第1章
1. Paṭhamo paricchedo
在那里,谛分为两种:胜义谛和世俗谛。
以坚固性等而可被认知者,那即是谛,是胜义。
Saccāni paramatthañca, sammutiñcāti dve tahiṃ; Thaddhabhāvādinā ñeyyaṃ, saccaṃ taṃ paramatthakaṃ.
安立、差别等所认知的,那二者就是世间共许的假名。
对于由安立而成立的事物,其真实状态被称为谛。
Sannivesavisesādiñeyyaṃ sammuti taṃ dvayaṃ; Bhāvasaṅketasiddhīnaṃ, tathattā saccamīritaṃ.
在这里,究竟义是按类别说的涅槃与五蕴。
把“蕴”的含义简要说完之后,又说了过去等各类分别。
Paramattho sanibbānapañcakkhandhettha rāsito; Khandhattho ca samāsetvā, vuttotītādibhedanaṃ.
在受等当中,唯独在一个之上,“蕴”这个词是依惯用法而说的。
而在大海等的某一部位,就有像大海等那样的称呼。
Vedanādīsupekasmiṃ, khandhasaddo tu ruḷhiyā; Samuddādekadese tu, samuddādiravo yathā.
在这里,色是因冷等而变坏(恼坏)故名为色,也是指地、水、火、风四大种。
四大种,具有坚硬、流动、炎热、推动的性质。
Tattha sītādiruppattā, rūpaṃ bhvāpānalānilaṃ; Bhūtaṃ kathinadavatāpacanīraṇabhāvakaṃ.
眼、耳、鼻、舌、身,以及光明与声音;
香气、味道和食素、女人和男人,以及所依处和命根。
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo pabhā ravo; Gandho rasojā itthī ca, pumā vatthu ca jīvitaṃ.
空界、生、老、坏灭,以及色的轻快性;
柔软性、适业性、身表、语表,以及四大种所造色。
Khaṃ jāti jaratā bhaṅgo, rūpassa lahutā tathā; Mudukammaññatā kāyavacīviññatti bhūtikaṃ.
眼等诸根,是以想要看见等为动机、由业所生、由四大构成的。
诸净色(眼等)是以色、声等为对象的眼识等认知的所依。
Cakkhādī daṭṭhukāmādihetukammajabhūtikā; Pasādā rūpasaddādī, cakkhuñāṇādigocarā.
食素确实就是维持生命的东西,它以女根、男根等为因。
而两种性根就像身体一样,虽然遍布全身,却不会同时生起。
Ojā hi yāpanā itthipumaliṅgādihetukaṃ; Bhāvadvayaṃ tu kāyaṃva, byāpi no sahavuttikaṃ.
诸界的所依处是基础,两者的业生守护。
生命对于青莲花等来说,就像水在停留的那一刹那。
Nissayaṃ vatthu dhātūnaṃ, dvinnaṃ kammajapālanaṃ; Jīvitaṃ uppalādīnaṃ, udakaṃva ṭhitikkhaṇe.
虚空是诸色的界限,而生等三类则是另外一回事。
色的生起、成熟与坏灭,按顺序依次发生。
Khaṃ rūpānaṃ paricchedo, jātiādittayaṃ pana; Rūpanibbatti pāko ca, bhedo ceva yathākkamaṃ.
这三样轻快性等,确实是随着色的次第而有的。
不迟钝、不僵硬,而且身体行为随顺适宜。
Lahutādittayaṃ taṃ hi, rūpānaṃ kamato siyā; Adandhathaddhatā cāpi, kāyakammānukūlatā.
因为,能引发前进等动作的,正是心生之风;
变动即身表,是造成色法僵硬等的原因。
Abhikkamādijanakacittajassānilassa hi; Vikāro kāyaviññatti, rūpatthambhādikāraṇaṃ.
由言语表达的心所产生的,是四大种地的变异。
正是语表所引起的执取色之撞击的因。
Vacībhedakacittena, bhūtabhūmivikāratā; Vacīviññattupādinnaghaṭṭanasseva kāraṇaṃ.
一切色法都是无记的,是不相应的,也是无因的。
无所缘的,以及属欲界等类的,这样在方式上归为一类。
Rūpamabyākataṃ sabbaṃ, vippayuttamahetukaṃ; Anālambaṃ parittādi, iti ekavidhaṃ naye.
属于内在的眼等五者,就是净色;
以所依来说,它们就是那些所依;以门来说,则连同表色一起。
Ajjhattikāni cakkhādī, pañceteva pasādakā; Vatthunā vatthu tāneva, dvārā viññattibhī saha.
其余二十二种、二十一种、二十种,属于外部的。
接着依次是非净色、非所依与非门。
Sesaṃ bāvīsati cekavīsa vīsati bāhiraṃ; Appasādamavatthuṃ ca, advārañca yathākkamaṃ.
五种净色、性根与命根、根与非根及其他;
除水界之外,从最初开始,一直到味,都属于粗色,而不是其他的。
Pasādā pañca bhāvāyu, indriyanindriyetaraṃ; Vināpaṃ ādito yāva, rasā thūlaṃ na cetaraṃ.
八种不可分离的色法,即颜色、香气、味道和食素,此四者代表地、水、火、风四大种在内的八法。
彼大种则,其余为可离色,如是指示。
Aṭṭhakaṃ avinibbhogaṃ, vaṇṇagandharasojakaṃ; Bhūtaṃ taṃ tu vinibbhogamitaranti viniddise.
始于十八的诸色是完成色,而不是其余的。
除了水界之外的所触,是欲界中的大种,而非其他。
Aṭṭhārasādito rūpā, nipphannaṃ tu na cetaraṃ; Phoṭṭhabbamāpavajjaṃ tu, bhūtaṃ kāme na cetaraṃ.
有学有对与无学对,这两类都排除掉;
颜色、那一种、粗的和细的,这样一共分为四种。
Sekkhasappaṭighāsekkhapaṭighaṃ dvayavajjitaṃ; Vaṇṇaṃ taditaraṃ thūlaṃ, sukhumañceti taṃ tidhā.
业生的、非业生的,以及非业生非非业生的,按业与非业来分就是三种。
依心生、时节生、食生等之力,也同样分为三种。
Kammajākammajaṃnevakammākammajato tidhā; Cittojautujādīnaṃ, vasenāpi tidhā tathā.
所见、所闻、所觉,以及由心了知的,
每一个都有五种,这样共有二十种次第。
Diṭṭhaṃ sutaṃ mutañcāpi, viññātaṃ vata cetasā; Ekamekañca pañcāpi, vīsati ca kamā siyuṃ.
心脏是所依处,表是(身表、语表)门,眼等五者是所依亦是门。
其余色法既非所依亦非门。
Hadayaṃ vatthu viññatti, dvāraṃ cakkhādipañcakaṃ; Vatthu dvārañca sesāni, vatthu dvārañca no siyā.
已生成的实色、虚空、界限,以及特相。
生等三种色,即变化色轻快性等色。
Nipphannaṃ rūparūpaṃ khaṃ, paricchedotha lakkhaṇaṃ; Jātiādittayaṃ rūpaṃ, vikāro lahutādikaṃ.
就像有为法的特相是有为的,同样地,
色法有界限等区别,但不会超出它自己的种类。
Yathā saṅkhatadhammānaṃ, lakkhaṇaṃ saṅkhataṃ tathā; Paricchedādikaṃ rūpaṃ, tajjātimanatikkamā.
在这里,依据业、心、时节和食这四种缘的力量。
色的生起应当如何了知?又如何依诸聚而了知?
Kammacittānalāhārapaccayānaṃ vasenidha; Ñeyyā pavatti rūpassa, piṇḍānañca vasā kathaṃ.
业所生的有根色和所依处,以及心生色里的表色和声音;
心与火所生的轻快性等三性,是心、火、食所生的。
Kammajaṃ sendriyaṃ vatthu, viññatti cittajā ravo; Cittaggijo lahutādittayaṃ cittānalannajaṃ.
纯八法聚、生与虚空界是由四因所生的,还有老性和灭尽;
这二者并不是从任何地方生出来的,因为那确实是彼成熟的差别。
Aṭṭhakaṃ jāti cākāso, catujā jaratā khayaṃ; Kutoci neva jātaṃ tappākabhedaṃ hi taṃ dvayaṃ.
就算从“生”这个角度来看,也并没有一个实实在在的“生”本身,更何况从其他任何可取的说法去说呢?
由于彼之特征不存在,当它存在于彼处时,亦不究竟。
Jātiyāpi na jātattaṃ, kutociṭṭhakathānayā; Lakkhaṇābhāvato tassā, sati tasmiṃ na niṭṭhiti.
由业、心、食、时节所生的聚,有九种和七种;
应当知道有四种和两种:两种是有生命的,两种是没有生命的。
Kammacittānalannehi, piṇḍā nava ca satta ca; Cattāro dve ca viññeyyā, sajīve dve ajīvake.
八法聚,以命根为第九的命九法聚,以及以性根与心所依处为第十的十法聚。
眼等五种十法聚,以及九种业生聚。
Aṭṭhakaṃ jīvitenāyunavakaṃ bhāvavatthunā; Cakkhādī pañca dasakā, kalāpā nava kammajā.
还有纯净八法聚与表色相应的第九法聚和第十法聚。
以纯净之声为第九的,以及以轻快性等为第十一的。
Suddhaṭṭhaviññattiyuttanavakopi ca dasako; Suddhasaddena navako, lahutādidasekako.
再加上表色、轻快性等,则成十二种或十三种。
应当了知,这些是心生起的聚,有七种或六种。
Viññattilahutādīhi, puna dvādasa terasa; Cittajā iti viññeyyā, kalāpā satta vā cha vā.
纯净的八法聚、声九法聚,以及以轻快性等为始的十一法聚;
具有声音、轻快性等的四种时节生聚。
Suddhaṭṭhaṃ saddanavakaṃ, lahutādidasekakaṃ; Saddenalahutādīhi, caturotujakaṇṇikā.
由纯八法聚以及轻快性等所成的食生色聚,这两种;九种。
七种、四种、两种,如是诸聚二十二由二。
Suddhaṭṭhalahutādīhi, annajā dvetime nava; Satta cattāri dve ceti, kalāpā vīsatī dvibhi.
还有三种八法、四种九法和九种十法;
十一法聚有三种、十二法聚有两种、十三法聚有一种。
Tayaṭṭhakā ca cattāro, navakā dasakā nava; Tayo dveko ca ekena, dasa dvīhi ca tīhi ca.
这里,四种界也要依据增上分来说明。
色的差别应当被认识为:由业、心、时节和食所生。
Catunnampi ca dhātūnaṃ, adhikaṃsavasenidha; Rūpabhedotha viññeyyo, kammacittānalannajo.
从头发等一直到脑,地界共有二十种。
从胆汁等一直到尿,水界有十二种。
Kesādimatthaluṅgantā, pathavaṃsāti vīsati; Pittādimuttakantā te, jalaṃsā dvādasīritā.
依靠它而有温暖,依靠它而有消化,同样也有燃烧;
通过它而有已食等(食物)的消化,四部分之火增上。
Yena santappanaṃ yena, jīraṇaṃ dahanaṃ tathā; Yenasitādipākoti, caturaṃsānalādhikā.
上行风、下行风、腹内风、肠内风、肢体循环风。
应当知道,入息等六种风都依赖于风界。
Uddhādhogamakucchiṭṭhā, koṭṭhāseyyaṅgasāri ca; Assāsoti ca viññeyyā, chaḷaṃsā vāyunissitā.
前粪、前尿、粪、痰,以及胃中物,这四种是时节所生。
消化火为业生,入出息为心生,加上其余四种,共六种,都是同一类。
Pubbamuttakarīsañcudariyaṃ caturotujā; Kammā pācaggi cittamhā-ssāsoti chapi ekajā.
汗、涕、泪、唾液等则由心和时节产生。
二生者有三十二身分,其余的才是四生者。
Sedasiṅghānikassu ca, kheḷo cittotusambhavā; Dvijā dvattiṃsa koṭṭhāsā, sesā eva catubbhavā.
在单因生的前四种(脓、尿、粪、胃中物)中,时节生色法为四个八法聚。
在消化之火中有命根九法聚,在入出息中有心生八法聚。
Ekajesvādicatūsu, utujā caturaṭṭhakā; Jīvītanavako pācessāse cittabhavaṭṭhako.
在二生者当中,由心和时节等,各有两组八法。
在剩下的火界和风界当中,每一界各有三个三个。
Dvijesu manatejehi, dve dve honti panaṭṭhakā; Sesatejānilaṃsesu, ekekamhi tayo tayo.
由八种火以八种业存在于八处。
这八种八寿九法,就是这八种四有。
Aṭṭhakojamanaggīhi, honti aṭṭhasu kammato; Aṭṭhāyunavakā evaṃ, ime aṭṭha catubbhavā.
在其余二十四种当中,有四种因生者各含三种八法聚。
在每一个之中,也应当了知由食、心和时节所生的聚集体。
Catuvīsesu sesesu, catujesuṭṭhakā tayo; Ekekamhi ca viññeyyā, piṇḍā cittānalannajā.
由业所生、维持身体存在的十法聚,在那里也可以有。
在二十四个部分里,每一个各有两种。
Kammajā kāyabhāvavhā, dasakāpi siyuṃ tahiṃ; Catuvīsesu aṃsesu, ekekamhi duve duve.
眼、耳等五根,每一根又各有其十法聚。
九种被称为声的,按聚来算则只有二种,如此。
Pañcāpi cakkhusotādī, padesadasakā puna; Navakā saddasaṅkhātā, dveticcevaṃ kalāpato.
五十三、十一和一百零九。
十法聚、九法聚和八法聚,依次排列。
Tepaññāsa dasekañca, navuttarasatāni ca; Dasakā navakā ceva, aṭṭhakā ca siyuṃ kamā.
五百种在身体里生起,一千种也在那里运行。
在诸根具足时,色依界的差别而完成。
Sekapañcasataṃ kāye, sahassaṃ taṃ pavattati; Paripuṇṇindriye rūpaṃ, nipphannaṃ dhātubhedato.
心生起时,可以有色的因;而业等也是因。
心之住立不在圣典明文中,心坏灭时也不是色法生起。
Cittuppāde siyuṃ rūpa-hetū kammādayo pana; Ṭhiti na pāṭhe cittassa, na bhaṅge rūpasambhavo.
因为已经说了“住者的变异”,所以就有住时。
如果以相续来说“存在”,这里就称为住。
‘‘Aññathattaṃ ṭhitassā’’ti, vuttattāva ṭhitikkhaṇaṃ; Atthīti ce pabandhena, ṭhiti tattha pavuccati.
或者,业在三刹那,心识只在生起的那一刹那。
时节和食素,在它们各自的位置上,确实成为色法的因。
Atha vā tikkhaṇe kammaṃ, cittamattudayakkhaṇe; Utuojāttano ṭhāne, rūpahetū bhavanti hi.
在卧姿等刹那,依身
依性根与心基,有三种。
将有十种bhāva。
离开性根,则有两种。
Seyyassādikkhaṇe kāya- Bhāvavatthuvasā tayo; Dasakā hontibhāvissa, Vinā bhāvaṃ duve siyuṃ.
从那时起,还有由业火与心所生的那些团块;
还有前面说过的两种八法,也应在所说的那个刹那中说明。
Tato parañca kammaggicittajā te ca piṇḍikā; Aṭṭhakā ca duve pubbe, vuttavuttakkhaṇe vade.
由时节生起食素所生的,以及眼等十法聚。
色法依靠四种缘,就这样聚集成团而生起。
Kālenāhārajaṃ hoti, cakkhādidasakāni ca; Catupaccayato rūpaṃ, sampiṇḍevaṃ pavattati.
它的寿命为十七个心识刹那,除表色与相色之外;
色法相续不断,终归坏灭,会带来衰老等结果。
Taṃ sattarasacittāyu, vinā viññattilakkhaṇaṃ; Santatāmaraṇā rūpaṃ, jarādiphalamāvahaṃ.
从坏灭起,在第十七心生起时,业生色不生起。
其后有识生起;因此,死时有再生。
Bhaṅgā sattarasuppāde, jāyate kammajaṃ na taṃ; Taduddhaṃ jāyate tasmā, takkhayā maraṇaṃ bhave.
或者,由于寿命与业这两者的耗尽,而在有中死亡;
或者,通过攻击,或者通过断除某些众生命根的业。
Āyukammubhayesaṃ vā, khayena maraṇaṃ bhave; Upakkamena vā kesañcupacchedakakammunā.
对于化生者,有七种业生的十法聚。
于诸欲,有顶天生者最初即先已生起。
Opapātikabhāvissa, dasakā satta kammajā; Kāme ādo bhavantaggijāhi pubbeva bhūyate.
最初劫的人,以及恶趣中的盲者;
聋人最初也有六种,可能是前世所生。
Ādikappanarānañca, apāye andhakassa ca; Badhirassāpi ādo cha, pubbevetarajā siyuṃ.
对于该盲聋者,五种都不存在;
在这里,应当通过推理来了解:或者有五种,或者有四种。
Tatthevandhabadhirassa, pañca honti abhāvino; Yuttiyā idha viññeyyā, pañca vā caturopi vā.
缺少眼等三法的人,就只有四种存在。
已经审察了所说的内容之后,有智慧的人应当把它拿来受持。
Cakkhādittayahīnassa, caturova bhavantiti; Vuttaṃ upaparikkhitvā, gahetabbaṃ vijānatā.
在诸色中,有命根六法,以及眼等三种七法。
由时节心而有五法和六法,在无想有情的有中亦有五法和六法。
Rūpe jīvitachakkañca, cakkhādisattakattayaṃ; Pañca cha utucittehi, pañca chāsaññinaṃ bhave.
五种界的决定等,在经典中关于香、味与食素的添加;
在那里,无四大种之生起,于非触转起者。
Pañcadhātvādiniyamā, pāṭhe gandharasojanaṃ; Nuppatti tattha bhūtānaṃ, aphoṭṭhabbapavattinaṃ.
坚硬、温热、运动的状态本身并不存在,就界等功能而言。
其他像香等这些,则是根据它们各自的功能而被认知的。
Thaddhuṇhīraṇabhāvova, natthi dhātvādikiccato; Aññaṃ gandhādīnaṃ tesaṃ, takkiccenopaladdhito.
在诸色中,有对碍等性质,就像那里面的变坏性一样。
撞击只是声音生起之因,而非其他之因。
Rūpe sappaṭighattādi, tattha ruppanatā viya; Ghaṭṭanañca ravuppādassaññatthasseva hetutā.
值得欲求的,正是如此愉快,因为这种读法与经文并不冲突。
或者,按另一种方式,由他们所应了知的,是十法、九法、八法。
Icchitabbamimekantamevaṃ pāṭhāvirodhato; Atha vā tehi viññeyyaṃ, dasakaṃ navakaṭṭhakaṃ.
欲界里一切色法,在色界中则有十九种。
无想天众有十种,梵天众则除香、味与食素。
Sabbaṃ kāmabhave rūpaṃ, rūpe ekūnavīsati; Asaññīnaṃ dasa gandharasojāhi ca brahmunaṃ.