的圣者所喜爱的戒。在这里,虽然对圣弟子来说,没有任何一条戒是不令人喜爱的,但在这个意义上,特指来生也不会舍弃的五戒。第四项。巴利
Saddhāti maggenāgatasaddhā. Sīlañca yassa kalyāṇanti kalyāṇasīlaṃ nāma ariyasāvakassa ariyakantasīlaṃ vuccati. Tattha kiñcāpi ariyasāvakassa ekasīlampi akantaṃ nāma natthi, imasmiṃ panatthe bhavantarepi appahīnaṃ pañcasīlaṃ adhippetaṃ. Catutthaṃ.
第5篇 可爱经的注释巴利
5. Rāmaṇeyyakasuttavaṇṇanā
261 261. 第五项中,“园林塔庙”指园林里的塔庙。“树林塔庙”指树林里的塔庙。这两处都应从受到恭敬这一意义上理解为塔庙。“人所能喜乐的”指人感到可喜乐的状态。现在,为了说明依人所能喜乐而有的地方可喜乐,他说了“在村中”等话。第五项。巴利
261. Pañcame ārāmacetyāti ārāmacetiyāni. Vanacetyāti vanacetiyāni. Ubhayatthāpi cittīkataṭṭhena cetyaṃ veditabbaṃ. Manussarāmaṇeyyassāti manussaramaṇīyabhāvassa. Idāni manussaramaṇīyakavasena bhūmiramaṇīyakaṃ dassento gāme vātiādimāha. Pañcamaṃ.
第六部 祭祀者经的注释巴利
6. Yajamānasuttavaṇṇanā
262 262. 第六项中,“祭祀者”指正在祭祀的人。据说那时,鸯伽国和摩揭陀国的人们每年都会收集酥油、蜂蜜、糖浆等物中最好的部分,在一个地方堆起大约六十车木柴,点火燃烧,当火焰炽燃时,他们把这一切都投进去,说:“我们祭祀大梵天。”他们有这样的见解:“一次投入火中,能带来千倍的果报。”释迦天王心想:“这些人把一切最好的东西都拿来,说是‘祭祀大梵天’,却烧在火里。他们这样做没有果报。在我眼前,不能让他们白白损失。如果他们能把东西布施给佛陀和僧团,就能生出广大功德,我要让他们这样做。”于是,他让柴堆燃烧起来,在人们注视的时候,在满月之日变现出大梵天的身形,仿佛在大众眼前破开月轮而出现。大众看见后,心想:“大梵天亲自来接受我们的祭祀了!”便双膝跪在地上,举起合掌,恭敬礼拜。婆罗门们说:“你们以为‘我们只是靠推理在说’,现在看吧——这位就是你们的梵天,亲自来接受祭祀了。”释迦天王到来后,站在柴堆顶端的虚空中,问道:“这份供养是给谁的?”众人回答:“尊者,是给您的,请接受我们的祭祀。”于是他说:“那么你们来吧,不要丢弃秤而用手来称。这位导师住在边远住处,我们去问他:‘布施给谁果报大?’”他带着两个国家的人来到导师那里,这样请问。巴利
262. Chaṭṭhe yajamānānanti yajantānaṃ. Tadā kira aṅgamagadhavāsikā manussā anusaṃvaccharaṃ sappimadhuphāṇitādīsu aggaṃ gahetvā ekasmiṃ ṭhāne dārūnaṃ saṭṭhimatte sakaṭabhāre rāsiṃ katvā aggiṃ datvā pajjalitakāle ‘‘mahābrahmuno yajāmā’’ti taṃ sabbaṃ pakkhipanti. ‘‘Ekavāraṃ pakkhittaṃ sahassaguṇaphalaṃ detī’’ti nesaṃ laddhi. Sakko devarājā ‘‘sabbepime sabbaaggāni gahetvā ‘mahābrahmuno yajāmā’ti aggimhi jhāpenti. Aphalaṃ karonti, mayi passante mā nassantu, yathā buddhassa ceva saṅghassa ca datvā bahuṃ puññaṃ pasavanti, evaṃ karissāmī’’ti dārurāsiṃ jalāpetvā olokentesu manussesu puṇṇamadivase brahmattabhāvaṃ māpetvā mahājanassa passantasseva candamaṇḍalaṃ bhinditvā nikkhanto viya ahosi. Mahājano disvā ‘‘imaṃ yaññaṃ paṭiggahetuṃ mahābrahmā āgacchatī’’ti jaṇṇukehi bhūmiyaṃ patiṭṭhāya, añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi. Brāhmaṇā āhaṃsu ‘‘tumhe ‘mayaṃ takkena kathemā’ti maññatha, idāni passatha, ayaṃ vo brahmā sahatthā yaññaṃ paṭiggahetuṃ āgacchatī’’ti. Sakko āgantvā dārucitakamatthake ākāse ṭhatvā ‘‘kassāyaṃ sakkāro’’ti pucchi? Tumhākaṃ, bhante, paṭiggaṇhatha no yaññanti. Tena hi āgacchatha, mā tulaṃ chaḍḍetvā hatthena tulayittha, ayaṃ satthā dhuravihāre vasati, taṃ pucchissāma ‘‘kassa dinnaṃ mahapphalaṃ hotī’’ti ? Ubhayaraṭṭhavāsino gahetvā satthu santikaṃ gantvā pucchanto evamāha.
其中,“期望功德的人”是指那些想要功德、追求功德的人。“有依的功德”是指以生命资具为果报的功德。“布施给僧团有大果”是说:布施给圣僧团,会带来广大的果报。开示结束时,八万四千众生饮下了不死甘露。从那时起,人们就把所有最上等的布施都献给了比丘僧团。第六。巴利
Tattha puññapekkhānanti puññaṃ icchantānaṃ puññatthikānaṃ. Opadhikaṃ puññanti upadhivipākaṃ puññaṃ. Saṅghe dinnaṃ mahapphalanti ariyasaṅghe dinnaṃ vipphāravantaṃ hoti. Desanāvasāne caturāsītipāṇasahassāni amatapānaṃ piviṃsu. Tato paṭṭhāya manussā sabbāni aggadānāni bhikkhusaṅghassa adaṃsu. Chaṭṭhaṃ.
第7篇 礼敬佛经的注释巴利
7. Buddhavandanāsuttavaṇṇanā
263 263. 在第七项中,“起来吧”意思是:站起来,努力,精进。“已战胜战场者”:因为世尊已经战胜了贪等烦恼以及十二由旬宽的魔军,所以这样称呼世尊。“已卸下重担者”:指已经卸下了五蕴、烦恼和行蕴的重担。“在十五日的夜晚”:指在第十五日满月之夜。第七项结束。巴利
263. Sattame uṭṭhehīti uṭṭhaha, ghaṭa, vāyama. Vijitasaṅgāmāti rāgādīnañceva dvādasayojanikassa ca mārabalassa jitattā bhagavantaṃ evaṃ ālapati . Pannabhārāti oropitakhandhakilesābhisaṅkhārabhāra. Pannarasāya rattinti pannarasāya puṇṇamāya rattiṃ. Sattamaṃ.
第8篇 居士礼敬经的注释巴利
8. Gahaṭṭhavandanāsuttavaṇṇanā
264 264. 第八项中,“诸方”指四个正方向和四个隅方。“住在地上者”指住在地面上的天神。“长久以来心住于定中者”指通过近行定和安止定,心长久以来安住于定境。“礼敬”就是我礼敬。“以梵行为归宿者”意思是:十年、二十年……乃至六十年,直到命终都坚持独卧、一日一食等最殊胜的修行,这样行持梵行。“作功德者”指布施四种资具、用苏木花和善意花供养、点燃上千盏灯等,做这类功德的人。“具戒者”指立足于近事男的身份,具足五戒或十戒。“依法养妻者”指不依靠挖墙偷盗等非法手段,而是通过正当的耕种、牧牛、经商等方式,扶养妻子儿女之人。“首领登车”指天人的首领、尊胜者登上了车。第八经释。巴利
264. Aṭṭhame puthuddisāti catasso disā catasso anudisā ca. Bhummāti bhūmivāsino. Cirarattasamāhiteti upacārappanāhi cirarattasamāhitacitte. Vandeti vandāmi. Brahmacariyaparāyaṇeti dasapi vassāni vīsatipi vassāni…pe… saṭṭhipi vassāni āpāṇakoṭikaṃ ekaseyyaṃ ekabhattantiādikaṃ seṭṭhacariyaṃ brahmacariyaṃ caramāneti attho. Puññakarāti catupaccayadānaṃ kusumbhasumanapūjā dīpasahassajālanti evamādipuññakārakā. Sīlavantoti upāsakatte patiṭṭhāya pañcahipi dasahipi sīlehi samannāgatā. Dhammena dāraṃ posentīti umaṅgabhindanādīni akatvā dhammikehi kasigorakkhavaṇijjādīhi puttadāraṃ posenti. Pamukho rathamāruhīti devānaṃ pamukho seṭṭho rathaṃ āruhi. Aṭṭhamaṃ.
第9篇 礼敬导师经的注释巴利
9. Satthāravandanāsuttavaṇṇanā
265 第九项:礼敬世尊,就是把上衣整理好,搭在一边肩上,像梵天那样跪下来,把合掌举到头顶上表示敬意。所谓“那位夜叉”,指的就是那位帝释天。“无劣名”是说世尊在一切功德上完全没有低劣之处,所以用表示一切功德的名号来说,他的名声毫无缺减。“超越无明”是通过超越那覆盖四圣谛、作为轮回根源的无明。“有学”指七类有学。“乐于摧毁”指乐于摧毁轮回。“他们修学”就是他们修习。第九项结束。巴利
265. Navame bhagavantaṃ namassatīti ekaṃsaṃ uttariyaṃ dukulaṃ katvā, brahmajāṇuko hutvā sirasi añjaliṃ ṭhapetvā namassati. So yakkhoti so sakko. Anomanāmanti sabbaguṇehi omakabhāvassa natthitāya sabbaguṇanemittakehi nāmehi anomanāmaṃ. Avijjāsamatikkamāti catusaccapaṭicchādikāya vaṭṭamūlakaavijjāya samatikkamena. Sekkhāti satta sekkhā. Apacayārāmāti vaṭṭaviddhaṃsane ratā. Sikkhareti sikkhanti. Navamaṃ.
第10章 礼敬僧团经的注释巴利
10. Saṅghavandanāsuttavaṇṇanā
266 第十项中,他为什么这样一再地说呢?据说帝释天王的音声很甜美,牙齿排列整齐,说话的时候,声音就像金铃一样清脆悦耳。他想着“我要能一再听到这个声音”,所以就一再地说。“住于腐尸者”:因为住在腐烂的母体里,或者自己的身体被覆盖着躺卧,所以叫“住于腐尸者”。“他们沉入那腐尸中”:在十个月里,这些人沉入那叫作母胎的腐尸之中。“我羡慕他们这样的状态”:我羡慕、向往他们的这种状态。“他们不把谷物放进仓里”:他们不把自己拥有的谷物放进仓库,因为他们根本没有谷物。“也不放进缸里”:不放进缸里。“也不放进篮里”:不放进竹篮里。“寻求他人已做成的”:他们依照乞食的行仪,去寻觅别人已经做好、在别人家中煮熟的食物。“由此”:通过这种方式求得的。“善持者”:指十年……乃至六十年,都妥善受持、行持着美妙头陀支的人。巴利
266. Dasame ajjhabhāsīti kasmā esa punappunaṃ evaṃ bhāsatīti? Sakkassa kira devarañño saddo madhuro, suphasitaṃ dantāvaraṇaṃ, kathanakāle suvaṇṇakiṅkiṇikasaddo viya niccharati. Taṃ punappunaṃ sotuṃ labhissāmīti bhāsati. Pūtidehasayāti pūtimhi mātusarīre vā, attanoyeva vā sarīraṃ avattharitvā sayanato pūtidehasayā. Nimuggākuṇapamheteti dasamāse mātukucchisaṅkhāte kuṇapasmiṃ ete nimuggā. Etaṃ tesaṃ pihayāmīti etesaṃ etaṃ pihayāmi patthayāmi. Na te saṃ koṭṭhe opentīti na te saṃ santakaṃ dhaññaṃ koṭṭhe pakkhipanti. Na hi etesaṃ dhaññaṃ atthi. Na kumbhīti na kumbhiyaṃ. Na kaḷopiyanti na pacchiyaṃ. Paraniṭṭhitamesānāti paresaṃ niṭṭhitaṃ paraghare pakkaṃ bhikkhācāravattena esamānā gavesamānā. Tenāti evaṃ pariyiṭṭhena. Subbatāti dasapi…pe… saṭṭhipi vassāni susamādinnasundaravatā.
“善语持咒者”是指这样善巧说话的人:我们要诵习法,要受持头陀支,要享用不死之法,要修习沙门法。所谓“默然而平等而行”,意思是:即使他们整夜都在说法,仿佛被雷鸣般的声音充满,他们实际上仍然是默然而平等而行。为什么呢?因为他们完全没有说无意义的话。“众多愚人”是指许多互相敌对的有情。“在执杖者中已寂灭”是指:对于那些为了伤害他人而拿起棍棒的有情,他们已寂灭,已经放下了棍棒。“在执取者中无执取”是指:对于那些有执取的有情,他们也没有执取,因为他们对生命形态、出生方式等任何一类都没有执取。第十项结束。巴利
Sumantamantinoti dhammaṃ sajjhāyissāma, dhutaṅgaṃ samādiyissāma, amataṃ paribhuñjissāma, samaṇadhammaṃ karissāmāti evaṃ subhāsitabhāsino. Tuṇhībhūtā samañcarāti tiyāmarattiṃ asanighosena ghositā viya dhammaṃ kathentāpi tuṇhībhūtā samaṃ carantiyeva nāma. Kasmā? Niratthakavacanassābhāvā. Puthumaccā cāti bahusattā ca aññamaññaṃ viruddhā. Attadaṇḍesu nibbutāti paraviheṭhanatthaṃ gahitadaṇḍesu sattesu nibbutā vissaṭṭhadaṇḍā. Sādānesu anādānāti sagahaṇesu sattesu ca bhavayoniādīnaṃ ekakoṭṭhāsassāpi agahitattā agahaṇā. Dasamaṃ.
《断经》的注释巴利
1. Chetvāsuttavaṇṇanā
267 267. 第三品的第一经,内容和前面说过的完全一样。第一。巴利
267. Tatiyavaggassa paṭhamaṃ vuttatthameva. Paṭhamaṃ.
2. 《丑陋经》的注释。巴利
2. Dubbaṇṇiyasuttavaṇṇanā
268 268. 第二经中,“丑陋”是指像烧焦的树桩一样的相貌。“矮小大腹”是指身材矮小、肚子很大。“座上”是指在红毯石上。“食嗔者”只是帝释被取的名字而已。他其实是一位色界梵天,听到“据说帝释具足忍辱之力”,为了试探才来到这里。而那些被挡住的夜叉,无法进入这样设有守护的地方。“走近”:他听说了诸天的话后,心想“用粗恶的话没法动摇他,但用卑下的态度、安住在忍辱中,就能把他赶走”,为了这样赶走他,便走近了。“隐没”:他安住在忍辱中,现起强大的作意,以卑下的态度示现,却无法站在帝释的座上,于是隐没了。“我并非心受损”:这里“su”只是语气助词,他说的是“心受损”。“我不会被忿怒之轮轻易带动”:不会被忿怒之轮轻易带动,他说“在忿怒的力量中运转,对我而言并非易事”。“我不久怒”:这里“vo”只是语气助词,他说的是“我不久怒”。第二经。巴利
268. Dutiye dubbaṇṇoti jhāmakhāṇuvaṇṇo. Okoṭimakoti lakuṇḍako mahodaro. Āsaneti paṇḍukambalasilāyaṃ. Kodhabhakkhoti sakkena gahitanāmamevetaṃ. So pana eko rūpāvacarabrahmā, ‘‘sakko kira khantibalena samannāgato’’ti sutvā vīmaṃsanatthaṃ āgato . Avaruddhakayakkhā pana evarūpaṃ saṃvihitārakkhaṃ ṭhānaṃ pavisituṃ na sakkonti. Upasaṅkamīti devānaṃ sutvā ‘‘na sakkā esa pharusena cāletuṃ, nīcavuttinā pana khantiyaṃ ṭhitena sakkā palāpetu’’nti tathā palāpetukāmo upasaṅkami. Antaradhāyīti khantiyaṃ ṭhatvā balavacittīkāraṃ paccupaṭṭhapetvā nīcavuttiyā dassiyamānāya sakkāsane ṭhātuṃ asakkonto antaradhāyi. Na sūpahatacittomhīti ettha sūti nipātamattaṃ, upahatacittomhīti āha. Nāvattena suvānayoti na kodhāvattena suānayo, kodhavase vattetuṃ na sukaromhīti vadati. Na vo cirāhanti voti nipātamattaṃ, ahaṃ ciraṃ na kujjhāmīti vadati. Dutiyaṃ.
3. 《桑巴利幻术经》的注释。巴利
3. Sambarimāyāsuttavaṇṇanā
269 第三则中,“患病者”是指他被仙人众诅咒时生起的疾病所折磨,所以叫患病者。他说“你让我诵念吧”,意思是:如果你让我诵念桑巴利幻术,那我也能治好你的病。他们劝阻说:“朋友,请不要诵念。就算不用桑巴利幻术,帝释天已经在折磨我们了;如果他知道了那个,我们就完了。不要为了你一个人的利益而毁掉我们。”所谓“桑巴利被烧煮百年”,是说就像阿修罗王桑巴利那样,这个狡诈的家伙施展幻术后,在地狱里被烧煮了一百年,他也会这样被烧煮。他说:“你们是如法而行的人,幻术对你们没有用。”那么,帝释天能治好他的怒火吗?能。怎么治呢?据说,那时那群仙人还住在那里,所以把他带到仙人面前,让他忏悔,这样他就会好起来。但他被帝释天骗了,没有那样做,就直接离开了。第三则。巴利
269. Tatiye ābādhikoti isigaṇena abhisapakāle uppannābādhena ābādhiko. Vācehi manti sace maṃ sambarimāyaṃ vācesi, evamahaṃ tampi tikicchissāmīti vadati. Mā kho tvaṃ, mārisa, vācesīti vināpi tāva sambarimāyaṃ sakko amhe bādhati, yadi pana taṃ jānissati, naṭṭhā mayaṃ, mā attano ekassa atthāya amhe nāsehīti vatvā nivārayiṃsu. Sambarova sataṃ samanti yathā sambaro asurindo māyāvī māyaṃ payojetvā vassasataṃ niraye pakko, evaṃ paccati. Tumhe dhammikāva, alaṃ vo māyāyāti vadati. Kiṃ pana sakko tassa kodhaṃ tikicchituṃ sakkuṇeyyāti? Āma sakkuṇeyya. Kathaṃ? Tadā kira so isigaṇo dharatiyeva, tasmā naṃ isīnaṃ santikaṃ netvā khamāpeyya, evamassa phāsu bhaveyya. Tena pana vañcitattā tathā akatvā pakkantova. Tatiyaṃ.
第4经《罪过经》的注释。巴利
4. Accayasuttavaṇṇanā
270 270. 在第四首偈颂中,“sampayojesuṃ”(他们结合/他们引发)的意思是:他们引发了争吵。“Accasarā”(他越过了)的意思是:他越过了、冒犯了;也就是说,一位比丘越过另一位比丘后说了话。“Yathādhammaṃ nappaṭiggaṇhāti”(不如法接受)的意思是:他不能容忍。“Kodho vo vasamāyātū”(愿嗔怒来到你们的掌控之下)的意思是:愿嗔怒来到你们的掌控之下,也就是说,它表明:你们不要落入嗔怒的控制。“Mā ca mitte hi vo jarā”(也不要让你们的朋友衰败)这里,hi 只是一个虚词;意思是:不要让名为朋友情谊的衰败产生。或者,这里是把具格当作处格来用:在朋友之间不要让衰败产生;意思是:不要让朋友关系变成另一种状态。“Agarahiyaṃ mā garahitthā”(不要呵责不应呵责者)的意思是:不要呵责不应被呵责的漏尽者。第四。巴利
270. Catutthe sampayojesunti kalahaṃ akaṃsu. Accasarāti atikkami, eko bhikkhu ekaṃ bhikkhuṃ atikkamma vacanaṃ avocāti attho. Yathādhammaṃnappaṭiggaṇhātīti na khamati. Kodho vo vasamāyātūti kodho tumhākaṃ vasaṃ āgacchatu, mā tumhe kodhavasaṃ gamitthāti dīpeti. Mā ca mitte hi vo jarāti ettha hīti nipātamattaṃ, tumhākaṃ mittadhamme jarā nāma mā nibbatti. Bhummatthe vā karaṇavacanaṃ, mittesu vo jarā mā nibbatti, mittabhāvato aññathābhāvo mā hotūti attho. Agarahiyaṃ mā garahitthāti agārayhaṃ khīṇāsavapuggalaṃ mā garahittha. Catutthaṃ.
第5篇 不嗔经的注释巴利
5. Akkodhasuttavaṇṇanā
271 271. 第五首偈中,“不要让嗔怒征服你们”意思是:嗔怒不要征服你们,你们要征服嗔怒。“不要对发怒者发怒”意思是:对正在发怒的人,不要以怒回应。“无嗔”指慈以及慈的前分。“无害”指悲以及悲的前分。“再者,嗔怒压垮恶人,如同大山一样”意思是:嗔怒像大山一样压垮卑劣的人。第五。巴利
271. Pañcame mā vo kodho ajjhabhavīti kodho tumhe mā abhibhavi, tumheva kodhaṃ abhibhavatha. Mā ca kujjhittha kujjhitanti kujjhantānaṃ mā paṭikujjhittha. Akkodhoti mettā ca mettāpubbabhāgo ca. Avihiṃsāti karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca. Atha pāpajanaṃ kodho, pabbatovābhimaddatīti lāmakajanaṃ pabbato viya kodho abhimaddatīti. Pañcamaṃ.